Prawica

Prawica – określenie pochodzące z okresu rewolucji francuskiej, używane w odniesieniu do ruchów mających konserwatywne poglądy zbliżone do idei kapitalizmu, wyznających tradycyjne wartości i sprzeciwiających się radykalnym zmianom.

Wartościami uznawanymi przez zwolenników prawicy za podstawowe wartości tejże ideologii są: ustanowienie i utrzymywanie hierarchicznego ładu społecznego, przywiązanie do tradycji i istniejącej hierarchii społecznej.

Do końca XIX wieku prawica była kojarzona z grupami zachowawczymi domagającymi się utrzymania feudalnych przywilejów. Współcześnie do prawicy zalicza się partie o charakterze konserwatywnym, nacjonalistycznym, chadeckim, a niekiedy także liberalnym (gospodarczo, nie społecznie).

Pochodzenie nazwy

Termin wywodzi się z okresu rewolucji francuskiej (1789), kiedy to w Zgromadzeniu Narodowym przedstawiciele szlachty, arystokracja i duchowieństwo zasiadali po prawej stronie sali (prawica), zaś po lewej politycy żądający przemian społecznych i politycznych (lewica).

Określenie prawica przez cały XIX w. było kojarzone z ugrupowaniami zachowawczymi, klerykalnymi, walczącymi o utrzymanie feudalnych przywilejów stanowych, zwalczającymi postępowe ruchy społeczne. Termin prawica-lewica zaczął być szerzej używany w okresie hiszpańskiej wojny domowej lat 30. XX wieku.

Podział prawicy

 Osobny artykuł: Podział dwuosiowy.

Określenie „prawica” pierwotnie odnosiło się do tradycyjnych konserwatystów, monarchistów i reakcjonistów, z czasem do prawicy zaliczani byli przedstawiciele nowo powstałych nurtów politycznych – neokonserwatyści, chadecy, fundamentaliści religijni, klasyczni liberałowie, neoliberałowie, nacjonaliści oraz na skrajnej prawicy: zwolennicy supremacji rasowej, faszyści. Prawica jest zróżnicowana na tle gospodarczym, o ile pierwotnie prawica popierała poglądy broniące gospodarki feudalnej, to wraz z osłabianiem się tradycyjnych warstw społecznych, znaczna część prawicy zaczęła wspierać kapitalizm, zwłaszcza w świecie anglosaskim. Od XX wieku część prawicy szczególnie tej skrajnej odrzuca modele kapitalistyczne (w przypadku radykałów na rzecz m.in. korporacjonizmu czy faszyzmu), z kolei bardziej umiarkowana prawica coraz częściej popiera neoliberalizm.

Inne znaczenie prawica ma w Stanach Zjednoczonych, gdzie kojarzona jest z tamtejszym ruchem konserwatywnym. Ronald Reagan i inni amerykańscy konserwatyści skutecznie przedstawili konserwatywne idee jako alternatywę dla społeczeństwa rozczarowanego liberalizmem Nowego Ładu. Taka definicja dominuje w polityce amerykańskiej od czasów prezydentury Reagana w latach 80. Charyzma i talent oratorski Reagana pomogły mu przedstawić konserwatyzm jako optymistyczną, przyszłościową wizję kraju.

Zobacz też

Informacje w projektach siostrzanych

Multimedia w Wikimedia Commons

Cytaty w Wikicytatach

Definicje słownikowe w Wikisłowniku

• Centroprawica
• Lewica
• Skrajna prawica

Przypisy

Bibliografia

• Rodney P. Carlisle: Encyclopedia of politics: the left and the right. Cz. 2. Thousand Oaks: Sage Publications, 2005, s. 501–1052. ISBN 1-4129-0409-9. LCCN 2005002334. OCLC 749538925. (ang.).
• Charles Loch Mowat: Britain Between the Wars: 1918–1940. University of Chicago Press, 1955, s. 694. ISBN 0-8070-5653-7. (ang.).
• Roger Griffin: Fascism. Oxford: Oxford University Press, 1995. ISBN 978-0-19-289249-2. OCLC 444393096. (ang.).
• Terence Ball, Richard Bellamy: The Cambridge History of Twentieth-Century Political Thought. Londyn: Cambridge University Press, 2003. ISBN 978-0-521-56354-3. LCCN 2002034990. (ang.).
• Sean Wilentz: The Age of Reagan: A History, 1974–2008. Nowy Jork: HarperCollins, 2008. ISBN 978-0-06-074480-9. LCCN 2007047333. OCLC 182779124. (ang.).