Posiadanie
Posiadanie (łac. possessio, od sedere – siedzieć) – instytucja prawa rzeczowego oznaczająca fakt władania rzeczą przez posiadacza. Stan ten pozostaje pod ochroną prawa, jak również niesie za sobą szereg skutków o zróżnicowanym charakterze prawnym. Może, ale nie musi, wiązać się z przysługującym posiadaczowi tytułem prawnym do rzeczy. Przepisy o posiadaniu i jego ochronie stosuje się odpowiednio do zwierząt. Istotą posiadania jest zaliczane na rzecz danej osoby (posiadacza) wyłączenie otoczenia od faktycznego władania rzeczą.
Elementy stanu posiadania
Według teorii romanistycznej, wykształconej na początku XIX w., posiadanie istnieje, jeżeli istnieją dwa elementy:
- fizyczne władanie rzeczą przez posiadacza (łac. corpus possessionis; krócej: corpus, określane czasem jako zewnętrzna strona posiadania) – czyli znajdowanie się w sytuacji umożliwiającej korzystanie z rzeczy tak, jak osoby, które mają prawo do rzeczy. Posiadanie istnieje, jeżeli korzystanie z rzeczy jest możliwe – nie ma wymogu korzystania z tej możliwości,
- manifestowany przez posiadacza zamiar władania rzeczą dla siebie, we własnym imieniu (łac. animus rem sibi habendi; krócej: animus, określany czasem jako wewnętrzna strona posiadania). Zamiar władania rzeczą dla kogoś innego oznacza dzierżenie.
W prawie polskim elementy stanu posiadania uwzględnia art. 336 kodeksu cywilnego.
Inną teorią dotyczącą elementów stanu posiadania jest teoria germańska. Wyróżnia ona tylko jeden element – władztwo fizyczne nad rzeczą.
Rys historyczny
Jako pierwsze oddzieliło posiadanie od własności prawo rzymskie. W epoce feudalizmu zwane dzierżeniem (w terminologii staropolskiej), gewere (z niemieckiego-starogermańskiego warjan – ubierać; pierwotnie oznaczało akt przeniesienia na nowonabywcę władzy nad rzeczą, przez jej dotychczasowego posiadacza), seisin (saisine; termin pochodził od obejmowania spadku).
Skutki prawne posiadania
Z posiadaniem jako zjawiskiem prawnym Kodeks cywilny łączy skutki prawne, które można podzielić na cztery grupy:
- domniemania związane z posiadaniem, których celem jest usunięcie trudności w ustaleniu stanu faktycznego i prawnego:
- domniemanie posiadania samoistnego
- domniemanie ciągłości posiadania
- domniemanie zgodności posiadania ze stanem prawnym
- domniemanie posiadania w dobrej wierze
- ochrona posiadania w drodze przymusu państwowego albo pomocy własnej
- możliwość nabycia wykonywanego prawa przez zasiedzenie
- korzyści, przypadające posiadaczowi w dobrej wierze będące naturalnym następstwem faktycznego władania rzeczą. Dotyczy to w szczególności korzystania z rzeczy i czerpania z niej pożytków.
Klasyfikacja
- Posiadanie samoistne (władanie rzeczą jak właściciel) i zależne (władanie rzeczą jak wykonujący inne prawo, np. dzierżawy, użytkowania, najmu). Posiadacz samoistny nie traci posiadania przez to, że oddaje rzecz innej osobie w posiadanie zależne,
- posiadanie bezpośrednie i pośrednie (rzeczy pozostającej w dzierżeniu albo w bezpośrednim posiadaniu zależnym),
- posiadanie zgodne z prawem (połączone z tytułem prawnym do rzeczy) i bezprawne (posiadanie bez tego tytułu),
- posiadanie w dobrej wierze (przy usprawiedliwionej niewiedzy posiadacza o braku prawa do rzeczy) i posiadanie w złej wierze (przy wiedzy posiadacza o braku prawa do rzeczy albo przy nieusprawiedliwionej niewiedzy – gdy posiadacz powinien wiedzieć o braku prawa do rzeczy),
- posiadanie wadliwe (nabyte niedozwolonym sposobem) i niewadliwe (każde inne).
Nabycie posiadania
Posiadanie można nabyć w sposób:
- pierwotny – samodzielne nabycie przez posiadacza obu elementów posiadania, np. zawłaszczenie albo zabór cudzej rzeczy w celu przywłaszczenia,
- pochodny – przeniesienie posiadania: constitutum possessorium, traditio brevi manu, traditio corporalis i traditio longa manu.
Ochrona posiadania
W polskim prawie istnieje bezwzględny zakaz naruszania posiadania bez względu na to, czy jest w dobrej, czy złej wierze, samoistne czy zależne, prawne czy bezprawne, wadliwe czy niewadliwe. Ochrona posiadania przybiera dwojaką postać:
- ochrony siłami samego posiadacza: obrona konieczna i dozwolona samopomoc,
- ochrony na drodze sądowej (roszczenia posesoryjne): roszczenie o przywrócenie stanu poprzedniego oraz roszczenie o zaniechanie naruszeń posiadania – wygasają, jeśli nie będą dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia posiadania.
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (Dz. U. z 2022 r. poz. 572 (ISAP)).
- ↑ Wróblewski 1899 ↓, s. 27.
- 1 2 3 4 Ignatowicz 2012 ↓, s. 327.
- ↑ Ignatowicz 2012 ↓, s. 332.
Bibliografia
- S. Wróblewski, Posiadanie na tle prawa rzymskiego, Kraków 1899.
- Ignatowicz J., Ochrona posiadania, Warszawa 1963
- Edward Gniewek, Prawo rzeczowe, Warszawa: C. H. Beck, 2016, ISBN 978-83-255-8676-8.
- Jerzy Ignatowicz, Prawo rzeczowe, wyd. 4 zm., stan prawny na 1 marca 2012 roku, Warszawa: LexisNexis Polska, 2012, ISBN 978-83-7806-182-3 [dostęp 2022-12-31].
Linki zewnętrzne
- Ochrona posiadania
- Jeremy Waldron, Property and Ownership, [w:] Stanford Encyclopedia of Philosophy, CSLI, Stanford University, 6 września 2004, ISSN 1095-5054 [dostęp 2018-01-02] (ang.). (Własność i posiadanie)
