Roman Kobendza
| Data i miejsce urodzenia |
15 lutego 1886 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
24 listopada 1955 |
| Miejsce spoczynku | |
| Zawód, zajęcie |
botanik, dendrolog, profesor |
| Narodowość | |
| Uczelnia | |
| Odznaczenia | |
    | |
Roman Kobendza (ur. 15 lutego 1886 w Niechcicach k. Piotrkowa Trybunalskiego, zm. 24 listopada 1955 w Warszawie) – polski botanik, dendrolog, profesor Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie.
Życiorys
Syn wiejskiego kołodzieja Tomasza i Józefy ze Światłowiczów. Naukę w szkole średniej rozpoczął w Piotrkowie Trybunalskim, lecz po strajku szkolnym, w którym brał udział, przeniósł się do Warszawy i tam w 1908 otrzymał świadectwo dojrzałości[potrzebny przypis]. W latach 1908–1910 uczęszczał na wykłady na Wydziale Przyrodniczym Towarzystwa Kursów Naukowych. Pracował jako nauczyciel w szkole Gazowni Miejskiej w Warszawie, następnie w latach 1910–1917 w Szkole Handlowej we Włocławku. Na Kujawach brał udział w pracach Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego.
W listopadzie 1918 jako ochotnik zaciągnął się do obrony Lwowa. W 1920 w szeregach baterii zapasowej 18 Pułku Artylerii Ciężkiej brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej.
Był zaangażowany w ochronę Puszczy Kampinoskiej i doprowadził do utworzenia na jej terenie w 1937 roku pierwszego rezerwatu przyrody Sieraków. W 1926 r. został starszym asystentem, a następnie adiunktem Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu Warszawskiego. W czasie okupacji wykładał zoologię dla studentów farmacji na Tajnym Uniwersytecie Jagiellońskim. Na SGGW kierował Katedrą Botaniki Leśnej i Dendrologii.
Od 1924 był współpracownikiem Komisji Fizjograficznej Polskiej Akademii Umiejętności. Roman Kobendza był jednym z inicjatorów powołania Kampinoskiego Parku Narodowego. Publikacje naukowe z dziedziny dendrologii, fitosocjologii i florystyki.
Na łamach czasopism popularno-naukowych popularyzował wiedzę przyrodniczą, zwracając przy tym uwagę na rolę wiedzy przyrodniczej w edukacji społeczno-moralnej i estetycznej. Można go uznać za prekursora propagowania wrażliwości i humanistyki ekologicznej.
Od 15 lutego 1926 był mężem Jadwigi z Kaczorowskich, geografki i geomorfolożki, z którą miał córkę (ur. 1927) i syna (ur. 1931).
Zmarł w Warszawie, spoczywa z żoną na służewskim cmentarzu przy ul. Wałbrzyskiej. Rosnącej przy ich grobie metasekwoi nadano ich imię i uznano za pomnik przyrody.
Publikacje naukowe
- Solanki i roślinność halofitowa w Zgłowiączce na Kujawach (Les sources salées de Zgłowiączka et leur végetation halophile) (1922)
- Projekt rezerwatu w Puszczy Kampinoskiej (1924)
- O kilku nowych gatunkach dla flory polskiej (Sur quelques espèces nouvelles pour la flore de Pologne) (1930)
- Parki Warszawy i jej okolic (Les parcs de Varsovie et de ses environs) (1930)
- Stosunki fitosocjologiczne Puszczy Kampinoskiej (Les Rapports Phytosociologiques dans l'ancienne grande Foret de Kampinos) (1930)
- Flora Bielan (1932)
- Jak reaguje system korzeniowy sosny (Pinus silvestris L.) na zawiewanie przez piasek (Wie reagier) (1932)
- O zarastaniu ściętych pni jodłowych (Über das Vernarben von Weisstannenstümpfen) (1932)
- Badania fitosocjologiczne w Górach Świętokrzyskich (Etudes phytosociologiques du massif du S-te) (1933)
- Kilka uwag o roślinności płaskowzgórza Pełczańskiego na Wołyniu (Einige Bemerkungen über) (1933)
