Santolina

Santolina
	; Santolina rosmarinifolia
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	astrowce
Rodzina	astrowate
Podrodzina	Asteroideae
Rodzaj	santolina
	Nazwa systematyczna
	Santolina L.; Sp. Pl. 842. 1753
	Typ nomenklatoryczny
	Santolina chamaecyparissus L.
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Santolina (Santolina L.) – rodzaj roślin z rodziny astrowatych. Obejmuje 26 gatunków. Zasięg rodzaju obejmuje zachodnią część basenu Morza Śródziemnego, zachodnią Europę po Wielką Brytanię i Niemcy na północy oraz Ukrainę i rejon Kaukazu. Jako introdukowane i dziczejące gatunki z tego rodzaju rosną w różnych krajach Europy, Afryki i na obu kontynentach amerykańskich.

Rośliny te uprawiane są jako ozdobne (najbardziej popularna jest santolina cyprysikowata S. chamaecyparissus, której okazy uprawiane są prawdopodobnie klonem pierwotnie jednej rośliny), także w Polsce. Santolina rozmarynolistna S. rosmarinifolia wykorzystywana bywa lokalnie jako roślina przyprawowa. W przeszłości rośliny te wykorzystywano jako aromatyzujące i zabezpieczające ubrania przed owadami.

Morfologia

Pokrój: Silnie aromatyczne krzewy o pędach ścielących się i podnoszących oraz wzniesionych, zwykle srebrzyście lub szaro owłosionych.
Liście: Skrętoległe, pierzastoklapowane z ciasno ułożonymi odcinkami, owłosione.
Kwiaty: Zebrane w koszyczki kwiatowe umieszczone pojedynczo na szczytach wzniesionych gałązek. Listki okrywy ułożone są w kilku rzędach, przy czym dolne są krótsze od górnych. Dno koszyczka jest lekko wypukłe, z łuseczkowatymi plewinkami. Kwiaty w koszyczku są zwykle obupłciowe, wszystkie są rurkowate z koroną żółtą do białawej, zwieńczoną 5 łatkami. Rurka korony zwykle jest ścieśniona i często oskrzydlona. Łącznik w główce pręcika ma koniec lancetowaty i płaski. Słupek zakończony jest dwoma nitkowatymi ramionami ze znamieniem w postaci dwóch linii na ramionach.
Owoce: Wydłużone i trój- lub pięciokanciaste niełupki, gładkie i pozbawione puchu kielichowego.

Systematyka

Pozycja systematyczna

Rodzaj z podplemienia Santolininae, plemienia Anthemideae, podrodziny Asteroideae i rodziny astrowatych Asteraceae.

Wykaz gatunków

Santolina africana Jord. & Fourr.
Santolina ageratifolia Asso
Santolina benthamiana Jord. & Fourr.
Santolina canescens Lag.
Santolina chamaecyparissus L. – santolina cyprysikowata
Santolina corsica Jord. & Fourr.
Santolina decumbens Mill.
Santolina elegans Boiss. ex DC.
Santolina ericoides Poir.
Santolina etrusca (Lacaita) Marchi & D'Amato
Santolina impressa Hoffmanns. & Link
Santolina insularis (Gennari ex Fiori) Arrigoni
Santolina ligustica Arrigoni
Santolina magonica (O.Bolòs, Molin. & P.Monts.) Romo
Santolina melidensis (Rodr.Oubiña & S.Ortiz) Rodr.Oubiña & S.Ortiz
Santolina neapolitana Jord. & Fourr.
Santolina oblongifolia Boiss. – santolina długolistna
Santolina orocarpetana Riv.-Guerra
Santolina pectinata Lag.
Santolina pinnata Viv.
Santolina rosmarinifolia L. – santolina rozmarynolistna
Santolina semidentata Hoffmanns. & Link
Santolina vedranensis (O.Bolòs & Vigo) L.Sáez, M.Serrano, S.Ortiz & R.Carbajal
Santolina villosa Mill.
Santolina virens Mill.
Santolina viscosa Lag.

Zastosowanie i uprawa

Niektóre gatunki ze względu na swoje aromatycznie pachnące liście i srebrzyste ubarwienie są uprawiane jako rośliny ozdobne. W polskich warunkach nie są w pełni odporne na mróz (strefy mrozoodporności 7–10), dlatego zwłaszcza w centrum i na wschodzie uprawiane są jako rośliny jednoroczne. Wymagają słonecznego stanowiska i przepuszczalnego podłoża. Rozmnaża się je z sadzonek.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-15] (ang.).
↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-03-05].
1 2 3 4 Santolina L., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2023-01-16] .
1 2 3 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 824, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
1 2 Gawryś Wiesław: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina Botanica, 2008, s. 23. ISBN 978-83-925110-5-2.
↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 160, ISBN 978-83-62975-45-7 .
1 2 3 4 5 PeterP. Sell PeterP., GinaG. Murrell GinaG., Flora of Great Britain, Ireland, Isle of Man, and the Channel Islands, Cambridge, Eng. 1996, s. 469, ISBN 978-1-107-08892-4, OCLC 864938363 .
↑ Genus Santolina L.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2023-01-16].
↑ GeoffreyG. Burnie GeoffreyG., GordonG. Cheers GordonG., SueS. Forrester SueS., DeniseD. Greig DeniseD., Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-15] (ang.).

[3] Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-03-05].

[powo-4] 1 2 3 4 Santolina L., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2023-01-16] .

[mabb-5] 1 2 3 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 824, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[gawrys-6] 1 2 Gawryś Wiesław: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina Botanica, 2008, s. 23. ISBN 978-83-925110-5-2.

[checklist-7] ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 160, ISBN 978-83-62975-45-7 .

[sell-8] 1 2 3 4 5 PeterP. Sell PeterP., GinaG. Murrell GinaG., Flora of Great Britain, Ireland, Isle of Man, and the Channel Islands, Cambridge, Eng. 1996, s. 469, ISBN 978-1-107-08892-4, OCLC 864938363 .

[grin-9] Genus Santolina L.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2023-01-16].

[E-10] GeoffreyG. Burnie GeoffreyG., GordonG. Cheers GordonG., SueS. Forrester SueS., DeniseD. Greig DeniseD., Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .