Wiewiórka kaukaska

Wiewiórka kaukaska
	Sciurus anomalus
	Güldenstädt, 1785
	Okres istnienia: późny pliocen–dziś PreꞒ Ꞓ O S D C P T J K Pg N Q ↓
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ssaki
Infragromada	łożyskowce
Rząd	gryzonie
Podrząd	wiewiórkokształtne
Rodzina	wiewiórkowate
Podrodzina	wiewiórki
Plemię	wiewiórki
Rodzaj	wiewiórka
Gatunek	wiewiórka kaukaska
Podgatunki
	S. a. anomalus Güldenstädt, 1785; S. a. pallescens (Gray, 1867); S. a. syriacus Ehrenberg, 1828;
	S. a. anomalus Güldenstädt, 1785; S. a. pallescens (Gray, 1867); S. a. syriacus Ehrenberg, 1828;
	Kategoria zagrożenia (CKGZ)
	; najmniejszej troski
	Zasięg występowania
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Wiewiórka kaukaska, także wiewiórka perska (Sciurus anomalus) – gatunek gryzonia z rodziny wiewiórkowatych.

Występowanie

Występuje w południowo-zachodniej Azji. Zasięg jest porozrywany i gatunek dzieli się na trzy podgatunki:

Sciurus anomalus anomalus Güldenstädt, 1785;
Sciurus anomalus syriacus Ehrenberg, 1828;
Sciurus anomalus pallescens (Gray, 1867).

Podgatunek Sciurus anomalus anomalus występuje na Zakaukaziu na północ do południowych stoków Wielkiego Kaukazu, w tym w Gruzji, Armenii i Azerbejdżanie, prawie w całej Turcji, w tym na wyspie Imroz, greckiej wyspie Lesbos, a prawdopodobnie także w północnym Iraku.

Podgatunek Sciurus anomalus syriacus występuje w Libanie, Syrii, Izraelu, Jordanii, a potencjalnie także w południowej Turcji.

Podgatunek Sciurus anomalus pallescens występuje w Iraku i górach Zagros w zachodnim Iranie oraz w ostanie Fars (południowy Iran).

Wiewiórka ta spotykana jest w pasie lasów bukowych, orzechowych oraz w sadach, aż do górnej granicy lasu. Zamieszkuje również nizinne lasy dębowo-wiązowe. Zimą wiewiórka koncentruje się w sadach orzechowych i kasztanowych u podnóża gór. Żyje w dziuplach drzew i nie buduje gniazd na zewnątrz.

Charakterystyka

Wygląd

Długość ciała: 215–255 mm, ogon: 130–160 mm, tylna łapa: 52–58 mm, ucho: 23–28 mm. W przeciwieństwie do wiewiórki pospolitej zimowe ubarwienie futra niewiele różni się od letniego. Spód ciała jest jasny, rdzawy; wierzchnia strona jest brązowoszara, przechodząca z tyłu w brązowoczarną. Uszy są krótsze i pozbawione kępek włosów. Na podeszwie tylnej łapy znajduje się sześć modzeli. U większości osobników nie występuje przedtrzonowiec (rzadziej występuje po jednej stronie szczęki lub widoczne są jego częściowo przerośnięte zębodoły). Pierwszy trzonowiec jest stosunkowo większy niż u wiewiórki pospolitej. Czaszka wyróżnia się również węższym rozstawieniem łuków jarzmowych, krótszą częścią nosową, mniej rozdętą puszką mózgową, nieco innym kształtem szwu wieńcowego i otworów podoczodołowych oraz słabszymi siekaczami.

Pokarm

Jej dieta składa się głównie z nasion buka, orzecha włoskiego i leszczyny, a także z różnych innych nasion i owoców; zjada również owady, jaja ptaków i pisklęta. Gromadzi duże zapasy na zimę, umieszczając je w prostych norach pod korzeniami drzew.

Rozmnażanie

Rozmnażanie odbywa się raz w roku. W każdym miocie rodzi się 3–7 młodych.

Uwagi

↑ W niektórych źródłach w cytacie podawany jest „Gmelin, 1778”, jednak jest to błąd, gdyż zredagowane przez Gmelina 13. wydanie Systema Naturae z opisem wiewiórki kaukaskiej ukazało się w 1788 roku, ale pierwszy opis tego gatunku zamieścił Güldenstädt w publikacji von Schrebera z 1785 roku (i Gmelin wspomina o tym opisie w Systema Naturae).

