Rapt

Rapt (łac. raptus) – w dawnej Rzeczypospolitej porwanie panny spod opieki rodziców lub prawnych opiekunów celem zawarcia małżeństwa. Kobiety same często się na to godziły (a czasami wsparcie było także ze strony matki), widząc, że rodzina stara się ją wydać za mąż za nieodpowiadającego jej kandydata, lub że zamierza wysłać ją do klasztoru, żeby podzielić między siebie przypadającą jej część majątku.

Rapt zachował się w niektórych miejscach jako element obyczaju weselnego.

Mężczyznę porywacza nazywano raptorem (łac. raptor).

Rapt a prawo

Uchwała księcia Ziemowita IV karała porwanie panny utratą dóbr i życia. Uchwała z 1496 skazywała porywacza na infamię. Od 1532 porywacz tracił cześć jeśli dokonał porwania wbrew woli kobiety. Statuty litewskie z lat 1529, 1566, 1588 nakazywały wyrok śmieci i przekazanie porwanej jednej trzeciej majątku porywacza.

Sobór trydencki (1545–1563) stwierdził nieważność małżeństw zawartych w wyniku porwania. Ważne małżeństwo mogło być jednak zawarte, gdy uwolniona i będąca w bezpiecznym miejscu panna, stwierdzi chęć zawarcia małżeństwa z byłym porywaczem. Porywacz i osoby mu pomagające zostawały obłożone klątwą. Zgodnie z prawem kościelnym, niezależnie czy porywacz wziął ślub czy nie, miał obowiązek wyposażyć porwaną.

W przypadku panien, które ukończyły 25 lat i miały przeszkody lub odmowę ze strony opiekunów na zawarcie małżeństwa, prawo zezwalało im na wstawiennictwo i interwencje w tej sprawie u krewnych lub w sądzie.

O instytucji raptu jest mowa w kodeksie Prawo cywilne narodu polskiego z 1787.

Przykłady

Przypisy

  1. ↑ Łukasz Kuć: Funkcjonowanie prawa karnego wobec szlachty w Rzeczpospolitej w wiekach XVI i XVII. historia.org.pl, 2010. [dostęp 2017-02-11]. (pol.).
  2. 1 2 Paweł Bogdan Gąsiorowski: (rec.) 1 Paweł Bogdan Gąsiorowski (rec.) Andrzej Bogucki, Dziedzictwo kultury szlachecko - ziemiańskiej w Bydgoszczy i okolicach , Instytut Wydawniczy „Świadectwo”, Bydgoszcz 2013, ss. 128.. szlachta.org.pl. [dostęp 2017-02-11]. (pol.).
  3. 1 2 3 Ewa Danowska, O porwaniu panny w dawnej Polsce, „Mówią Wieki”, 769 (2), 2024, ISSN 1230-4018.
    1. ↑ S. 48–49
    2. 1 2 3 S. 50
  4. ↑ raptor. sjp.pwn.pl. [dostęp 2023-08-26]. (pol.).
  5. ↑ Prawo cywilne narodu polskiego, tom I. books.google.pl, 1787. s. 359-360. [dostęp 2017-02-11]. (pol.).
  6. ↑ Edyta Bezzubik, Rapt w okresie staropolskim, „Studia Podlaskie”, IX, repozytorium.uwb.edu.pl, Białystok 1999, s. 68–69 [dostęp 2026-09-05].