Liliowce

Liliowce
	; Lilium formosanum
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	liliowce
	Nazwa systematyczna
	Liliales Perleb; Perleb, Lehrb. Naturgesch. Pflanzenr.: 129. Sep-Oct 1826
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Hasło w Wikisłowniku

Liliowce (Liliales Perleb) – rząd roślin zielnych należący do klasy jednoliściennych. Obejmuje 10 rodzin z 67 rodzajami i 1558 gatunkami. Rośliny te spotykane są na wszystkich kontynentach (z wyjątkiem Antarktydy). Są to głównie rośliny wieloletnie, wytwarzające zwykle jako organy przetrwalnikowe kłącza, bulwy lub cebule. Do cech charakterystycznych należy brak fitomelaniny, obecność kwasu chelidonowego oraz fruktanów w łodydze.

Morfologia

Pokrój: Najczęściej geofity z kłączami, bulwami lub cebulami. Czasem rośliny pnące. Pędy zazwyczaj nagie.
Liście: Skrętoległe, czasem dwurzędowe albo pozornie naprzeciwległe lub okółkowe. Pojedyncze i całobrzegie (rzadko piłkowane), zwykle równowąskie. Nasady liści zwykle bez pochwy liściowej.
Kwiaty: Zwykle na szczycie pędu, pojedyncze lub zebrane w różnego typu kwiatostany. Promieniste, rzadziej grzbieciste, często duże i efektownie zabarwione (nierzadko nakrapiane). Okwiat tworzy 6 listków w dwóch okółkach. Pręciki są w liczbie odpowiadającej liczbie członów okwiatu i są wolne. Słupek zbudowany z trzech owocolistków (rzadziej trzy wolne słupki) jest zwykle dolny, rzadziej górny. Pylniki pękają odosiowo. Kwiaty są owadopylne – owady przywabiane są przez barwny okwiat i zbierają nektar produkowany przez miodniki umieszczone w zalążni słupka.
Owoce: Suche torebki z dużą liczbą nasion, rzadko jagody.

Systematyka

W miarę rozwoju wiedzy w zakresie systematyki ustalany był różny skład tego rzędu. W ujęciu Cronquista (1981) był to obszerny i parafiletyczny takson. W systemach Takhtajana (1997) i Reveala (1999) został on znacznie „odchudzony” do tylko dwóch rodzin – liliowatych Liliaceae i Medeolaceae. W systemie APG I (1998) nazwę Liliales nadano obszernemu, ale tym razem jednak już monofiletycznemu kladowi i w takiej wersji utrzymuje się on w kolejnych aktualizacjach systemów APG z XXI wieku. Wcześniejsze systemy, włącznie jeszcze z systemem Takhtajana z 2009, włączane tu rodziny klasyfikowały w różnych rzędach w obrębie nadrzędu Lilianae.

Pozycja rzędu w drzewie filogenetycznym jednoliściennych według systemu APG V z 2026 roku

←

tatarakowce Acorales

żabieńcowce Alismatales

Petrosaviales

	pochrzynowce Dioscoreales

	pandanowce Pandanales

	liliowce Liliales

	szparagowce Asparagales

komelinowe

arekowce Arecales

	imbirowce Zingiberales

	komelinowce Commelinales

wiechlinowce Poales

Podział liliowców na rodziny i ich powiązania filogenetyczne według systemu APG V

liliowce

	Campynemataceae

	korsjowate Corsiaceae

melantkowate Melanthiaceae

Petermanniaceae

	krasnolicowate Alstroemeriaceae

	zimowitowate Colchicaceae

	Philesiaceae

	Ripogonaceae

kolcoroślowate Smilacaceae

liliowate Liliaceae

Rodziny zaliczane do rzędu w systemie Takhtajana (2009)

Rodziny zaliczane do rzędu w systemie Cronquista (1981)

Philydraceae
Pontederiaceae – rozpławowate
Haemodoraceae – hemodorowate
Cyanastraceae
Liliaceae – liliowate
Iridaceae – kosaćcowate
Velloziaceae
Aloeaceae – aloesowate
Agavaceae – agawowate
Xanthorrhoeaceae – żółtakowate
Hanguanaceae
Taccaceae – krąpielowate
Stemonaceae
Smilacaceae – kolcoroślowate
Dioscoreaceae – pochrzynowate

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-02] (ang.).
1 2 3 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-02] (ang.).
1 2 3 4 5 Jan Thomas Johansson: Liliales. [w:] The Phylogeny of Angiosperms [on-line]. [dostęp 2021-02-04].
1 2 3 4 5 6 7 ColeC. T.CH. ColeC., HilgerH. H.H. HilgerH., StevensS. P.F. StevensS., Angiosperm Phylogeny Poster (APP, 2026), 2026, DOI: 10.7287/peerj.preprints.2320 .
↑ James L. Reveal: Reveal System of Classification. University of Maryland. [dostęp 2022-01-02].
↑ Armen Takhtajan: Diversity and Classification of Flowering Plants. New York: Columbia University Press, 1997, s. 486-487. ISBN 0-231-10098-1.
1 2 Armen Takhtajan: Flowering Plants. 978-1-4020-9608-2: Springer, 2009, s. 630.
1 2 James W. Byng (i inni). Large‐scale nuclear and plastid phylogenomic analyses inform an updated Angiosperm Phylogeny Group classification: APG V. „Journal of Systematics and Evolution”. 64 (5), s. 845–874, 2026-09-17. DOI: 10.1111/jse.70096.
↑ James W. Byng, Rogier van Vugt, Ehoarn Bidault, Mark W. Chase, Maarten J.M. Christenhusz: Angiosperm Phylogeny Poster APG V. APG V (2026), supplementary information. [dostęp 2026-10-06].
↑ Arthur Cronquist: An integrated system of classification of flowering plants. New York: Columbia University Press, 1981, s. 1191-1193. ISBN 0-231-03880-1.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-02] (ang.).

[apweb-2] 1 2 3 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-02] (ang.).

[angio-3] 1 2 3 4 5 Jan Thomas Johansson: Liliales. [w:] The Phylogeny of Angiosperms [on-line]. [dostęp 2021-02-04].

[cole-4] 1 2 3 4 5 6 7 ColeC. T.CH. ColeC., HilgerH. H.H. HilgerH., StevensS. P.F. StevensS., Angiosperm Phylogeny Poster (APP, 2026), 2026, DOI: 10.7287/peerj.preprints.2320 .

[5] James L. Reveal: Reveal System of Classification. University of Maryland. [dostęp 2022-01-02].

[armen_1997-6] Armen Takhtajan: Diversity and Classification of Flowering Plants. New York: Columbia University Press, 1997, s. 486-487. ISBN 0-231-10098-1.

[armen-7] 1 2 Armen Takhtajan: Flowering Plants. 978-1-4020-9608-2: Springer, 2009, s. 630.

[APGV-8] 1 2 James W. Byng (i inni). Large‐scale nuclear and plastid phylogenomic analyses inform an updated Angiosperm Phylogeny Group classification: APG V. „Journal of Systematics and Evolution”. 64 (5), s. 845–874, 2026-09-17. DOI: 10.1111/jse.70096.

[APPV-9] James W. Byng, Rogier van Vugt, Ehoarn Bidault, Mark W. Chase, Maarten J.M. Christenhusz: Angiosperm Phylogeny Poster APG V. APG V (2026), supplementary information. [dostęp 2026-10-06].

[cronquist-10] Arthur Cronquist: An integrated system of classification of flowering plants. New York: Columbia University Press, 1981, s. 1191-1193. ISBN 0-231-03880-1.