Kolcoroślowate

Kolcoroślowate
	; Smilax aspera
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	liliowce
Rodzina	kolcoroślowate
	Nazwa systematyczna
	Smilacaceae Vent.; Tabl. Règne Vég. 2: 146. 1799
	Typ nomenklatoryczny
	Smilax L.
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Kolcoroślowate (Smilacaceae Vent.) – rodzina roślin jednoliściennych. Obejmuje w zależności od ujęcia od ok. 255 do 320 lub 375 gatunków, grupowanych w jeden, dwa lub cztery rodzaje. Występują w strefie międzyzwrotnikowej i w strefie klimatu umiarkowanego na obu półkulach. Największe zróżnicowanie jest w Ameryce Południowej, Afryce i południowo-wschodniej Azji. Występują zarówno w lasach deszczowych jak i w siedliskach suchych. Kwiaty zapylane są przez owady, a nasiona rozsiewane są przez ptaki zjadające owoce. Niektóre gatunki z rodzaju kolcorośl Smilax są jadalne i używane jako lecznicze. Z korzeni niektórych gatunków wytwarza się lek o nazwie sarsaparilla stosowany dawniej w leczeniu kiły. W tym samym celu oraz przy artretyzmie stosuje się tubera chinae z gatunku Smilax china.

Morfologia

Pokrój: Najczęściej są to pnącza o długich, kolczastych pędach, rzadziej krzewy, półkrzewy, bardzo rzadko rośliny roczne. Pędy są okrągłe na przekroju, pełne. Kłącza z przejrzystym sokiem mlecznym.
Liście: Pojedyncze, ogonkowe, skrętoległe (dwurzędowe) lub naprzeciwległe. Z pochwą liściową, często zmodyfikowaną w wąsy czepne. Blaszka z 3–7 wyraźnymi, równoległymi wiązkami przewodzącymi połączonymi nerwacją siateczkowatą. Blaszka na brzegu i na głównych nerwach często kolczasta, zwykle sztywna, skórzasta.
Kwiaty: Zwykle jednopłciowe, rzadziej obupłciowe, zebrane w grona lub baldachy wyrastające w kątach liści. Okwiat składa się z dwóch okółków liczących po trzy listki. Listki zielonkawe, białawe lub kremowe z miodnikami u nasady. W kwiatach męskich znajduje się od 3 do 6 (rzadko więcej) pręcików, wolnych lub połączonych. W kwiatach żeńskich zalążnia górna, z trzech lub jednego owocolistka, w komorach pojedyncze, anatropowe zalążki.
Owoce: Czerwone lub czarne jagody zawierające 1–3 nasiona o drobnych zarodkach.

Systematyka i pochodzenie

Pozycja systematyczna według systemu APG V z 2026

liliowce

	Campynemataceae

	korsjowate Corsiaceae

melantkowate Melanthiaceae

Petermanniaceae

	krasnolicowate Alstroemeriaceae

	zimowitowate Colchicaceae

	Philesiaceae

	Ripogonaceae

kolcoroślowate Smilacaceae

liliowate Liliaceae

Pozycja w innych systemach

W systemie Hookera i Benthama (Genera Plantrum, 1862–1883) oraz Englera i Prantla (Die natürlichen Pflanzenfamilien 1887–1915) rośliny tu zaliczane włączane były do szeroko ujmowanej rodziny liliowatych Liliaceae. W systemie Dahlgrena z 1985 uznane zostały ze względu na podobieństwa morfologiczne za spokrewnione z pochrzynowatymi Dioscoreaceae i włączone do rzędu pochrzynowców Dioscoreales. W systemie Cronquista z 1988 rodzina była już umieszczona w rzędzie liliowców Liliales, przy czym była szeroko ujęta wraz z takimi rodzajami jak Luzuriaga, Petermannia i Philesia. Takie ujęcie rodziny czyniło z niej takson parafiletyczny. W nieco węższym ujęciu zaliczano tu także (np. w systemie Thorne’a z 2003) rodzaj Ripogonum, ale dla zachowania charakteru monofiletycznego został od wyodrębniony w osobną rodzinę już w systemie APG II z 2003. W systemach APG rodzina zaliczana jest do rzędu liliowców. W systemie Takhtajana (2009) rodzina umieszczona jest w rzędzie Smilacales.

