Perlica czubata
| Guttera pucherani | |||
| (Hartlaub, 1861) | |||
 Zdjęcie wykonane w RPA | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada | |||
| Rząd | |||
| Rodzina | |||
| Rodzaj | |||
| Gatunek |
perlica czubata | ||
| Synonimy | |||
| |||
| Podgatunki | |||
| |||
| Kategoria zagrożenia (CKGZ) | |||
 | |||
Perlica czubata (Guttera pucherani) – gatunek ptaka z rodziny perlic (Numididae). Występuje od Afryki Zachodniej na wschód przez całe pasmo zalesionych obszarów po Kenię i południową Somalię oraz na południe po Angolę, Zambię i północno-wschodnią RPA.
Systematyka
Systematyka gatunku jest sporna. Autorzy Handbook of the Birds of the World (HBW) (tom 2, 1994) wyróżnili pięć podgatunków Guttera pucherani:
- G. pucherani verreauxi (Elliot, 1870) – perlica modrolica – Gwinea Bissau do zachodniej Kenii i na południe do Zambii i Angoli.
- G. pucherani sclateri Reichenow, 1898 – północno-zachodni Kamerun.
- G. pucherani pucherani (Hartlaub, 1861) – perlica czubata – południowo-zachodnia Somalia do środkowej Tanzanii oraz wysp Zanzibar i Tumbatu.
- G. pucherani barbata Ghigi, 1905 – południowo-wschodnia Tanzania do północnego Mozambiku i Malawi.
- G. pucherani edouardi (Hartlaub, 1867) – perlica czarnolica – wschodnia Zambia do południowego Mozambiku i północno-wschodniej RPA.
Powyższe ujęcie systematyczne nadal wspierają autorzy Kompletnej listy ptaków świata. Obecnie (2025) dominuje jednak ujęcie systematyczne, w którym takson G. pucherani został podzielony na trzy odrębne gatunki: G. pucherani, G. verreauxi (z podgatunkami verreauxi i sclateri) i G. edouardi (z podgatunkami barbata i edouardi). To nowe ujęcie przyjęto na liście ptaków świata opracowywanej przy współpracy BirdLife International z autorami HBW (systematykę według tej listy stosuje IUCN w swej czerwonej księdze), ponadto akceptuje je Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC), autorzy AviList i Clements Checklist of Birds of the World. W jeszcze starszym ujęciu systematycznym za G. pucherani uznawano tylko podgatunek nominatywny, a pozostałe cztery podgatunki zaliczano do G. edouardi.
Morfologia
Długość ciała: 46–56 cm, rozpiętość skrzydeł: 75–100 cm, długość ogona: 13–16 cm. Masa ciała wynosi przeciętnie 1–1,2 kg.
Tryb życia
Perlice czubate żyją na skrajach polan leśnych i gęstych zaroślach w wielu częściach Afryki na południe od Sahary. Są to bardzo towarzyskie ptaki i poza porą lęgową, kiedy chronią się w ustroniu, przebywają w stadach liczących od 10 do 30, a czasem nawet 50 ptaków. W ramach takiego stada pojedyncze rodziny trzymają się razem, ale czasami mogą żyć osobno. Wczesnym rankiem perlice opuszczają swe noclegownie na drzewach i wyruszają do lasu na żer. Kiedy słońce jest już wyżej i zaczynają się upały, perlice chronią się w cieniu. Czasem kąpią się w wodzie lub w piasku, rozpościerając szeroko pióra. W ten sposób pozbywają się pcheł i innych uciążliwych pasożytów. Przy poszukiwaniu pożywienia nawołują innych członków stada i wciąż się ze sobą porozumiewają. Dzięki głębokim głosom, przypominającym tok-a-tok-tok-tok-tok, stado trzyma się razem. W razie niebezpieczeństwa ptaki wydają głosy ostrzegawcze. Kogut stoi wyprostowany, z wyciągniętą szyją i odzywa się przenikliwym głosem. Całe stado unosi się i ulatuje na drzewa, gdzie pojedyncze ptaki stają się niewidoczne dzięki swemu ubarwieniu.
