Rodzina Kramsta

Herb Kramsta-Frankenthal

Rodzina przedsiębiorców i przemysłowców, która w drugiej połowie XIX wieku posiadała zakłady przemysłowe i handlowe na terenie całej prowincji śląskiej; członkowie rodziny Kramsta założyli m.in. firmę włókienniczą „C.G. Kramsta & Söhne”, której siedziba znajdowała się we Fryburgu (ob. Świebodzice) na Dolnym Śląsku.

Ich przodkowie pochodzili z Czech z niewielkiego miasteczka Chramost(inne języki) (od którego zapewne pochodzi nazwa samego rodu). Jako protestanccy uchodźcy religijni po bitwie na Białej Górze wyemigrowali najpierw do Hoyerswerdy, a później osiedlili się na Śląsku.

W latach 1859–1862 Członkowie rodu zostali wyniesieni do szlachty.

Historia

Najstarszym znanym członkiem rodu był Johann Georg Kramsta z Hoyerswerdy, który był mistrzem kuśnierskim w należącym do księstwa Schweidnitz-Jauer Fryburgu. Jego syn Christian Gottlieb (1744–1804) był także mistrzem kuśnierskim; został burmistrzem Fryburga. Jego syn o tym samym imieniu, Christian Gottlieb Kramsta (1776–1838), był założycielem i starszym kierownikiem hurtowni bielizny we Fryburgu. Początkowo zajmował się handlem tekstyliami, od około 1814 r. produkcją tkanin lnianych i bawełnianych. Rozwój firmy rozpoczął po roku 1820 wraz z uruchomieniem kilku zakładów produkcyjnych. Następnie wybudowano filie w Bolkenhain (Bolków) i przędzalnię lnu w Merzdorfie (Marciszów). Dla szefa wydziału handlowego Aleksandra von Minutoli, któremu w latach 1839/1840 rząd pruski zlecił sporządzenie raportów na temat przędzalni bawełny w powiecie legnickim, przędzalnia bawełny Kramsta & Söhne w Nieder-Merzdorf była jedną z najdoskonalszych w departamencie rządowym.

Po tym, jak została ona zniszczona przez pożar, we Fryburgu zbudowano dwie przędzalnie przędzy lnianej. W Neiße (Nysa) otwarto oddział skupu przędzy i hurtownię towarów kolonialnych, a w sąsiednim Ottmachau (Otmuchów) otwarto młyn parowy. W ślad za nimi poszły domy handlowe w Lipsku i Hamburgu. Nabycie dziesięciu dworów w rejonie Schweidnitz (Świdnica), Striegau (Strzegom) i Fryburga stało się podstawą do budowy kotła na cukier buraczany i fabryki oleju buraczanego.

W późniejszym okresie rodzina skupiła się na zarządzaniu majątkami, zwłaszcza po tym, jak kilku członków zostało wyniesionych do rangi szlacheckiej. W 1865 roku wybudowano zamek Murau (Pałac w Morawie) z przeznaczeniem na rezydencję rodzinną. W 1875 roku Maria von Kramsta(inne języki) stała się jedyną spadkobierczynią fortuny w głównej gałęzi rodu; dała się poznać jako filantropka. Po jej śmierci w 1923 roku nazwisko przeszło na boczne linie rodu. Przedsiębiorstwa handlowe założone przez rodzinę przetrwały do III Rzeszy, a w fabrykach wykorzystywano również robotników przymusowych. Po przekazaniu Śląska Polsce po II wojnie światowej w 1945 r. członkowie rodziny filii Wietersheim-Kramsta i ich potomkowie zostali wywłaszczeni, a pozostałe zakłady produkcyjne znacjonalizowano.

„Gwarectwo von Kramsta”

