Galman
Galman – górnicze określenie utlenionych rud cynku, przeważnie mieszaniny smithsonitu i hemimorfitu (kalaminu).
Nazewnictwo
Wyróżniono:
- galman biały (pospolity) – z małymi domieszkami uwodnionych tlenków żelaza, w obrębie którego wyodrębniono:
- zwyczajny galman ziemisty: matowa, nieprzezroczysta żółtawa, szarawo-biała, żółtawo-szara, słomiano-żółta skała występująca w „nerkach” sferoidalnych oraz zbitych skorupach; przełam ziemisty, równy bądź płasko-muszlowy
- zwyczajny galman skorupowy: barwa zbliżona do galmanu ziemistego; drobnoziarnisty, nieco porowaty, czasem w postaciach naciekowych
- galman czerwony (żelazisty) – mieszanina węglanu cynku i wodorotlenku żelaza(III), z domieszką kilku procent tlenku żelaza(III) i manganu
- galman węglanowy (węglowy, szpatowy, szpat cynkowy) – najczystsza odmiana galmanu z przewagą smithsonitu
- galman krzemianowy (krzemowy) – z przewagą hemimorfitu
Występowanie w Polsce
- galmany smithsonitowe (czerwone) rozpowszechnione są na Wyżynie Śląsko-Krakowskiej, w złożach rud cynku i ołowiu; w okolicach Bytomia, Tarnowskich Gór, Olkusza, Trzebini, Jaworzna.
- galmany monheimitowe – w rejonie Chrzanowa
- galmany krzemianowe są spotykane w nieczynnych kopalniach w okolicach Tarnowskich Gór, Brzezin Śląskich, Miechowic
Na Górnym Śląsku okres największego wydobycia galmanu trwał od drugiej połowy XVIII do końca XIX wieku (zob. kopalnia Szarlej) i przyczynił się do znacznego rozwoju gospodarczego tego regionu.
Zastosowanie
- jedna z dwóch najważniejszych (obok blendy cynkowej) rud cynku
- historycznie używany jako domieszka do miedzi w produkcji mosiądzu
Przypisy
- 1 2 Pusch 1903 ↓, s. 73.
- 1 2 3 4 5 Hornig 1963 ↓.
- 1 2 3 4 5 6 Pusch 1903 ↓, s. 74.
- ↑ Pusch 1903 ↓, s. 75.
- ↑ Roman Majorczyk: Historia górnictwa kruszcowego w rejonie Bytomia. Bytom: 1985, s. 48.
Bibliografia
- Alfred Hornig. Rudy śląsko-krakowskiego triasu. „Wszechświat”. 1941 (3), s. 63, 1963-03. Polskie Towarzystwo Przyrodników im. Kopernika. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
- Jerzy Bogumił Pusch: Geologiczny opis Polski oraz innych krajów, na północ od Karpat położonych. Dąbrowa: Drukarnia St. Święckiego, 1903.