Protel

Protel
Proteles
I. Geoffroy Saint-Hilaire, 1824
Ilustracja
Protel grzywiasty (P. cristata)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ssaki

Podgromada

żyworodne

Infragromada

łożyskowce

Rząd

drapieżne

Podrząd

kotokształtne

Infrarząd

Viverroidea

Rodzina

hienowate

Podrodzina

protele

Rodzaj

protel

Typ nomenklatoryczny

Proteles lalandii I. Geoffroy Saint-Hilaire, 1824 (= Viverra cristata Sparrman, 1783)

Synonimy
gatunki

3 gatunki (w tym 1 wymarły) – zobacz opis w tekście

Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło w Wikisłowniku

Protel (Proteles) – rodzaj drapieżnych ssaków z podrodziny proteli (Protelinae) w obrębie rodziny hienowatych (Hyaenidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje dwa żyjące współcześnie gatunki występujące w południowej i wschodniej Afryce.

Morfologia

Długość ciała (bez ogona) 55–80 cm, długość ogona 20–30 cm; masa ciała 8–12 kg.

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1824 roku francuski zoolog Isidore Geoffroy Saint-Hilaire w artykule zatytułowanym O protelu Lalandego (Protèles Lalandii), typie nowego rodzaju protela, opublikowanym w czasopiśmie „Bulletin des Sciences par la Société philomathique de Paris”. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) protel grzywiasty (P. cristatus).

Etymologia

  • Proteles: gr. προ pro ‘blisko, w pobliżu’; τεληεις telēeis ‘idealny’.
  • Geocyon: gr. γεω- geō- ‘ziemny-’, od γη gē ‘ziemia’; κυων kuōn, κυνος kunos ‘pies’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Proteles lalandii I. Geoffroy Saint-Hilaire, 1824 (= Viverra cristata Sparrman, 1783).

Podział systematyczny

Do rodzaju należą dwa występujące współcześnie gatunki:

Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiary Status
IUCN
 Proteles cristatus (Sparrman, 1783) protel grzywiasty gatunek monotypowy większość południowej Afryki (południowa Angola, południowa Zambia, południowo-zachodni Mozambik, Namibia, Botswana, Zimbabwe, Eswatini, Lesotho i Południowa Afryka) DC: 55–80 cm
DO: 20–30 cm
MC: 8–14 kg		  LC 
 Proteles septentrionalis W. Rothschild, 1902 gatunek monotypowy wschodnie wybrzeże Afryki (południowy Egipt, Sudan, Erytrea, Dżibuti, Etiopia, Somalia, Kenia, północno-wschodnia Uganda do środkowej Tanzanii) brak danych  NE 

Kategorie IUCN:  LC  – gatunek najmniejszej troski;  NE  – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.

Opisano również gatunek wymarły z plejstocenu dzisiejszej Południowej Afryki:

Uwagi

  1. ↑ DC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała

Przypisy

  1. 1 2 I. Geoffroy Saint-Hilaire. Sur le Protèle de Lalande (Protèles Lalandii), type du nouveau genre Protèle. „Bulletin des Sciences par la Société philomathique de Paris”. Année 1824, s. 139, 1824. (fr.).
  2. ↑ J.G. Wagler: Natürliches System der Amphibien, mit vorangehender Classification der Säugethiere und Vögel. Ein Beitrag zur vergleichenden Zoologie. München, Stuttgart und Tübingen: In der J.G. Cotta’schen Buchhandlung, 1830, s. 30. (niem.).
  3. 1 2 3 Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 146. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
  4. 1 2 3 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 424. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).
  5. ↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Proteles. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2022-04-29].
  6. 1 2 3 4 K.E. Holekamp & J.M. Kolowski: Family Hyaenidae (Hyenas). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 1: Carnivores. Barcelona: Lynx Edicions, 2009, s. 252. ISBN 978-84-96553-49-1. (ang.).
  7. 1 2 3 4 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 662. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
  8. ↑ Palmer 1904 ↓, s. 578.
  9. ↑ Palmer 1904 ↓, s. 293.
  10. ↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.2) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-06-28]. (ang.).
  11. ↑ Taxonomy: Proteles – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-06-28]. (ang.).
  12. ↑ L. Werdelin & N. Solounias. The Hyaenidae: taxonomy, systematics and evolution. „Fossils and Strata”. 30, s. 42, 1991. (ang.).

Bibliografia