W 1963 powstały wagonymetra serii Je (ros.Е). Ich prędkość eksploatacyjna nie była zadowalająca, a z upływem czasu nie były one także w stanie zapewnić maksymalnej przepustowości na liniach o dużej liczbie pasażerów.
W 1973 rozpoczęto prace nad nowymi pojazdami kolei podziemnej, które byłyby w stanie zastąpić popularną serię sprzed dekady. W 1974 zbudowano pierwsze prototypowe wagony serii I (ros.И), które posiadały aluminiowe pudła. W tym samym roku opracowano także konstrukcję wagonów serii 81, których nadwozia były wykonane ze stali.
Prototypy
W pierwszej połowie 1976 Mytiszczinskij maszinostroitielnyj zawod (ros.Мытищинский машиностроительный завод) wyprodukował sześć prototypowych wagonów – trzy końcowe kabinowe serii 81-717 o numerach 5846, 5854 i 5855 oraz trzy środkowe bez kabiny serii 81-714 o numerach 5837, 5867, 5868. Pod koniec 1977 w tym samym zakładzie produkcyjnym wybudowano małą serię składającą się z dwóch wagonów kabinowych 81-717 o numerach 9050 i 9051 oraz sześciu wagonów środkowych 81-714 o numerach od 9350 do 9355.
W 1980 produkcję tych pojazdów na podstawie dokumentacji opracowanej przez zakład z Mytiszczi rozpoczął Leningradskij wagonostroitielnyj zawod (ros.Ленинградский вагоностроительный завод) z Leningradu. W styczniu 1980 powstał pierwszy wagon środkowy 81-714 o numerze 7202, a w sierpniu 1980 fabrykę opuścił pierwszy wagon kabinowy 81-717 o numerze 8400.
W 1993 zakłady Mietrowagonmasz zaprezentowały nowe wagony metra serii 81-720/721 Jauza (ros.Яуза). Wyprodukowano ich łącznie 78 sztuk.
W 2007 Mietrowagonmasz rozpoczął produkcję wagonów 81-740.4/741.4 Rusicz (ros.Русич). Wyprodukowano ich łącznie 512 sztuk.
W 2008 rozpoczęto prace nad pojazdem serii 81-760/761 Oka (ros.Ока). W maju 2010 zaprezentowano pierwszy pociąg tego typu i planowano rozpoczęcie jego seryjnej produkcji w 2011.
W 2005 Kriukiwskij wagonobudiwnij zawod (ros.Крюківський вагонобудівний завод) wyprodukował pierwszy skład pięciowagonowy serii 81-7021/7022 dla metra kijowskiego. W latach 2010–2011 powstało kolejnych 5 pociągów, które nieco różniły się od pierwszego.
Wagony serii 81 są przystosowane do sterowania wielokrotnego i mogą być łączone w składy o długości od 3 do 8 wagonów, przy czym pierwszy i ostatni z nich muszą być wyposażone w kabiny maszynisty.
Nadwozie
Pudła wagonów są konstrukcji stalowej spawanej. Do ramy wykonanej z ceowników przyspawane są podłoga oraz ściany boczne i czołowe, natomiast do ścian przyspawany jest dach. Po każdej stronie każdego wagonu znajdują się cztery pary rozsuwanych drzwi pasażerskich.
Zastosowano wzdłużny układ siedzeń. Stojący pasażerowie mogą chwycić się zamontowanych poręczy pionowych i wzdłużnych. Oświetlenie stanowią oprawy luminescencyjne. Podłoga jest pokryta linoleum. Znajdują się w niej pokrywy umożliwiające dostęp do wózków.
Kabina maszynisty
Kabiny występują wyłącznie na jednym z końców wagonów kabinowych. Są one oddzielone od przedziałów pasażerskich przegrodą, której ściany tworzą przedział zawierający niektóre elementy układu elektrycznego i urządzenia odbiorcze systemu zabezpieczenia ruchu pociągu.