Wykaz rodzajów

Smilax L. – kolcorośl (w tym Heterosmilax Kunth)

W ujęciu Angiosperm Phylogeny Website (2020) i Plants of the World nazwa Heterosmilax jest synonimem Smilax i rodzina jest w efekcie w ich ujęciu monotypowa.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-02] (ang.).
1 2 3 4 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-02] (ang.).
1 2 Family: Smilacaceae Vent.. [w:] U.S. National Plant Germplasm System [on-line]. [dostęp 2017-10-21].
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Heywood V.H., Brummitt R.K., Culham A., Seberg O.: Flowering plant families of the world. Ontario: Firely Books, 2007, s. 401. ISBN 1-55407-206-9.
1 2 3 4 Shahina Ghazanfar: Smilacaceae. [w:] Flora of Pakistan [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2017-10-21].
1 2 3 4 Gurcharan Singh: Plant Systematics. Science Publishers, Inc., 2004, s. 349-351. ISBN 1-57808-351-6.
↑ Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe 2. Warszawa: Muza SA, 1998, s. 358. ISBN 83-7079-779-2.
↑ Smilacaceae Ventenat. [w:] Monocot Families [on-line]. USDA. [dostęp 2017-10-21].
↑ James W. Byng (i inni). Large‐scale nuclear and plastid phylogenomic analyses inform an updated Angiosperm Phylogeny Group classification: APG V. „Journal of Systematics and Evolution”. 64 (5), s. 845–874, 2026-09-17. DOI: 10.1111/jse.70096.
↑ James W. Byng, Rogier van Vugt, Ehoarn Bidault, Mark W. Chase, Maarten J.M. Christenhusz: Angiosperm Phylogeny Poster APG V. APG V (2026), supplementary information. [dostęp 2026-10-06].
↑ Armen Takhtajan: Flowering Plants. Springer, 2009, s. 642. ISBN 978-1-4020-9608-2.
↑ Plants of the World Online (POWO). The Royal Botanic Gardens, Kew, 2026. [dostęp 2026-10-07]. (ang.).
↑ Smilacaceae Vent.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2020-09-04].

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-02] (ang.).

[apweb-2] 1 2 3 4 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-02] (ang.).

[grin-3] 1 2 Family: Smilacaceae Vent.. [w:] U.S. National Plant Germplasm System [on-line]. [dostęp 2017-10-21].

[heywood-4] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Heywood V.H., Brummitt R.K., Culham A., Seberg O.: Flowering plant families of the world. Ontario: Firely Books, 2007, s. 401. ISBN 1-55407-206-9.

[pakistan-5] 1 2 3 4 Shahina Ghazanfar: Smilacaceae. [w:] Flora of Pakistan [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2017-10-21].

[singh-6] 1 2 3 4 Gurcharan Singh: Plant Systematics. Science Publishers, Inc., 2004, s. 349-351. ISBN 1-57808-351-6.

[encyk-7] Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe 2. Warszawa: Muza SA, 1998, s. 358. ISBN 83-7079-779-2.

[monocot-8] Smilacaceae Ventenat. [w:] Monocot Families [on-line]. USDA. [dostęp 2017-10-21].

[APGV-9] James W. Byng (i inni). Large‐scale nuclear and plastid phylogenomic analyses inform an updated Angiosperm Phylogeny Group classification: APG V. „Journal of Systematics and Evolution”. 64 (5), s. 845–874, 2026-09-17. DOI: 10.1111/jse.70096.

[APPV-10] James W. Byng, Rogier van Vugt, Ehoarn Bidault, Mark W. Chase, Maarten J.M. Christenhusz: Angiosperm Phylogeny Poster APG V. APG V (2026), supplementary information. [dostęp 2026-10-06].

[armen-11] Armen Takhtajan: Flowering Plants. Springer, 2009, s. 642. ISBN 978-1-4020-9608-2.

[kew-12] Plants of the World Online (POWO). The Royal Botanic Gardens, Kew, 2026. [dostęp 2026-10-07]. (ang.).

[13] Smilacaceae Vent.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2020-09-04].