- Zespoły roślin w paśmie Klonowskiem i dolinie Wilkowskiej (Les associations végétales de la chaîne) (1933)
- Eine neue Varietät der Knackweide (1935)
- Roślinność okolic Kazimierza Dolnego (1935)
- Nowa odmiana wierzby kruchej (Salix fragilis L.) (Eine Varietät der Knackweisse) (1936)
- Przyczynek do poznania brzozy czarnej (Betula obscura Kot.) w Polsce (Beitrag zur Kenntnis der Schwarzbirke (Betula obscura Kot.) in Polen) (1936)
- Wawrzynek wilczełyko (Daphne Mezéreum L.) i jego znaczenie zdobnicze (Daphne Mezéreum et sa qualité ornamentale) (1936)
- Wpływ zimy majowej na roślinność okolic Warszawy w 1935 r. (Influence de l'hiver en mai 1935 sur la végetation des environs de Varsovie) (1936)
- Roślinność bliższych i dalszych okolic Włocławka (1937)
- Roślinność ruderalna na gruzach miast polskich (1949)
- Acanthopanax septemlobus Koidżumi w arboretum Rogowa (1950)
- Acer platanoides L., var. Stollii Späth. w Młochowie pod Warszawą (1950)
- Jak należy rozumieć kolec i cierń z morfologicznego punktu widzenia (1950)
- Krytyczny przegląd niektórych gatunków rodzaju Lepidium R. Br. oraz nowe gatunki dla flory polskiej (1950)
- Las Wawerski ze stanowiska fitosocjologii (Pflanzenassoziationen im Walde von Wawer) (1936)
- Modrzew chiński złocisty Pseudolarix amabilis Rehd. (Syn. P. Kaempferi Gordon., P. Fortunei Mayr. (1950)
- Nieznane stanowisko klonu polnego (Acer campestre L.) pod Warszawą (1950)
- Nowa odmiana modrzewia amerykańskiego (Larix laricina K. Koch. var. pyramidalis argentea) (1950)
- Czym jest topola rogalińska? (1952)
- Różnopostaciowość liści dębu szypułkowego (Quercus Robur L.) pod wpływem uszkodzeń owadzich (1952)
- Topole sekcji Leuce Duby w Polsce, ich zmienność i wykorzystanie dla celów gospodarczych i zdobniczych (1952)
- Z biologii i ekologii kiełkowania nasion topoli (1952)
- Nowe lub rzadkie formy świerka w Polsce (1953)
- Thesium linophyllon L. (Th. intermedium Schrad.) wśród roślinności stepowej nad Wisłą (1958)
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (28 września 1954)
- Złoty Krzyż Zasługi (11 listopada 1937)
- Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955)
Nagrody
- Nagroda Państwowa II stopnia za prace z zakresu botaniki leśnej, a w szczególności za prace nad szybko rosnącymi gatunkami drzew (1955)
Upamiętnienie
- Na cześć Romana Kobendzy nazwano gatunek jaskra (jaskier Kobendzy – Ranunculus kobendzae), którego holotyp pochodzi ze zbiorów zielnikowych tego badacza.
- Imieniem Romana Kobendzy nazwano gołoborze na stoku Łysej Góry w Górach Świętokrzyskich.
- Rosnącemu na terenie Obszaru Ochrony Ścisłej „Krzywa Góra” ponad 300-letniemu dębowi szypułkowemu nadano miano „Dąb Kobendzy”. Obok dębu w 1968 ustawiono głaz narzutowy z inskrypcją upamiętniającą Romana Kobendzę - zasłużonego badacza i miłośnika Puszczy Kampinoskiej.
- Szkoła Podstawowa w Sadowej nosi imiona Jadwigi i Romana Kobendzów.
- Jego imię nosi rezerwat przyrody Źródła rzeki Łyny w województwie warmińsko-mazurskim.
Przypisy
- ↑ Jerzy Wysokiński: Wybitny botanik urodził się w Niechcicach. epiotrkow.pl, 4 listopada 2011. [dostęp 2019-04-30].
- 1 2 3 4 5 Słojkowska ↓, s. 23.
- ↑ Tadeusz Górczyński, Życie i dzieło Romana Kobendzy, „Sylwan”, 100 (9), 1956, s. 43.
- ↑ B. Oddziały prowincyonalne, „Rocznik Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego”, VIII–IX, 1916, s. 70–71 [dostęp 2026-11-04].
