Pierwoskrzelne

Pierwoskrzelne
	Protobranchia
	Pelseneer, 1889
	; Acila cobboldiae
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	mięczaki
Gromada	małże
Podgromada	pierwoskrzelne
Synonimy
	Protobranchiata;
	Protobranchiata;
	Systematyka w Wikispecies

Pierwoskrzelne (Protobranchia) – tradycyjnie wyróżniana podgromada małży (Bivalvia). Kryterium kwalifikacji małży do tej podgromady jest budowa ich narządu oddechowego, czyli skrzeli. Są one proste, dwupłatowe, krótkie, z rzędami listkowatych wyrostków pokrytych licznymi rzęskami wywołującymi ruch wody w jamie płaszczowej od tyłu ku przodowi ciała.

Pierwoskrzelne znane są ze skamieniałości kambryjskich. Mają budowę najbardziej prymitywną wśród małży. Ich muszle są w zarysie trójkątne lub owalne, z perłową lub porcelanową warstwą wewnętrzną. Mierzą zwykle mniej niż 30 mm.

Gatunki zaliczane do tej podgromady występują tylko w morzach pełnosłonych, w osadach dennych lub na ich powierzchni, zarówno w wodach płytkich jak i bardzo głębokich.

Współcześnie żyjące pierwoskrzelne grupowane są w dwóch rzędach, dla których za kryterium podziału przyjęto wykształcenie zamka:

Nuculoida (zamek z licznymi ząbkami) – z rodzinami Nuculidae i Nuculanidae,
Solemyoida (zamek bez ząbków).

W alternatywnej klasyfikacji (Newell, 1965) Protobranchia nie występuje – Nuculoida zaliczany jest do podgromady Palaeotaxodonta, a Solemyoida do Cryptodonta. Badania Giribeta i Wheelera również nie potwierdzają taksonu Protobranchia. Zamiast tego sugerują podział tej grupy zwierząt na monofiletyczne Solemyoidea, Nuculoidea i Nuculanoidea. Ze względu na dotychczasowy brak potwierdzenia dla takiej hipotezy w większości publikacji nadal wyróżnia się pierwoskrzelne w randze podgromady.

Według najnowszych systemów klasyfikacji Protobranchia dzieli się na 3 rzędy żyjące współcześnie oraz 1 rząd wymarłych małży:

Przypisy

1 2 Protobranchia, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
↑ W oryginalnej pisowni autor użył nazwy Protobranchiata, jednak nazwa Protobranchia jest powszechnie stosowana.
1 2 3 Czesław Jura: Bezkręgowce : podstawy morfologii funkcjonalnej, systematyki i filogenezy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007. ISBN 978-83-01-14595-8.
1 2 Gonzalo Giribet, Ward Wheeler. On bivalve phylogeny: a high-level analysis of the Bivalvia (Mollusca) based on combined morphology and DNA sequence data. „Invertebrate Biology”. 121 (4), s. 271–324, 2002. DOI: 10.1111/j.1744-7410.2002.tb00132.x. (ang.).
1 2 Zoologia : bezkręgowce. T. 1. Red. nauk. Czesław Błaszak. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009. ISBN 978-83-01-16108-8.
↑ Gofas, S.: Protobranchia. World Register of Marine Species, 2011. [dostęp 2011-05-06]. (ang.).
↑ Bouchet et al. Nomenclator of Bivalve Families with a Classification of Bivalve Families. „Malacologia”. 52 (2), s. 1–184, 2010. DOI: 10.4002/040.052.0201. (ang.).
↑ World Register of Marine Species. marinespecies.org. [dostęp 2015-02-15]. (ang.).

[itis-1] 1 2 Protobranchia, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[uwaga1-2] W oryginalnej pisowni autor użył nazwy Protobranchiata, jednak nazwa Protobranchia jest powszechnie stosowana.

[Jura-3] 1 2 3 Czesław Jura: Bezkręgowce : podstawy morfologii funkcjonalnej, systematyki i filogenezy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007. ISBN 978-83-01-14595-8.

[Giribet-4] 1 2 Gonzalo Giribet, Ward Wheeler. On bivalve phylogeny: a high-level analysis of the Bivalvia (Mollusca) based on combined morphology and DNA sequence data. „Invertebrate Biology”. 121 (4), s. 271–324, 2002. DOI: 10.1111/j.1744-7410.2002.tb00132.x. (ang.).

[Blaszak-5] 1 2 Zoologia : bezkręgowce. T. 1. Red. nauk. Czesław Błaszak. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009. ISBN 978-83-01-16108-8.

[WORMs-6] Gofas, S.: Protobranchia. World Register of Marine Species, 2011. [dostęp 2011-05-06]. (ang.).

[nomencl-7] Bouchet et al. Nomenclator of Bivalve Families with a Classification of Bivalve Families. „Malacologia”. 52 (2), s. 1–184, 2010. DOI: 10.4002/040.052.0201. (ang.).

[worms-8] World Register of Marine Species. marinespecies.org. [dostęp 2015-02-15]. (ang.).