Przytulinka

Przytulinka
	; Morfologia (przytulinka krzyżowa)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	goryczkowce
Rodzina	marzanowate
Rodzaj	przytulinka
	Nazwa systematyczna
	Cruciata Mill.; Gard. Dict. Abr. ed. 4. 28 Jan 1754
	Homonimy
	Cruciata J. E. Gilibert = Tretorhiza Adanson
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Przytulinka, przytulia, krucjata (Cruciata Mill.) – rodzaj roślin z rodziny marzanowatych. Obejmuje 8 gatunków. Rośliny te występują w północnej Afryce, południowej, środkowej i wschodniej Europie (na tym kontynencie rośnie 5 gatunków) oraz w zachodniej Azji na wschodzie sięgając po zachodnie Himalaje i Syberię. W Polsce rosną jako rodzime dwa gatunki – przytulinka wiosenna C. glabra i przytulinka krzyżowa C. laevipes. Rośliny te rosną w murawach i stepach, w widnych zaroślach i lasach, w miejscach skalistych.

Morfologia

Pokrój: Rośliny roczne i byliny, zielne i drewniejące u nasady. Pędy rozgałęzione lub nierozgałęzione, nagie lub owłosione.
Liście: Wyrastają w okółkach po 4. Blaszki lancetowate do kolistych, z jedną lub trzema głównymi wiązkami przewodzącymi.
Kwiaty: Zebrane w krótkie wierzchotki skupione w okółkach w górnej części pędu. Centralny kwiat w wierzchotce jest obupłciowy, a po jego bokach rozwijają się kwiaty męskie (czasem ich brak). Kielicha brak. Korona z 4 żółtymi płatkami. Szyjka słupka zakończona główkowatymi znamionami.
Owoce: Rozłupnie rozpadające się na dwie (czasem jedną) jednonasienne rozłupki, nagie lub owłosione.

Systematyka

Pozycja systematyczna

Rodzaj z rodziny marzanowatych (Rubiaceae), a w jej obrębie zaliczany jest do podrodziny Rubioideae i plemienia Rubieae. Gatunki z tego rodzaju bywają włączane do rodzaju przytulia Galium. Rodzaj jest blisko spokrewniony (prawdopodobnie siostrzanie) z rodzajem Valantia, ale oba tworzą klad zagnieżdżony w obrębie Galium.

Wykaz gatunków

Cruciata articulata (L.) Ehrend.
Cruciata elbrussica (Pobed.) Pobed.
Cruciata glabra (L.) Opiz – przytulinka wiosenna
Cruciata × grecescui (Prodan) Soó
Cruciata laevipes Opiz – przytulinka krzyżowa
Cruciata mixta Ehrend. & Schönb.-Tem.
Cruciata pedemontana (Bellardi) Ehrend.
Cruciata taurica (Pall. ex Willd.) Ehrend.
Cruciata valentinae (Galushko) Galushko

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-05-27] (ang.).
↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-28].
1 2 ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 65-66, ISBN 978-83-62975-45-7 .
1 2 3 Cruciata Mill.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-06-26].
1 2 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 249, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
1 2 3 4 5 T.G. Tutin, V.H. Heywood, i in.: Flora Europaea. Vol. 4. Cambridge, London, New York, Melbourne: Cambridge University Press, 1976, s. 3.
↑ Genus Cruciata Mill.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2022-06-22].
↑ Friedrich Ehrendorfer, Michael H. J. Barfuss, Jean-Francois Manen, Gerald M. Schneeweiss. Phylogeny, character evolution and spatiotemporal diversification of the species-rich and world-wide distributed tribe Rubieae (Rubiaceae). „PLOS ONE”. 13(12): e0207615, 2018.
↑ Li-E Yang, Ying Meng, De-Li Peng, Ze-Long Nie, Hang Sun. Molecular phylogeny of Galium L. of the tribe Rubieae (Rubiaceae) – Emphasis on Chinese species and recognition of a new genus Pseudogalium. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 126, s. 221-232, 2018. DOI: 10.1016/j.ympev.2018.04.004.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-05-27] (ang.).

[3] Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-28].

[checklist-4] 1 2 ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 65-66, ISBN 978-83-62975-45-7 .

[powo-5] 1 2 3 Cruciata Mill.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-06-26].

[mabb-6] 1 2 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 249, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[tutin-7] 1 2 3 4 5 T.G. Tutin, V.H. Heywood, i in.: Flora Europaea. Vol. 4. Cambridge, London, New York, Melbourne: Cambridge University Press, 1976, s. 3.

[grin-8] Genus Cruciata Mill.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2022-06-22].

[9] Friedrich Ehrendorfer, Michael H. J. Barfuss, Jean-Francois Manen, Gerald M. Schneeweiss. Phylogeny, character evolution and spatiotemporal diversification of the species-rich and world-wide distributed tribe Rubieae (Rubiaceae). „PLOS ONE”. 13(12): e0207615, 2018.

[10] Li-E Yang, Ying Meng, De-Li Peng, Ze-Long Nie, Hang Sun. Molecular phylogeny of Galium L. of the tribe Rubieae (Rubiaceae) – Emphasis on Chinese species and recognition of a new genus Pseudogalium. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 126, s. 221-232, 2018. DOI: 10.1016/j.ympev.2018.04.004.