- ↑ Hanna Werblan-Jakubiec, Roman Kobendza [online], Fundacja Archeologia Fotografii [dostęp 2026-11-04].
- ↑ Profesor Roman Kobendza (1886–1955) nasz patron [online] [dostęp 2026-11-04].
- ↑ Słojkowska ↓, s. 24.
- ↑ Stanisław Gawe̜da, Uniwersytet Jagielloński w okresie II wojny światowej, 1939-1945, Wyd. drugie poprawione i poszerzone, Cracoviana, Kraków: Wyd. Literackie, 1986, s. 141, ISBN 978-83-08-01450-9.
- ↑ Roman Kobendza (1886-1955; botanika, dendrologia, fitosocjologia); Jadwiga Kobendza (1896-1989; geografia) [online], szukajwarchiwach.gov.pl [dostęp 2026-11-04].
- ↑ Piotr Köhler: Botanika w Towarzystwie Naukowym Krakowskim, Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Umiejętności (1815-1952). Kraków 2002.
- ↑ Słojkowska ↓, s. 28, 30–44.
- ↑ Mateusz Salwa, Roman Kobendza: a pioneer of environmental history / Roman Kobendza: pionier historii środowiskowej, Szymon Nowak (tłum.), „Polish Journal of Landscape Studies / Polskie Studia Krajobrazowe”, 6 (9), 2025, s. 55–61, DOI: 10.14746/pls.2025.6.10, ISSN 2657-327X (ang. • pol.).
- ↑ A. Bołdyrew, Kobendza Roman (1886–1955), [w:] Działaczki i działacze oświatowi [w:] Królestwie Polskim u progu niepodległości. Słownik biograficzny, red. A. Bołdyrew, A. Wałęga, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2023, t. 1: A-K, s. 378-378.
- ↑ Roman Kobendza M.J. Minakowski, Genealogia Potomków Sejmu Wielkiego [dostęp 2024-02-20].
- ↑ Barbara Kobendza-Abramowicz „Basia”, [w:] Archiwum historii mówionej [online], 1944.pl, 24 marca 2026.
- ↑ Pomnik przyrody: Metasekwoja Jadwigi i Romana Kobenzów w 45 rocznicę ustanowienia Kampinoskiego Parku Narodowego, [w:] Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody [online], Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska [dostęp 2026-08-06].
- ↑ M.P. z 1954 r. Nr 112, poz. 1589 (ISAP) „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w pracy naukowej i dydaktycznej”.
- ↑ M.P. z 1937 r. Nr 260, poz. 411 (ISAP) „za zasługi na polu pracy naukowej”.
- ↑ M.P. z 1955 r. Nr 101, poz. 1400 (ISAP) - Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. Nr 0/201 - na wniosek Ministra Szkolnictwa Wyższego.
- ↑ Nagrody Państwowe za osiągnięcia w dziedzinie nauki, postępu technicznego, literatury i sztuki. „Życie Warszawy”. Rok XII, Nr 173 (3656), s. 5, 22 lipca 1955. Warszawa: Instytut Prasy „Czytelnik”. [dostęp 2024-06-14].
- ↑ Ranunculus kobendzae Halamski | Plants of the World Online | Kew Science [online], Plants of the World Online [dostęp 2023-05-18] (ang.).
- ↑ A.T. Halamski, F.G. Dunkel, E.M. Temsch, Ranunculus kobendzae, a new species of the R. auricomus complex (Ranunculaceae) from Poland, „Annales Botanici Fennici”, 56 (1–3), 2018, s. 123–134.
- ↑ Ewa Olkuśnik, Człowiek, który dał oddech Warszawie. Profesor Roman Kobendza – inicjator utworzenia Kampinoskiego Parku Narodowego [online], HISTORIA: POSZUKAJ [dostęp 2024-02-20] (pol.).
- ↑ Patroni szkoły - Szkoła Podstawowa im. Jadwigi i Romana Kobendzów w Sadowej [online], sp-sadowa.szkolnastrona.pl [dostęp 2024-02-20] (pol.).
Bibliografia
- Katarzyna Słojkowska. Materiały Romana i Jadwigi Kobendzów (1886–1955, 1895–1989) (III–299). „Biuletyn Archiwum Polskiej Akademii Nauk”. 59, s. 23–47. Warszawa: Polska Akademia Nauk Archiwum. [dostęp 2026-11-04].