Skomand

Skomand

Wódz Jaćwingów
Dane biograficzne
Data urodzenia	ok. 1225
Data śmierci	po 1285
Rodzeństwo	Rukała
Dzieci	Rukałs Gedejt Galm

Skomand (lub Skumand, ur. 1225?, zm. 1285) – wódz i kriwe (kapłan) Jaćwingów w czasie powstania plemion pruskich w 1260.

W 1273 roku Skomand z wielką armią Sudawów i Litwinów najechał ziemię chełmińską, dzieląc swoje siły na dwie części – jedna ruszyła na Toruń, druga na zamek Kulmsee. „Zabijając, chwytając i paląc wszystko, co napotkali na swojej drodze”. Przez dziewięć dni Skomand pustoszył ziemię chełmińską. Sudawowie zbliżyli się do zamku Kulmsee, lecz nie zdołali go zdobyć. Wtedy Sudawowie i ich sojusznicy wzięli szturmem mniejsze zamki Hemsot i Cippel, gdzie mordowali wszystkich mieszkańców i wzięli ich do niewoli.

W 1277 roku Skomand przeprowadził niszczycielski najazd na posiadłości Zakonu Krzyżackiego. Z 4‑tysięcznym wojskiem Sudawów, wspartego siłami litewskimi, zrujnował ziemię chełmińską. Szlak wyprawy wiódł przez gród rycerski w Płowężu nad rzeką Osą, zamki w Radzyniu i Lipienku, gród w Wielądzu, gródek rycerski w Turznicach, gród rycerski w Plemiętach, miasta Grudziądz, Kwidzyn, Zantyr i Dzierzgoń. W 1280 roku krzyżowcy pod wodzą Mangolda von Sternberga najechali na sudawską ziemię Krasima, spalili siedzibę Skomanda, zabijając i biorąc do niewoli 150 osób. W odwecie Skomand najazdem dotarł do Sambii, gdzie pojmał znamienitego krzyżackiego rycerza Ludwiga von Liebenzella. Wkrótce zostali sprzymierzeńcami, a Skomand uwolnił rycerza, który powrócił do zakonnych posiadłości.

Wkrótce, nie mając już możliwości skutecznego oporu przeciw krzyżowcom, Skomand z rodziną, przyjaciółmi i służbą przeniósł się z Sudawii do Wielkiego Księstwa Litewskiego najprawdopodobniej do Grodna. Niektórzy badacze twierdzą, że za panowania Trojdena był drugą najważniejszą osobą w WKL. Jednak w 1282 roku Trojden zostaje zabity i Skomand, niezadowolony ze swej pozycji bądź zagrożony po jego śmierci, w następnym roku wraca do Jaćwieży ze 1500 współplemieńcami.

Krzyżacy początkowo więżą go na zamku w Bałdze, ale w 1284 roku przyjmuje chrzest i poddaje się władztwu Zakonu.

Jako lojalny sługa jeszcze w tym samym roku bierze udział w wyprawie na Grodno. Widać Krzyżacy doceniali jego zdolności militarne, skoro powierzyli mu funkcje przewodnika i dowódcy oddziału o liczebności 1800 osób. Była to jego ostatnia wyprawa wojenna. W uznaniu zasług sześćdziesięcioletni Skomand i jego trzej synowie Rukals, Gedejt i Galm otrzymali 18 kwietnia 1285 roku w nadanie pole Steinio z prawem sądu i dziedziczenia, które obecnie lokalizuje się w okolicach wsi Stega, Skarbiec i Kandyty. Jednocześnie przesiedlono go tam wraz z rodem i dobytkiem.

Skomand miał brata Rukałę, który – według Piotra Szczurowskiego – osiedlił się w Mazowszu i dał początek kilku polskim rodom szlacheckim herbu Prus, m.in. Szamowskim, Głowackim czy Słubickim.

Przez brytyjskiego historyka, Stephena C. Rowella Skomand jest identyfikowany jako potencjalny przodek litewskiej dynastii Giedyminowiczów, Skalmantas.

Przypisy

Bibliografia

• Stephen C. Rowell: Pogańskie imperium. Litewska dominacja w Europie środkowo-wschodniej 1295–1345. Oświęcim: Napoleon, 2017. ISBN 978-83-65855-28-2.