Przypisy

1 2 Sciurus anomalus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
1 2 Don E.D.E. Wilson Don E.D.E., DeeAnn M.D.M. Reeder DeeAnn M.D.M., Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference, D.M.D.M. Reeder, D.E.D.E. Wilson (red.), wyd. 3, The Johns Hopkins University Press, 2005, s. 754–818, ISBN 978-0-8018-8221-0, OCLC 57557352 [dostęp 2026-08-16] (ang.).
1 2 J.F.J.F. Gmelin J.F.J.F., Caroli a Linné, Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis, wyd. 13, t. 1, Lipsiae 1788, s. 148 (łac.).
↑ Sciurus anomalus (ASM Mammal Diversity Database #1001677), [w:] Mammal Diversity Database [online], 2026 [dostęp 2026-08-30] (ang.).
↑ Johann Christian Daniel vonJ.Ch.D. Schreber Johann Christian Daniel vonJ.Ch.D., Die Säugthiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen, t. 4, Erlangen 1792, s. 781 (niem.).
1 2 3 4 5 John L.J.L. Koprowski John L.J.L., LeahL. Gavish LeahL., Sandra L.S.L. Doumas Sandra L.S.L., Sciurus anomalus (Rodentia: Sciuridae), „Mammalian Species”, 48 (934), 2016, s. 48–58, DOI: 10.1093/mspecies/sew004, ISSN 1545-1410, OCLC 9984844447, JSTOR: 90021256 [dostęp 2026-08-16] (ang.).
↑ Sciurus anomalus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
1 2 3 4 Б.С. Виноградов, И.М. Громов: Грызуны фауны СССР. Moskwa-Leningrad: AN ZSRR, 1952, s. 93–94. (ros.).

Bibliografia

Б.С. Виноградов, И.Н. Громов: Грызуны фауны СССР. T. 48. Moskwa, Leningrad: Изд-ва Акад. наук СССР, 1952, s. 268–269. (ros.).

[6] W niektórych źródłach w cytacie podawany jest „Gmelin, 1778”, jednak jest to błąd, gdyż zredagowane przez Gmelina 13. wydanie Systema Naturae z opisem wiewiórki kaukaskiej ukazało się w 1788 roku, ale pierwszy opis tego gatunku zamieścił Güldenstädt w publikacji von Schrebera z 1785 roku (i Gmelin wspomina o tym opisie w Systema Naturae).

[itis-1] 1 2 Sciurus anomalus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[Wilson-2005-2] 1 2 Don E.D.E. Wilson Don E.D.E., DeeAnn M.D.M. Reeder DeeAnn M.D.M., Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference, D.M.D.M. Reeder, D.E.D.E. Wilson (red.), wyd. 3, The Johns Hopkins University Press, 2005, s. 754–818, ISBN 978-0-8018-8221-0, OCLC 57557352 [dostęp 2026-08-16] (ang.).

[gmelin-3] 1 2 J.F.J.F. Gmelin J.F.J.F., Caroli a Linné, Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis, wyd. 13, t. 1, Lipsiae 1788, s. 148 (łac.).

[mdd-4] Sciurus anomalus (ASM Mammal Diversity Database #1001677), [w:] Mammal Diversity Database [online], 2026 [dostęp 2026-08-30] (ang.).

[oryg-5] Johann Christian Daniel vonJ.Ch.D. Schreber Johann Christian Daniel vonJ.Ch.D., Die Säugthiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen, t. 4, Erlangen 1792, s. 781 (niem.).

[Oxford-7] 1 2 3 4 5 John L.J.L. Koprowski John L.J.L., LeahL. Gavish LeahL., Sandra L.S.L. Doumas Sandra L.S.L., Sciurus anomalus (Rodentia: Sciuridae), „Mammalian Species”, 48 (934), 2016, s. 48–58, DOI: 10.1093/mspecies/sew004, ISSN 1545-1410, OCLC 9984844447, JSTOR: 90021256 [dostęp 2026-08-16] (ang.).

[iucn-8] Sciurus anomalus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).

[Winogradow-9] 1 2 3 4 Б.С. Виноградов, И.М. Громов: Грызуны фауны СССР. Moskwa-Leningrad: AN ZSRR, 1952, s. 93–94. (ros.).