Sarny

Sarny
Сарни
Ilustracja
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo

 Ukraina

Obwód

 rówieński

Rejon

sarneński

Powierzchnia

22 km²

Wysokość

150 m n.p.m.

Populacja (2022)

 

• liczba ludności

28 626

• gęstość

1352 os./km²

Nr kierunkowy

+380-3655

Kod pocztowy

34500—34507

Położenie na mapie obwodu rówieńskiego
Mapa konturowa obwodu rówieńskiego, blisko centrum na prawo u góry znajduje się punkt z opisem „Sarny”
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa konturowa Ukrainy, u góry po lewej znajduje się punkt z opisem „Sarny”
Ziemia51°22′N 26°36′E/51,366667 26,600000
Multimedia w Wikimedia Commons
Informacje w Wikipodróżach
Strona internetowa
Zbudowany z bazaltu w początkach 20-lecia międzywojennego kościół garnizonowy Korpusu Ochrony Pogranicza, obecnie kościół ojców pallotynów w Sarnach

Sarny (ukr. Сарни) – miasto w zachodniej części Ukrainy, w rejonie sarneńskim obwodu rówieńskiego, nad rzeką Słucz. Centrum administracyjne rejonu oraz Sarneńskiej hromady miejskiej. W mieście znajduje się węzeł kolejowy. W 2001 liczyło 28 257 mieszkańców. W 2022 roku liczba ludności wzrosła do 28 626.

Historia

Miasto, które powstało jako węzeł kolejowy, łączy w sobie historię Ukraińców, Polaków, Żydów i Romów.

W 1859 roku Sarny (Dorotycze) były wsią własnościową, była drewniana cerkiew, kaplica rzymskokatolicka i gorzelnia, 132 podwórka i 1100 mieszkańców (547 mężczyzn i 553 kobiety), w tym 1088 prawosławnych, 8 Żydów, 4 rzymskich katolików.

W 1885 roku na skrzyżowaniu linii kolejowych Równe–Łuniniec i Kowel–Korosteń (zob. Kolej Kowelska) zbudowano mały drewniany budynek. Tak na mapie połączeń kolejowych pojawiła się nazwa stacji – „Sarny”. Zaczęto budować mieszkania dla pracowników stacji, a populacja zaczęła zauważalnie rosnąć. Dalszy rozwój miejscowości był więc ściśle związany z koleją. W 1902 roku wybudowano filię Kijów–Sarny–Kowel. Następnie we wsi wybudowano parowozownię i plac wagonowy.

3 czerwca 1917 roku dekretem Rządu Tymczasowego o przekształceniu 41 osad wiejskich w miasta, wieś w pobliżu stacji Sarny, obwodu rówieńskiego guberni wołyńskiej, otrzymała status miasta (wyłączono ją z gminy Niemowicze). W 1920 r. władze sowieckie, nie uznając zarządzeń „starego ustroju”, ponownie nadały Sarnom status miasta.

W 1921 roku, po zawarciu pokoju ryskiego, Sarny znalazły się na terytorium Polski i były siedzibą powiatu sarneńskiego w województwie poleskim, a od 16 grudnia 1930 r. w wołyńskim. 45% mieszkańców stanowili Żydzi (4070 w 1937 roku), drugą najliczniejszą grupą narodowościową byli Ukraińcy. Od 1930 do 1939 było garnizonem Korpusu Ochrony Pogranicza. Stacjonowało w nim dowództwo pułku KOP „Sarny”.