Cristian Gustava von Kramsta, podobnie jak dwaj jego bracia (Emil Marcin i Edward Teodor), został nobilitowany 30 lipca 1862 roku. Chrystian Gustaw był radcą królewskiej kamery oraz właścicielem domu handlowego „Kramsta”. Był właścicielem licznych kopalń, hut i pól górniczych na Górnym i Dolnym Śląsku. Wykorzystując sprzyjającą sytuację, stał się z biegiem czasu największym właścicielem ziemskim w Zagłębiu Dąbrowskim w Królestwie Polskim. Zamierzał na wzór swoich zakładów na Górnym Śląsku stworzyć tu duże przedsiębiorstwo węglowo-galmanowo-cynkowe. W tym celu 1863 r. nabył od Romanii Mycielskiej Gzichów, Małobądz, Pogoń, Sosnowiec i Bolesław. W 1864 r. wykupił od Jacka Siemieńskiego posiadany po Mieroszewskich majątek: Zagórze i Klimontów, Niwkę oraz Dańdówkę. Dzięki temu von Kramsta stał się właścicielem również i kopalń węgla: „Feliks” w Sosnowcu, „Edward” oraz „Jerzy” w Niwce, „Zagórze” w Zagórzu, a także „Zygmunt” w Gzichowie. W zakładach tych przeprowadzono wówczas modernizację systemu wydobycia, w związku z czym nastąpił wzrost wydajności. Oprócz kopalń węgla kamiennego, do von Kramsta należały również znajdujące się na tym terenie: Huta „Paulina” w Zagórzu, Walcownia Blachy Cynkowej „Emma” w Sosnowcu oraz kopalnia cynku „Bolesław”. Oblicza się, że z kopalni i hut Gustawa Chrystiana von Kramsta pochodziła ponad trzecia część całego wydobycia węgla, 70% wytwarzanego cynku, 10% blachy cynkowej oraz 80% wydobycia galmanu w Królestwie Polskim. Chrystian Gustaw von Kramsta zmarł w 1869 roku. Jego majątek przejęli dwaj jego synowie Jerzy i Egmont (był m.in. rycerzem zakonu Joannitów) oraz córka Paulina von Kramsta – Johnson. Po kilkunastu latach, w 1883 r. powołano „Gwarectwo von Kramsta” z siedzibą w Katowicach. W 1890 r. jego majątek został sprzedany Towarzystwu Kopalń i Zakładów Hutniczych Sosnowieckich.

Członkowie rodziny

Inni członkowie rodziny i zstępni:

Przypisy

  1. ↑ Rafał Wietrzyński, Kramstowie. Śląscy Rockefellerowie., [w:] Przystanek Dolny Śląski, „Przystanek Dolny Śląski”, 3/2015, s. 75–100, ISSN 2353-3056 (pol.).
  2. ↑ Der Adel des Glätzer Landes von 1742–1863. In: Rudolf v. Stillfried-Alcantara(inne języki): Beiträge zur Geschichte des schlesischen Adels. Ältest. Glätzer Amtsbuch 1860.
  3. ↑ Dorothea Minkels, Zygmunt Wielowiejski, Alexander von Minutoli, Alexander von Minutoli: der Gründer des 1. Kunstgewerbemuseums der Welt (1844), Norderstedt: BoD-Books on Demand, 2018, s. 123–125, ISBN 978-3-7460-6982-1 [dostęp 2024-10-11].
  4. 1 2 Bernard Szczech, Muzeum Zagłębia w Będzinie 1916-1956-2016, Będzin: Wydawnictwo Unitex Sp. z o.o., 2018, s. 17, 18, ISBN 978-83-922000-8-6 [dostęp 2024-10-11] (pol.).
  5. ↑ Rafał Kowalczyk, Przemysł cynkowy w Królestwie Polskim w latach 1859–1914, [w:] Studia Historyczne – Czasopisma PAN, journals.pan.pl, 1859, s. 159–178, ISSN 0025-1429 [dostęp 2024-10-11] (pol.).
  6. ↑ Redakcja, Von Kramsta i Emma Scheiblerówna [online], Klub Zagłębiowski, 24 grudnia 2013 [dostęp 2024-10-11] (pol.).
  7. ↑ Schlesische Lebensbilder 1922. Hrsg. Historische Kommission für Schlesien, W. G. Korn, Breslau 1922, S. 322.
  8. ↑ Hand-Matrikel der in sämmtlichen Kreisen des Preussischen Staats auf Kreis- und Landtagen vertretenen Rittergüter. 1857. Provinz Schlesien. XXI. Jauer, 20. Reppersdorf, Hrsg. Karl Friedrich Rauer(inne języki), Selbstverlag, Berlin 1857, S. 230. Kopia cyfrowa.
  9. ↑ Gothaisches Genealogisches Taschenbuch der Freiherrlichen Häuser. 1877. in: „Der Gotha”, Genealogie Hiller von Gaertringen, Wilhelm, geb. 1886, auf Reppersdorf, 27. Jahrgang, Justus Perthes, Gotha 1876, S. 354–355. Kopia cyfrowa.

Bibliografia

Literatura wtórna

Herb

  • Opis herbu 1864 Kramsta, w: Ernst Heinrich Kneschke

Linki zewnętrzne