Psylot

Psylot
Ilustracja
Psilotum nudum – pędy z zarodniami
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

telomowe

Gromada

naczyniowe

Klasa

paprocie

Podklasa

nasięźrzałowe

Rząd

psylotowce

Rodzina

psylotowate

Rodzaj

psylot

Nazwa systematyczna
Psilotum O. Swartz
J. Bot. (Schrader) 1800(2): 8, 109. Oct-Dec 1801
Typ nomenklatoryczny

P. triquetrum O. Swartz = P. nudum (L.) Palisot de Beauvois

Synonimy
  • Bernhardia Willdenow ex Bernhardi
  • Hoffmannia Willdenow
  • Tristeca Palisot de Beauvois ex Mirbel

Psylot (Psilotum Sw.) – rodzaj roślin z rodziny psylotowatych (Psilotaceae). Opisano kilka gatunków, ale odrębność uzasadniającą rangę gatunkową mają prawdopodobnie tylko dwa taksony. Rośliny te rosną w strefie tropikalnej i w strefie ciepłej klimatu umiarkowanego sięgając na półkuli północnej po południowo-wschodnie krańce Stanów Zjednoczonych, południowo-zachodnie Europy, Japonię, Półwysep Koreański i Hawaje. Rozwijają się w różnych siedliskach, zarówno jako rośliny naziemne i epifity. Brak ich jednak na obszarach suchych. Są obligatoryjnie zależne od mykoryzy. Swym oryginalnym pokrojem przypominają dewońskie ryniofity.

W Japonii gatunek P. nudum uważany był za roślinę świętą, przez co był i jest też popularnie uprawiany, w tym także jako roślina doniczkowa. Wyhodowano ponad 100 odmian uprawnych tego gatunku. Mieszkańcy wysp Oceanii pozyskiwali i wykorzystywali zarodniki tego psylota jako puder chroniący przed otarciami.

Morfologia i anatomia

P. complanatum po lewej i P. nudum po prawej
Gametofity (przedrośla)
Bezzieleniowe, podziemne, bardzo podobne do kłączy sporofitu – są walcowate i pokryte na całej powierzchni chwytnikami. Żyją w symbiozie z grzybami. Składają się z tkanki miękiszowej z koncentryczną wiązką przewodzącą, mającą charakter protosteli (występuje tylko w większych przedroślach).
Na całej powierzchni gametofitu powstają rodnie i plemnie. Te pierwsze składają się z zagłębionej w tkance miękiszowej części brzusznej i wysuniętej na zewnątrz szyjki. Część brzuszna składa się z komórki jajowej i kanałowo-brzusznej. Szyjka ma długość 4–6 komórek i zawiera w środku dwie komórki kanałowe. Kuliste plemnie mają ściankę tworzoną z jednej warstwy komórek i wypełnione są przez komórki plemnikotwórcze, cechujące się dużymi jądrami komórkowymi. Powstają z nich plemniki, które pokryte są licznymi rzęskami i spiralnie skręcone.
Sporofity
Pod ziemią rozwija się w postaci silnie i nieregularnie rozgałęzionego kłącza pozbawionego korzeni, ale pokrytego na całej jego powierzchni licznymi chwytnikami. Kłącze rośnie dzięki trójdzielnej komórce wierzchołkowej, przy czym co pewien czas w sposób nieregularny powstają potomne komórki merystymatyczne tworzące odgałęzienia.
Z kłącza wyrastają rózgowate pędy nadziemne osiągające do 30 cm, rzadko do 1 m wysokości. Pędy te rozgałęziają się widlasto i pokryte są łuskowatymi, drobnymi mikrofilami (z pojedynczą żyłką przewodzącą) lub enacjami – drobnymi wypustkami pozbawionymi wiązki przewodzącej. Kulistawe zarodnie mają grube ściany z dwóch warstw komórek i zrastają się po trzy w synangia na końcach bardzo krótkich trzoneczków wyrastających w kątach liści. Do synangiów dochodzi pojedyncza wiązka przewodząca. Zarodniki są jednakowe, nerkowate, powstają w liczbie ponad tysiąca w poszczególnych zarodniach. W budowie wewnętrznej zarówno kłączy, jak i pędów nadziemnych występuje walec osiowy typu aktynosteli. Podobnie jak kłącza, pędy rosną dzięki pojedynczej, trójdzielnej komórce wierzchołkowej.

Rozwój i rozmnażanie

Po zapłodnieniu komórki jajowej, w wyniku pierwszego jej podziału powstaje komórka dolna i górna. Z tej pierwszej rozwija się stopa zarodka zagłębiona w tkankach gametofitu – jej wydłużone komórki pobierają z niego substancje odżywcze. Z górnej komórki rozwija się początkowo kulistawy i niezróżnicowany zarodek, pozostający pod osłoną tkanek gametofitu. Zarodek rosnąc i wydłużając się w końcu rozrywa te tkanki, po czym dzieli się dychotomicznie na podziemne kłącze i pęd nadziemny.

Poza rozmnażaniem płciowym i wytwarzaniem jednakowych zarodników rośliny te mogą rozmnażać się wegetatywnie za pomocą okrągłych rozmnóżek. Ich komórki położone są w kilku równoległych warstwach. Po oddzieleniu się od roślin macierzystych mogą z nich wyrastać nowe osobniki.

Systematyka

Jeden z dwóch rodzajów z rodziny psylotowatych (Psilotaceae) z rzędu psylotowców (Psilotales). Obejmuje dwa gatunki i mieszańca między nimi, przy czym w przeszłości wyróżniano ich kilkanaście.

Wykaz gatunków