18 września 1939 roku miasto zostało zajęte przez Armię Czerwoną. Pani J.R. z Wołynia pisała o mordzie na polskich policjantach w Sarnach, wkrótce po wkroczeniu Sowietów do tego miasta: „Żydzi z bronią krótką w ręku wraz z kilkoma żołnierzami radzieckimi prowadzili polską Policję Państwową, plując na nich, krzycząc „przepuścić tych psów”. Policja szła bez pasów, z rękami w górze, szli na śmierć. Szli w pięciu grupach, około 300 osób. Szli w stronę mostu na rzece Słucz w las. Przez te ciężkie lata nigdy żadna wzmianka o ich losie, grobach, nie przywróciła ich pamięci. Więcej w tej sprawie nie mogę powiedzieć, ponieważ musieliśmy uciekać w stronę Lwowa na Przemyśl (…) Cześć ich pamięci! Chyba w tej sprawie znajdą się inni Polacy, co widzieli”. (Cyt. za: R. Szawłowski, op.cit., t. 1, s. 390) Gen. Stanisław Sosabowski (wspomnienia Droga wiodła ugorem): „Gdy się zjawiłem przy ul. Halickiej, starsza siostra żony i ciotka – rodzice bowiem już nie żyli – zachowały się tak, jakbym był duchem. – Na miły Bóg – mówiły – uciekaj stąd, tu się dzieją straszne rzeczy – zaczęły wyliczać, kto został aresztowany, kto już rozstrzelany. – Miejscowi nacjonaliści ukraińscy, Żydzi denuncjują wszystkie byłe wybitniejsze osobistości”.

W pierwszych dniach lipca 1941 roku, po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej, w miejscowym areszcie NKWD zamordowało od 70 do 100 więźniów. Od lipca 1941 miasto znajdowało się pod okupacją niemiecką. 2 kwietnia 1942 Niemcy utworzyli w Sarnach getto dla Żydów miejscowych i przesiedlonych z okolicznych miejscowości, wskutek czego liczba ludności żydowskiej w mieście wzrosła do 13 tysięcy. W dniach 27–28 sierpnia 1942 roku Sicherheitsdienst przy udziale niemieckiej żandarmerii, ukraińskiej policji i Wehrmachtu rozstrzelało Żydów w podmiejskich lasach. Według niektórych źródeł 3 tys. osób zdołało zbiec przed egzekucją.

Podczas rzezi wołyńskiej w 1943 roku Sarny były miejscem, do którego ściągali polscy uchodźcy z eksterminowanych przez UPA wsi. W maju 1943 Niemcy utworzyli w Sarnach oddział policji złożony z Polaków, który bronił miasta i pacyfikował ukraińskie wsie. Polskich uchodźców Niemcy sukcesywnie wywozili do Generalnego Gubernatorstwa oraz na roboty przymusowe w III Rzeszy.

Od 11 stycznia 1944 ponownie zajęte przez wojska sowieckie, jako pierwsze miasto powiatowe II RP.

Gospodarka

W mieście rozwinął się przemysł spożywczy, metalowy oraz meblarski.

Ludzie związani z Sarnami

Sprawiedliwi wśród Narodów Świata (ratujący Żydów w Sarnach)

  • rodzina Anyszkewyczów: Hanna, jej mąż Łuk'jan oraz ich córki: Lidija, Jewhenija (po mężu Dziatkiewicz) i Weronika - ukrywali Leę Lipets
  • Stefan i Antonina Piechotowie - uratowali Sarę Jospe i Leontynę Teman

Demografia

Na dzień 1 stycznia 2019 roku liczba ludności wynosiła 29 205 osób. Według spisu powszechnego z 2001 roku w Sarnach mieszkało 28 257 osób. Odnośniki do spisów ludności oraz ksiąg metrykalnych z zapisami o urodzeniach, małżeństwach i zgonach do 1939 roku są dostępne w otwartym dostępie na stronie „Sarny w archiwach”.

Dynamika ludności
1816 1834 1850 1858 1912 1939 1959 1970 1979 1989 1992 2001 2006 2011 2019
931 927 1114 1145 4967 13 400 10 174 15 409 19 137 29 269 30 012 28 144 28 151 28 604 29 205

Sport

Do 1939 roku w mieście funkcjonowały kluby piłkarskie KS Słucz Sarny, WKS Zagończyk Sarny i ŻKS Hasmonea Sarny. Od 1944 roku istniały kluby Dynamo Sarny, Łokomotyw Sarny, Majak Sarny i Olimp Sarny.