Wózki
Wózek wagonu 81-714
Każdy wagon oparty jest na dwóch dwuosiowych wózkach.
Rama w kształcie litery H jest wykonana ze spawanych ceowników z blachy stalowej. Do belek wzdłużnych przyspawane są wsporniki do zamocowania dźwigni i cylindrów hamulcowych oraz zaprasowane tuleje służące do mocowania kolumn prowadzenia łożyska osi zestawu kołowego.
Silniki trakcyjne i reduktory zawieszone są na wspornikach przymocowanych do belek poprzecznych. W belkach tych znajdują się otwory z tulejami i specjalne okna do zamontowania centralnego zawieszenia.
Wózki są wyposażone w dwa stopnie usprężynowania. I stopień to usprężynowanie nadmaźnicze składające się z dwóch sprężyn śrubowych opierających się symetrycznie na maźnicy. II stopień to usprężynowanie centralne składające się z czterech podwójnych sprężyn śrubowych.
Rozruch
Wagony serii 81 wyposażone są w standardowy rozruch oporowy sterowany za pomocą wału kułakowego, który sterowany jest za pomocą Przekaźnika Samoczynnego Rozruchu (PSR). Wał kułakowy odpowiednio steruje załączaniem / odłączaniem sekcji oporowych w obwodzie głównym, wpływając tym samym na odpowiednią wartość prądu jaką pobierają silniki trakcyjne.
Jazdą i hamowaniem służbowym steruje się za pośrednictwem ręcznego nastawnika jazdy, którym maszynista ustala pracę podzespołów sterowniczych składu odpowiednio załączając rozruch lub hamowanie.
Zakres zmian modernizacji wagonów dla praskiego metra obejmował całe składy. Z bazowych pojazdów wykorzystano jedynie pudła, wózki i silniki, które poddano regeneracji.
Wagony sterownicze otrzymały nowe ściany czołowe z szeroką szybą.
W przestrzeni pasażerskiej wzdłużny układ siedzeń zastąpiono układem mieszanym. Pojawiły się miejsca dla osób niepełnosprawnych i z większym bagażem.
Przearanżowano kabiny maszynisty, które otrzymały nowe wyposażenie oraz zostały poprawione pod względem ergonomii i estetyki.
W wózkach zamontowano nowe zestawy kołowe i ich ułożyskowanie. Zmianie uległ sposób połączenia wózków z pudłami wagonów.
Rozruch oporowy zastąpiono rozruchem impulsowym z częstotliwościowymi przekształtniki trakcyjnymi w technologii IGBT. Przyczyniło się to do poprawy parametrów ruchowych i zmniejszenia zużycia energii elektrycznej.
Skład opracowany specjalnie dla metra w Kijowie składa się z dwóch wagonów sterowniczych silnikowych (typ 553, wagony o numerach 1 i 5), dwóch wagonów środkowych silnikowych (typ 554, wagony o numerach 2 i 4) i jednego wagonu środkowego doczepnego (typ 555, wagon o numerze 3).
Zmianie uległa zewnętrzna stylistyka kabiny maszynisty oraz aranżacja części pasażerskiej. Dokonane modyfikacje są zbliżone do tych wprowadzonych w praskich składach serii 81-71M.
Pociąg został wyposażony w asynchroniczne silniki trakcyjne o mocy 170 kW każdy, co przyczyniło się do zmniejszenia energochłonności składu o 30%. Zastosowanie rozruchu impulsowego umożliwiło zamontowanie elektrodynamicznego hamulca odzyskowego.
W wagonie numer 3 zamontowano komputer pokładowy.
81-7021/7022
Skład serii 81-7021/7022
Pierwszy kijowski skład serii 81-7021/7022 opierał się na wózkach z fabryki Mietrowagonmasz z Mytiszczi oraz był wyposażony w silniki prądu stałego i rozruch rezystorowy. Kolejnych pięć pociągów tej serii opiera się na wózkach opracowanych i wyprodukowanych przez KWSZ oraz posiada nieco zmieniony układ elektryczny w porównaniu z pierwszym pojazdem.