Pożywienie
Pożywienie perlic składa się głównie z nasion i owoców, które uzupełniają innym pokarmem roślinnym oraz chrząszczami, szarańczą, termitami, a nawet różnymi gatunkami mięczaków. Zapasy płynów dopełniają z kałuż lub wodą z zalanych zagłębień skalnych, czy pni drzew. Kiedy możliwości te w porze suchej kończą się, ponieważ wszystko bardzo szybko wysycha, perlice wygrzebują dziobem z ziemi bulwy i korzenie, by zyskać potrzebne płyny. Przy poszukiwaniu pożywienia perlica biega we wszystkie strony z głową schyloną ku ziemi i wydziobuje wszystko, co wydaje się jadalne. Wiele owoców zbiera z drzewa. Od czasu do czasu perlice przebywają ze stadami małp, które też żywią się owocami. Małpy bowiem zrywają owoce i orzechy, a perlice czekają na to, co spadnie na ziemię.
Rozmnażanie
Na początku pory godowej koguty zaczynają zaloty. Samiec prezentuje wspaniały taniec godowy, którym stara się oczarować partnerkę. Przestępuje z nogi na nogę, kiwa głową i całą szyją w górę i w dół. Ze swą wybranką opuszcza potem stado i znajduje odpowiednie miejsce na gniazdo. Perlice czubate tworzą pary na całe życie. Kiedy młode niemal dorosną, pary wracają do stada. Po parzeniu oba ptaki wygrzebują wśród liści pod krzewami płytki dołek w ziemi. Zagłębienie wyścielają liśćmi i trawą, a samice znoszą od 3 do 4 żółtobrązowych lub różowych jaj. Jaja perlic mają bardzo mocną skorupkę. Samica wysiaduje jaja przez ok. 25–28 dni. Kiedy kurczęta wyklują się, oboje rodzice je karmią. Pisklęta już po 15–20 dniach mogą się unieść na wysokość 2 m, na gałąź, na której nocują.
Status zagrożenia
Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) dzieli perlicę czubatą na trzy gatunki, każdy z nich zalicza do kategorii najmniejszej troski (LC – Least Concern), a trend ich liczebności uznaje za spadkowy.
Przypisy
- ↑ Guttera pucherani, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- 1 2 3 Crested Guineafowl (Guttera pucherani). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-06)]. (ang.).
- 1 2 BirdLife International, Guttera pucherani, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2025, wersja 2026-1 [dostęp 2026-09-09] (ang.).
- 1 2 3 4 Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Numididae Billberg 1828 - perlice - Guineafowl (wersja: 2021-12-05). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-09-09].
- 1 2 del Hoyo, J., Elliott, A. & Sargatal, J. (red.), Handbook of the Birds of the World, t. 2. New World Vultures to Guineafowl, Barcelona: Lynx Edicions, 1994, s. 566, ISBN 84-87334-15-6.
- ↑ HBW and BirdLife International, Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 10 [online], październik 2025 [dostęp 2026-09-09].
- ↑ F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-09-09] (ang.).
- ↑ AviList Core Team, AviList: The Global Avian Checklist, v2025b, 2026, DOI: 10.2173/avilist.v2025b (ang.).
- ↑ Clements i inni, The eBird/Clements Checklist of Birds of the World: v2025 [online], 2025 [dostęp 2026-09-09] (ang.).
- ↑ BirdLife International, Guttera verreauxi, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2025, wersja 2026-1 [dostęp 2026-09-09] (ang.).
- ↑ BirdLife International, Guttera edouardi, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2025, wersja 2026-1 [dostęp 2026-09-09] (ang.).
Bibliografia
- Encyklopedia zwierząt od A do Z, Warszawa 1999.
Linki zewnętrzne
- Zdjęcia i nagrania audiowizualne. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).
- Zdjęcia i nagrania audiowizualne – G. (p.) verreauxi (perlica modrolica). [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).
- Zdjęcia i nagrania audiowizualne – G. (p.) edouardi (perlica czarnolica). [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).