Posępnik

Posępnik
	; Nyctanthes arbor-tristis
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	jasnotowce
Rodzina	oliwkowate
Rodzaj	posępnik
	Nazwa systematyczna
	Nyctanthes Linnaeus; Sp. Pl. 6. 1 Mai 1753
Synonimy
	Mogori Adanson; Pariaticu Adanson; Parilium J. Gaertner;
	Mogori Adanson; Pariaticu Adanson; Parilium J. Gaertner;
	Multimedia w Wikimedia Commons

Posępnik, smutne drzewo, nieuśmiał, nocnik (Nyctanthes L.) – rodzaj drzew należący do rodziny oliwkowatych. Obejmuje dwa gatunki rosnące w południowej Azji na obszarze od Indii po Jawę. Jeden z gatunków – Nyctanthes arbor-tristis – ma różnorodne zastosowania i w Indiach uznawany jest za święte drzewo, od czasów starożytnych roślina ta jest uprawiana i w różnych miejscach spotykana jako zdziczała. Uprawiana jest głównie dla swych pachnących kwiatów. Otwierają się one w ciągu nocy i przed świtem opadają na ziemię. Stanowią źródło olejków aromatycznych i pomarańczowego barwnika (kolor z czasem blednie), stanowią też tani zamiennik szafranu. Liście używane są do polerowania drewna jak papier ścierny. N. arbor-tristis jest też ważną rośliną leczniczą w Ajurwedzie, o wszechstronnych zastosowaniach leczniczych. Potwierdzono obecność szeregu substancji czynnych w różnych organach rośliny.

Naukowa nazwa rodzajowa utworzona została z greckich słów nykhta (noc) i anthos (kwiat) z powodu nocnego kwitnienia tych roślin. Nazwa zwyczajowa polska nawiązuje do nazwy gatunkowej indyjskiego przedstawiciela rodzaju arbor-tristis znaczącego „smutne drzewo”. Nazwa ta nadana została roślinie z powodu nieciekawego widoku, jaki prezentuje w ciągu dnia.

Morfologia

Pokrój: Niewysokie drzewa i krzewy. Pędy czworokątne, u N. aculeata cierniste (wyjątek wśród oliwkowatych).
Liście: Pojedyncze, naprzeciwległe. Blaszka jajowata, zaostrzona, całobrzega lub ząbkowana, szorstka.
Kwiaty: Obupłciowe, siedzące po kilka w niewielkich wierzchotkach tworzących szczytowe kwiatostany wiechowate. Kwiatostan jest owłosiony, a u nasady kwiatów znajdują się przysadki. Kielich walcowato-jajowaty. Płatki korony zrośnięte w dole w rurkę, w górze rozpostarte szeroko, w liczbie 4–8. Pręciki dwa, bardzo krótkie. Zalążnia dwukomorowa, zwieńczona walcowatą szyjką słupka, na końcu z płytko wyciętym, dwudzielnym znamieniem.
Owoce: Kulistawe, nieco spłaszczone suche rozłupnie, rozpadające się na dwie jednonasienne rozłupki.

Systematyka

Rodzaj zaliczany jest do plemienia Myxopyreae Boerlage zajmującego bazalną pozycję w obrębie rodziny oliwkowatych Oleaceae.

W niektórych ujęciach rodzaj ten klasyfikowany był do rodziny werbenowatych Verbenaceae (zaproponował to Airy Shaw w 1952). Niektórzy badacze postulowali też wyodrębnienie rodzaju we własnej rodzinie Nyctanthaceae J. Agardh.

Wykaz gatunków

Nyctanthes aculeata Craib
Nyctanthes arbor-tristis L.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
1 2 3 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2019-12-12] (ang.).
1 2 Nyctanthes. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2019-12-01].
↑ Nazwy polskie rodzaju według: Józef Rostafiński: Słownik polskich imion rodzajów oraz wyższych skupień roślin. Kraków: Akademia Umiejętności, 1900, s. 378. (pol.).
1 2 3 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 636, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
1 2 3 K. Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. VII. Flowering Plants. Dicotyledons. Lamiales. Berlin, Heidelberg: Springer, 2004, s. 298, 304. ISBN 978-3-642-62200-7.
1 2 3 4 5 6 7 8 Nyctanthes L.. [w:] Flora of Pakistan [on-line]. eFlora. Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA.. [dostęp 2019-12-01].
1 2 3 4 5 Ruth Kiew, Pieter Baas. Nyctanthes is a member of the Oleaceae. „Proceedings: Plant Sciences”. 93, 3, s. 349–358, 1984.
1 2 Ruchita Shrivastava, Ajay Kumar Bharadwaj. Nyctanthes arbortristis an Important Medicinal Plant of Madhya. „Pharmaceutical and Biosciences Journal”. 6, 6, s. 10-15, 2018. DOI: 10.20510/ukjpb/6/i6/179227.
↑ Nyctanthes. [w:] The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2019-12-01].

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] 1 2 3 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2019-12-12] (ang.).

[ing-3] 1 2 Nyctanthes. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2019-12-01].

[4] Nazwy polskie rodzaju według: Józef Rostafiński: Słownik polskich imion rodzajów oraz wyższych skupień roślin. Kraków: Akademia Umiejętności, 1900, s. 378. (pol.).

[mabb-5] 1 2 3 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 636, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[kubitzki-6] 1 2 3 K. Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. VII. Flowering Plants. Dicotyledons. Lamiales. Berlin, Heidelberg: Springer, 2004, s. 298, 304. ISBN 978-3-642-62200-7.

[pakistan-7] 1 2 3 4 5 6 7 8 Nyctanthes L.. [w:] Flora of Pakistan [on-line]. eFlora. Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA.. [dostęp 2019-12-01].

[ruth-8] 1 2 3 4 5 Ruth Kiew, Pieter Baas. Nyctanthes is a member of the Oleaceae. „Proceedings: Plant Sciences”. 93, 3, s. 349–358, 1984.

[ruchita-9] 1 2 Ruchita Shrivastava, Ajay Kumar Bharadwaj. Nyctanthes arbortristis an Important Medicinal Plant of Madhya. „Pharmaceutical and Biosciences Journal”. 6, 6, s. 10-15, 2018. DOI: 10.20510/ukjpb/6/i6/179227.

[tpl-10] Nyctanthes. [w:] The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2019-12-01].