Zmianie uległa stylistyka pudeł wagonów, w tym forma okien i kabina maszynisty.
W marcu 1990 dotarła do Warszawy pierwsza i ostatnia partia daru od ZSRR w postaci 10 wagonów. Wyprodukowane w 1989 w zakładach Mietrowagonmasz w Mytiszczi 4 wagony kabinowe i 6 wagonów środkowych zestawiono w 2 pociągi 5-wagonowe. Nie zapewniały one żadnych możliwości organizacji przewozu pasażerów, dlatego zdecydowano o zakupie kolejnych wagonów. Koncerny zachodnie oferowały drogi tabor i proponowały prawie dwuletni cykl dostaw, a rosyjskie zakłady Wagonmasz z Petersburga zobowiązały się dostarczyć niezbędną liczbę wagonów z bieżącej produkcji w cenie pięciokrotnie niższej. W 1994 zakupiono w tych zakładach 32 wagony podobne do już posiadanych pojazdów serii 81, co pozwoliło na zestawienie 14 składów 3-wagonowych.
7 kwietnia 1995 uruchomiono pierwszy odcinek I linii warszawskiego metra. Posiadany przez Metro Warszawskie tabor zapewniał kursowanie pociągów w takcie 5-minutowym w szczycie przewozowym i 7-minutowym poza szczytem.
Pod koniec 1995, w związku z bliskim granicy przewozowej zatłoczeniem pociągów, zdecydowano się na zakup kolejnych 18 wagonów rosyjskich. Dotarły one do Warszawy w listopadzie 1997, a włączono je do eksploatacji 26 maja 1998 wraz z przedłużeniem linii do stacji A13 Centrum. Wagony pozwoliły na przedłużenie posiadanych dotychczas 14 pociągów 3-wagonowych do składów 4-wagonowych oraz utworzenie pociągu o numerze 15.
W sierpniu 2005 rozpoczęto remonty 39 z 60 eksploatowanych ówcześnie przez warszawskie metro wagonów serii 81. Zakłady PESA w Bydgoszczy w ramach remontu m.in. wymieniły podłogi i okna, zainstalowały nowe poręcze, wygłuszyły kabiny oraz pomalowały pudła pojazdów.
W październiku i grudniu 2005 ogłoszono przetargi na dostawę odpowiednio 14 i 16 wagonów pośrednich serii 81. W obydwu postępowaniach wygrały zakłady Wagonmasz, z którymi umowy podpisano odpowiednio w kwietniu i październiku 2006. Wszystkie wagony zostały dostarczone do końca 2007 i pozwoliły na wydłużenie posiadanych 15 pociągów 4-wagonowych do składów 6-wagonowych.
W listopadzie 2006 zapadła decyzja o zakupie 5 pociągów 6-wagonowych, a w grudniu 2006 ogłoszono przetarg na ich dostawę. W marcu 2007 nastąpiło otwarcie ofert i w lipcu 2007 podpisano umowę z zakładami Wagonmasz. W 2009 Metro Warszawskie zamówiło bez przetargu u tego samego producenta dwa kolejne pociągi. Do sierpnia 2009 zostało dostarczonych i włączonych do eksploatacji 7 składów serii 81-572.2/573.2.
31 grudnia 2012 Metro Warszawskie eksploatowało 132 wagony serii 81 skonfigurowane w 22 pociągi 6-wagonowe.
12345678Моторные электровагоны 81-717 и 81-714. W:В.А.Раков:Локомотивы и моторвагонный подвижной состав железных дорог Советского Союза 1976-1985.Москва:Транспорт,1990,s.125-131. ISBN5-277-00933-7.(ros.).
