Perkozek (zwyczajny)

Perkozek (zwyczajny)
Tachybaptus ruficollis
(Pallas, 1764)
Ilustracja
Szata godowa
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ptaki

Podgromada

Neornithes

Infragromada

ptaki neognatyczne

Rząd

perkozowe

Rodzina

perkozy

Rodzaj

Tachybaptus

Gatunek

perkozek (zwyczajny)

Synonimy
  • Colymbus ruficollis Pallas, 1764
  • Podiceps ruficollis (Pallas, 1764)
  • Tachybaptus tricolor (G.R. Gray, 1861)
Podgatunki

zobacz opis w tekście

Kategoria zagrożenia (CKGZ)

Zasięg występowania
Mapa występowania

     gnieździ się

     zimuje

     występuje całorocznie

     zalatuje (sezonowość występowania niepewna)

Perkozek (zwyczajny) (Tachybaptus ruficollis) – gatunek niewielkiego ptaka wodnego z rodziny perkozów (Podicipedidae). Zamieszkuje Europę (poza jej północnym i północno-wschodnim skrajem), południową, środkową i północno-zachodnią Afrykę, południową i wschodnią Azję oraz niektóre wyspy Oceanii. W zależności od temperatury panującej w zimie na obszarach lęgowych jest ptakiem wędrownym, osiadłym lub podejmującym lokalne wędrówki. Ptaki z populacji środkowoeuropejskiej zimują w Europie Zachodniej i basenie Morza Śródziemnego. Przeloty: marzec i listopad. Nie jest zagrożony.

Systematyka i występowanie

Systematyka tego gatunku jest skomplikowana i wymaga dalszych badań. W zależności od ujęcia systematycznego wyróżnia się od 7 do 10 podgatunków Tachybaptus ruficollis. Autorzy AviList i Clements Checklist of Birds of the World wyróżniają następujące podgatunki:

W Polsce nieliczny, lokalnie średnio liczny ptak lęgowy niżu. Regularnie, ale nielicznie zimuje na zachodzie kraju.

Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny wydziela podgatunki tricolor, collaris i vulcanorum do osobnego gatunku Tachybaptus tricolor. Autorzy Handbook of the Birds of the World synonimizują takson vulcanorum z tricolor.

Perkozek jest blisko spokrewniony z perkozkiem australijskim (T. novaehollandiae) i wymarłym perkozkiem długodziobym (T. rufolavatus), które dawniej były uznawane za jego podgatunki.

Morfologia

Wygląd
Ubarwienie godowe wiosną – przód brązowy ze srebrzystobiałym połyskiem, policzki i gardło kasztanowe, kąt dzioba żółty. Ubarwienie spoczynkowe jesienią i zimą – wierzch brązowy, boki i spód brudnobiałe, biaława pierś, jasnożółta szyja.
Wymiary średnie
długość ciała 25–29 cm
rozpiętość skrzydeł 40–45 cm
masa ciała ok. 130–236 g, wyjątkowo ponad 300 g

Ekologia i zachowanie

Biotop
Małe, śródlądowe, gęsto zarośnięte zbiorniki wodne.
Zachowanie
To płochliwy ptak, dlatego nie widuje się go raczej na wodach otwartych. Jako jedyny perkoz gniazduje dwa razy w roku i jest jednym z najmniejszych przedstawicieli rzędu (najmniejszy jest perkozek białoskrzydły). Zwykle jego obecność zdradza tylko głos – krótkie „bi, bi, bi” (w czasie gniazdowania zmieniające modulacje podnosząc się i opadając) lub pojedyncze „nit”. W czasie toków słychać zarówno samca, jak i samicę. Prawdopodobnie oboje wiążą się na stałe. Samiec w czasie zalotów stroszy pióra, bije dziobem po wodzie, rozpryskuje ją i nurkuje. Staje się bardzo wojowniczy, odganiając ze swojego terytorium intruzów.
Jaja z kolekcji muzealnej
Gniazdo
W płytkiej wodzie między trzcinami budowane przez oboje rodziców z roślin wodnych. Za każdym razem, gdy wracają do gniazda, nurkują i przynoszą trochę roślin.
Pisklę perkozka
Jaja
Wyprowadza dwa lęgi w roku, składając w marcu i czerwcu zazwyczaj 5 do 6 jaj, które wraz z gniciem roślin budujących gniazdo stają się brunatne. Rodzice wysiadują je na przemian.
Wysiadywanie i młode
Jaja są wysiadywane przez okres 20 do 21 dni. Zagniazdowniki, pisklęta osiągają samodzielność po około 45 dniach. Po wykluciu gniazdo nie traci znaczenia. Małe ptaki korzystają z niego dla wypoczynku i rozgrzania się, choć w tym celu wchodzą też na grzbiety rodziców. Upierzenie piskląt jest podobne do szaty spoczynkowej, pokryte czarnym puchem z rudymi podłużnymi pasami na grzbiecie, a na głowie mała srebrzysta plamka koło ucha. W razie niebezpieczeństwa ojciec i matka nurkując gwałtownie rozpryskują gejzery wody.
Perkozek żerujący w parku Kitanomaru w Tokio
Pożywienie
Drobne zwierzęta wodne, owady i ich larwy.

Status zagrożenia i ochrona

IUCN klasyfikuje perkozka jako gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku. Liczebność światowej populacji, według szacunków organizacji Wetlands International z 2023 roku, mieści się w przedziale 575 997 – 3 525 996 osobników, co przelicza się na 384 000 – 2 350 000 osobników dorosłych. Globalny trend liczebności populacji nie jest znany.

W Polsce objęty ochroną gatunkową ścisłą. Na Czerwonej liście ptaków Polski został sklasyfikowany jako gatunek najmniejszej troski (LC). W latach 2013–2018 krajowa populacja lęgowa liczyła 7,5–10 tysięcy par.

Zobacz też