Samael

Samael, Anioł Śmierci (hebr. סמאל; Samaël, Samiel, Saklas, Siegel, Satanael, Samuel, Sammael) – anioł śmierci: dostarczyciel wyroków śmierci, ale i powstrzymujący egzekucję (por. akeda), kontrowersyjny anioł, oskarżyciel, uwodziciel, duch zniszczenia.

Anioł Śmierci w wielu artystycznych wizjach przedstawiany jest również w kobiecych kształtach.

Anioł śmierci, detal z obrazu Śmierć i grabarz, Carlosa Schwabego, ok. 1890
Gustave Doré, Walka Jakuba z Aniołem (1855)
Anioł Śmierci – personifikacja Evelyn De Morgan
Rycina Gustave Doré do wiersza The Crow Edgara Allana Poe, który przedstawia Samaela jako anioła śmierci siedzącego na dachu świata

Samael w religii

Wiedza o tym aniele pochodzi z literatury talmudycznej, jak i późniejszej literatury kabalistycznej, gnostyckiej i religijnej.

Etymologicznie słowo Samael wywodzi się z hebr. „sami” – ślepy, lub aram. „samu” – jad, trucizna. Można więc to imię przetłumaczyć jako: „Ślepy Bóg” albo – „Jad Boga”. Imię może też pochodzić od syryjskiego boga Szemala.

W tradycji żydowskiej Samael to anioł śmierci, zarządzający Piątym Niebem, jeden z siedmiu wysłanników Boga na świecie. Służą mu dwa miliony aniołów. To on kusił Ewę w raju jako wąż (ponoć uwiódł ją potem i spłodził Kaina), on też zatrzymał rękę Abrahama, kiedy ten chciał poświęcić życie swego syna. W żydowskich Świętych Księgach Kabały, Samael, określany jest jako surowość Boga i jest uznawany za piątego archanioła świata – wykonawcę wyroków śmierci wydanych przez Boga. Jest uosobieniem gniewu i kojarzony jest z prostytucją (mylnie, ponieważ tej patronuje Asmodeusz).

W żydowskich pismach gnostycznych, Hipostaza archontów oraz O początku świata, Samael identyfikowany jest najczęściej z demiurgiem Jaldabaotem, twórcą materialnego świata. Nie zna on gnozy, jest więc ślepy, etymologicznie imię sugeruje też nazwę „syn chaosu”. Z demonicznymi postaciami Samaela czy Saklasa („Szalony”) gnostycyzm judeochrześcijański utożsamiał żydowskiego Boga-Stwórcę.

Literatura żydowska utożsamia Samaela z Szatanem, który był pierwotnie aspektem Boga i znajdował się wśród 72 tajemnych imion Boga jako Sa’el. Kiedy siła Din (sefira zwana surowością Boga), stała się niezależna, śmierć („Maveth”) stała się częścią życia, a Sa’el został Samaelem, aniołem śmierci. Kabaliści uważają, że po powtórnym przyjściu Mesjasza Samael zostanie uwolniony od śmierci i odzyska swoje dawne imię Sa’el. Tak twierdzi też polski demonolog Roman Zając[potrzebny przypis].

Niektóre teksty żydowskie mówią, że Samael został stworzony szóstego dnia Stworzenia i był ulubionym Aniołem Boga. Przed upadkiem miał on „nosić [wszystkich Aniołów] jako odzienie, bowiem przewyższał wszystkich wiedzą i chwałą”[potrzebny przypis].

Według jednej z legend Samael wywołał drugą wojnę w Niebie (pierwszą wojnę wywołał Lucyfer, który okazał Bogu nieposłuszeństwo odmawiając złożenia hołdu Adamowi, twierdząc że on – zrodzony ze światłości – nie będzie kłaniał się istocie ulepionej z błota).

Samael jest jednym z Aniołów Sądu jako Boski Oskarżyciel; często występuje w parze z Michałem Archaniołem, obrońcą.

Również w tradycji chrześcijańskiej Samael to upadły anioł wypędzony z nieba za sprzeciwienie się Bogu, należący do pierwszego kręgu zwanego Serafami (Serafinami).

W Targumie Samael utożsamiany jest z Lucyferem (Targ. ad. Job 28, 7).

Rola w tradycji żydowskiej i relacji z chrześcijaństwem W egzegezie judaistycznej Samael jest identyfikowany jako anioł stróż (hebr. Sar) Edomu, który w literaturze rabinicznej stanowił symbol Imperium Rzymskiego. Jako niebiański protektor Rzymu, Samael był postrzegany jako główny metafizyczny arcywrogiem Izraela oraz przeciwnik anioła Michała.

Wraz z rozwojem kultury żydowskiej w średniowiecznej Europie, ze względu na proces utożsamiania Rzymu z światem chrześcijańskim, postać Samaela zaczęła funkcjonować jako duchowy reprezentant chrześcijaństwa w żydowskiej literaturze mistycznej i polemicznej. W tym kontekście jego rola ewoluowała od oskarżyciela w niebiańskim trybunale do personifikacji sił wrogich narodowi wybranemu, co ściśle wiązało się z sytuacją polityczną i religijną ówczesnej Europy.

Samael w kulturze

Zobacz też