Sedymentacja

Ten artykuł od 2017-04 zawiera treści, przy których brakuje odnośników do źródeł.

Należy dodać przypisy do treści niemających odnośników do źródeł. Dodanie listy źródeł bibliograficznych jest problematyczne, ponieważ nie wiadomo, które treści one uźródławiają.
Sprawdź w źródłach: Google Books • Google Scholar • BazHum • BazTech • RCIN • Internet Archive (texts / inlibrary)
Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w dyskusji tego artykułu.
Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tego artykułu.

Sedymentacja (łac. sedimentum = osad) – ogólne określenie procesu fizycznego opadania cząstek (w kierunku działającej siły, np. grawitacji) w mieszaninie.

Chemia

W chemii to proces opadania zawiesiny ciała stałego w cieczy w wyniku działania siły grawitacji lub sił bezwładności. Sedymentacji ulegają zawiesiny o gęstości większej niż gęstość cieczy. Sedymentacja prowadzi więc do rozdziału substancji niejednorodnych, a kryterium podziału jest gęstość.

Geologia

W geologii sedymentacja to opadanie cząstek powodujące gromadzenie osadów w wyniku deponowania materiału okruchowego, działalności organizmów, wytrącania z roztworu wodnego lub mieszaniny w powietrzu atmosferycznym. Jest to proces geologiczny fundamentalny dla powstawania jednego z trzech typów skał - skał osadowych. Ewentualne ponowne uruchomienie materiału osadowego nosi nazwę resedymentacja.

Różnice w zachodzeniu procesów sedymentacji dla różnych substancji są ważnymi, wręcz podstawowymi czynnikami w geologii – w ich wyniku zachodzi gromadzenie się oraz rozdzielanie (zależnie od uziarnienia zgodnie z prawem Stokesa, warstwowanie) produktów wietrzenia skał, szczątków organicznych, materiałów piroklastycznych i innych wszelkich składników powstałych na w powierzchniowej strefie Ziemi na drodze mechanicznej, chemicznej lub biochemicznej. Procesy sedymentacji w geologii mają często charakter ciągły i cykliczny.

Charakter podobny do sedymentacji mają też niektóre procesy zachodzące głęboko pod powierzchnią Ziemi, związane z dyferencjacją grawitacyjną magmy, tj. powodujące rozdzielanie grawitacyjne jej składników.

Sedymentacja jako proces laboratoryjny w geologii (gruntoznawstwo) ma bardzo duże znaczenie podczas klasycznej analizy areometrycznej gruntów.

Biologia

Wiatry, spływające po powierzchni Ziemi wody opadowe i źródlane są czynnikiem, który ługuje, spłukuje, mechanicznie transportuje produkty wietrzenia. Działanie tych czynników jest tak silne, że produkty wietrzenia ulegają im w przeważającej części. Są one przenoszone i osadzane w innych miejscach. W ten sposób powstają utwory osadowe (sedymentacyjne), wśród których wyróżnia się osady mechaniczne i chemiczne. Szczególną grupę stanowią osady organogeniczne, do których powstania materiału dostarcza świat żyjący.

Astronomia

Sedymentacja cięższych molekuł (atomów, jąder atomowych, kryształów pierwiastków lub substancji chemicznych) w materii gwiazd jest ważnym procesem i generować może rozmaite efekty mające wpływ na te gwiazdy oraz ich otoczenie.

Fizyka atmosfery, meteorologia

Sedymentacja jest ważnym procesem w mikrofizyce chmur, zarówno na Ziemi jak i innych planetach, w ogólnym cyklu nukleacja – kondensacja – sedymentacja – koagulacja i akrecja. Cięższe cząstki (krople wody bądź kryształki lodu, bądź innych substancji, również cząstki ciał stałych) migrują (najczęściej opadają, jeśli ich gęstość jest większa niż otaczającej materii) w polu grawitacyjnym, generując opad (lub też ulegając odparowaniu lub sublimacji w napotkanych cieplejszych warstwach atmosfery).

Zastosowanie

Proces sedymentacji jest kluczowy w gospodarce człowieka np. podczas:

• procesów przemysłowych technologii i analizy chemicznej,
• oczyszczania ścieków (oddzielanie cząstek stałych, oraz substancji stałych i innych, powstałych w wyniku biochemicznej obróbki ścieków),
• oczyszczanie (uzdatnianie) wód do użytku wodociągowego, przed filtracją i innymi procesami a także pomiędzy nimi,
• fermentowania i oczyszczania powstających mieszanin,
• proces ten przydatny jest również np. przy oczyszczaniu oleju posmażalniczego ze znajdujących się w nim cząstek, np. w filtrach bezwładnościowych,
• procesy o charakterze sedymentacji mają również duże znaczenie przy rozdzielaniu (oczyszczaniu) mieszanin gazowych (oczyszczalnie z cząstek stałych, czy rozdzielanie gazów, jak np. wzbogacanie uranu poprzez frakcjonowanie UF6 w wirówkach wzbogacających),
• sedymentacja ma podstawowe znaczenie w wydobyciu złota aluwialnego płukanego – w miskach lub różnej konstrukcji urządzeniach następuje proces opadania cząstek gruntu, często wielokrotnie powtarzany, przy czym cząstki najcięższe (w tym złoto i inne rzadkie ciężkie minerały) opadają najszybciej oraz najgłębiej, co pozwala je później wyodrębnić z mieszaniny,
• proces sedymentacji ma znaczenie również nieraz w życiu codziennym, np. wypicie kawy lub herbaty nierozpuszczalnej sypanej parzonej w szklance jest możliwe typowo po sedymentacji (opadnięciu) cząstek zmielonych ziaren kawowca na dno naczynia, czy oczyszczenie i segregacja licznych owoców drobnych jagód (np. borówki, porzeczki) w kąpieli wodnej (przykładowo owoce dojrzałe opadają a psujące się i fermentujące, fragmenty liści i inne ciała unoszą się, lub odwrotnie, zależnie od charakterystyki owoców danego gatunku).

Przypisy