 Robert Collett (1896) | |
| Data i miejsce urodzenia | |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci | |
| Zawód, zajęcie | |
| Odznaczenia | |
    | |
Robert Collett (ur. 2 grudnia 1842 w Christianii, zm. 27 stycznia 1913 tamże) – norweski zoolog, specjalizujący się w badaniach nad kręgowcami Norwegii, dyrektor Muzeum Historii Naturalnej przy Uniwersytecie w Kristianii.
Robert Collett urodził się 2 grudnia 1842 roku w Christianii. Był najstarszym synem Petera Jonasa Colletta (1813–1851), profesora prawa i pisarki Camilli Collett (1813–1895). Ojciec zmarł, gdy Robert miał 9 lat i matka została sama z czwórką dzieci; Robert został przybranym synem swojego wuja Johana Christiana Colletta (1817–1895). Jego młodszym bratem był Alf Collett (1844–1919), geolog i historyk.
Od 1854 roku mieszkał w Lillehammer, gdzie uczęszczał do szkoły, rozwijał swoją pasję przyrodniczą i prowadził szczegółowy dziennik swoich obserwacji. W 1859 roku powrócił do Christianii i tu w 1861 roku ukończył szkołę średnią. Następnie podjął studia prawnicze na Uniwersytecie w Christianii, które zakończył złożeniem egzaminu w roku 1868. W okresie studiów odwiedzał uniwersyteckie Muzeum Historii Naturalnej i prowadził dyskusje z zoologiem Halvorem Heyerdahlem Raschem (1805–1883). W latach 1871–1872 był asystentem Rascha, a w 1874 roku objął stanowisko kustosza tego muzeum. W 1876 roku został pracownikiem naukowym uniwersytetu w zakresie zoologii, a w styczniu 1885 roku uzyskał profesurę. W 1882 roku został dyrektorem Muzeum Historii Naturalnej przy Uniwersytecie w Kristianii. Początkowo funkcję te sprawował razem z Georgiem Ossianem Sarsem (1837–1927), a od 1886 roku samodzielnie. Rozbudował zbiory kręgowców muzeum z ok. 150 do prawie 9000 okazów.
Fascynował się fotografią, sporządzając wiele zdjęć. Jego fotografie przedstawiały przede wszystkim rośliny i zwierzęta Norwegii, tworząc unikalną dokumentację flory i fauny. Zbiór swoich zdjęć Collett zapisał w testamencie dla stowarzyszenia woluntariuszek, by wydać album do sprzedaży w celach charytatywnych. Od 1994 roku zbiory fotografii Colletta znajdują się w norweskiej bibliotece narodowej.
Nigdy się nie ożenił. Zmarł 27 stycznia 1913 roku w Kristianii.
Robert Collett odbył wiele badań terenowych. Jego pierwsza wyprawa zoologiczno-botaniczna w 1864 roku prowadziła w góry wokół Gudbrandsdalen. Czternaście razy brał udział w ekspedycjach do Finnmarku. Prowadził obserwacje wielu gatunków zwierząt – początkowo zajmował się owadami, odkrywając kilka nowych gatunków motyli i chrząszczy, a z czasem wyspecjalizował się w kręgowcach. Prowadził badania nad rybami, płazami, gadami, ptakami i ssakami, koncentrując się na gatunkach występujących w Norwegii. Łącznie opublikował ok. 150 prac naukowych i popularnonaukowych.
Prowadził intensywne obserwacje ornitologiczne – jeszcze w 1864 roku wydał pierwszą poważniejszą pracę na temat fauny ptaków zamieszkującej tereny wokół Christianii. W 1869 roku opublikował wyniki badań nt. ptaków Norwegii – Norges fugle, a później był autorem sekcji o ptakach w Norwegii w dziele brytyjskiego ornitologa Henry’ego Eelesa Dressera (1838–1915) A History of the Birds of Europe, które ukazało się w latach 1871–1881. Wraz z norweskim zoologiem i polarnikiem Fridtjofem Nansenem (1861–1930) sporządził opisy ptaków z norweskiej wyprawy arktycznej w latach 1893–1896. Szczególnym uznaniem cieszyła się jego praca na temat budowy ucha zewnętrznego u puszczykowatych.
W 1874 roku wydał Norges fiske, w której opisał rozmieszczenie ryb w Norwegii. Opracowywał opisy ryb przywiezionych z kilku wypraw, a zainteresowanie naukowe wzbudziły zwłaszcza jego badania nad babkowatymi.
W 1908 roku rozpoczął szeroko zakrojone badania norweskich kręgowców, sporządzając dokładne opisy każdego gatunku z informacjami na temat ich rozmieszczenia, trybu życia i rozmnażania. Przed śmiercią udało mu się ukończyć jedynie pierwszą część, dotyczącą ssaków – części poświęcone gadom i płazom zostały ukończone przez Alfa Wollebæka (1879–1960) w 1918 roku, a część o ptakach opracował Ørjan Olsen (1885–1972) i wydał ją w 1921 roku. Część o rybach nigdy nie została opracowana.
Jego prace na temat lemingów norweskich posłużyły brytyjskiemu biologowi Charlesowi Sutherlandowi Eltonowi (1900–1991) do sformułowania w 1924 roku hipotezy na temat zmian liczebności małych gryzoni.
Wybór publikacji za Norsk biografisk leksikon:
Na cześć Colleta nazwano różne gatunki i podgatunki zwierząt:
Gmach Muzeum Zoologicznego przy Uniwersytecie w Oslo nazwany jest Robert Colletts hus.