Miasta partnerskie

Polska Nidzica
Polska Nowy Dwór Gdański

Przypisy

  1. ↑ Liczby ludności miejscowości obwodu rówieńskiego na podstawie spisu ludności wg stanu na dzień 5 grudnia 2001 roku. (ukr.).
  2. ↑ Olena Vyshnevska, Mariia Timonina (red.), Чисельність наявного населення України на 1 січня 2022 [online], Державна служба статистики України, 2022, s. 38 [dostęp 2025-08-26] (ukr.).
  3. ↑ Постановление Временного Правительства от 3 июня 1917 г. № 23 «О преобразовании 41 сельского поселения в города, с введением в них Городового Положения» // Собрание узаконений и распоряжений Временного правительства, издаваемое при Правительствующем Сенате. — 1917. — № 2. (Postanowienie Rządu Tymczasowego z dnia 3 czerwca 1917 r. nr 23 „O przekształceniu 41 osiedli wiejskich w miasta, z wprowadzeniem w nich Przepisów Miejskich” // Zbiór ustaw i rozporządzeń Rządu Tymczasowego wydawany przy Senacie Rządzącym. — 1917. — Nr 2.)
  4. 1 2 Холокост на территории СССР: Энциклопедия, Moskwa 2009, ISBN 978-5-8243-1296-6, s. 890.
  5. 1 2 Władysław Siemaszko, Ewa Siemaszko, Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej Wołynia 1939–1945, t. 1, Warszawa: „von borowiecky”, 2000, s. 807–809, ISBN 83-87689-34-3, OCLC 749680885.
  6. ↑ Prof. Ryszard Szawłowski: Wojna polsko-sowiecka 1939.
  7. ↑ Krzysztof Popiński, Aleksandr Kokurin, Aleksandr Gurjanow: Drogi śmierci. Ewakuacja więzień sowieckich z Kresów Wschodnich II Rzeczypospolitej w czerwcu i lipcu 1941. Warszawa: Wydawnictwo „Karta”, 1995, s. 18. ISBN 83-900676-9-2.
  8. ↑ Sarny, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-08-10].
  9. ↑ Anishkievich Anna ; Daughter: Novakovskaya Lidia (Anishkievich); Daughter: Dziatkiewicz Yevgenia (Anishkievich); Daughter: Veronika ; Husband: Lukian. collections.yadvashem.org. [dostęp 2024-09-15]. (ang.).
  10. ↑ Анишкевич Ганна. righteous.jew.org.ua. [dostęp 2024-09-15]. (ukr.).
  11. ↑ Анишкевич Лук`ян. righteous.jew.org.ua. [dostęp 2024-09-15]. (ukr.).
  12. ↑ Анишкевич Лідія. righteous.jew.org.ua. [dostęp 2024-09-15]. (ukr.).
  13. ↑ Анишкевич Євгенія. righteous.jew.org.ua. [dostęp 2024-09-15]. (ukr.).
  14. ↑ Анишкевич Вероніка. righteous.jew.org.ua. [dostęp 2024-09-15]. (ukr.).
  15. ↑ Piechota Stefan & Antonina. collections.yadvashem.org. [dostęp 2024-09-15]. (ang.).
  16. ↑ "Bohaterstwo tych ludzi to ludzka solidarność". tvn24.pl, 2018-08-31. [dostęp 2024-09-15]. (pol.).
  17. ↑ Офіційний портал Верховної Ради України [online], www.rada.gov.ua [dostęp 2025-12-14].
  18. 1 2 Zdigitalizowane pliki archiwalne dla miasta Sarny [online], Sarny w zdigitalizowanych plikach archiwalnych [dostęp 2025-12-14] (ukr.).
  19. ↑ Динаміка чисельності населення міст України
  20. ↑ Miasta Partnerskie – Miasto i Gmina Nowy Dwór Gdański. miastonowydwor.pl. [dostęp 2015-05-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-04-04)]. (pol.).

Linki zewnętrzne