Hemodorowate

Hemodorowate
	; Anigozanthos manglesii
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	komelinowce
Rodzina	hemodorowate
	Nazwa systematyczna
	Haemodoraceae R. Br.; Prodr.: 299. 27 Mar 1810
	Typ nomenklatoryczny
	Haemodorum Sm. (1798)
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Hemodorowate (Haemodoraceae) – rodzina roślin z rzędu komelinowców. Należy tu 13 rodzajów ze 116 gatunkami. Zasięg tych roślin obejmuje Australię, południową Afrykę oraz Amerykę Środkową, północną część Ameryki Południowej i południowo-wschodnią część Ameryki Północnej. Rośliny kłączowe, z liśćmi lancetowatymi i okazałymi, często owłosionymi kwiatami. Z korzeni Haemodorum Aborygeni pozyskują czerwony barwnik stosowany przy wytwarzaniu napojów, zresztą barwniki wykorzystywane są także z innych rodzajów. Przypisywane są im właściwości lecznicze, a niektóre rodzaje, zwłaszcza Anigozanthos uprawiane są jako rośliny ozdobne, także na kwiaty cięte.

Morfologia

Pokrój: Byliny z podziemnymi kłączami, bulwami lub bulwocebulami, zwykle barwy pomarańczowej lub czerwonej.

Liście: Odziomkowe i łodygowe, zazwyczaj dwurzędowe; zasadniczo podnoszące się, proste, rzadziej wygięte lub skręcone, pochwowate u nasady. Blaszka jest mieczowata, lancetowata, wąsko równowąska lub szpilkowa, płaska, rzadko cylindryczna na przekroju; całobrzega, zaostrzona, szczeciniasto zaostrzona lub z nasadzonym kończykiem; u Barbaretta i Wachendorfia pofałdowana.

Kwiaty: Skupione w grona, baldachogrona, wiechy lub główki. Kwiaty są obupłciowe o symetrii promienistej lub grzbiecistej. Okwiat składa się z dwóch okółków, przy czym jego listki zrastają się po trzy lub wszystkie u nasady lub u niektórych rodzajów w jedną rurkę z 6 łatkami na końcu, u niektórych rodzajów częściowo rozszczepioną. Pręcików jest 6 lub 3, są wolne lub zrośnięte z rurką okwiatu. U Schiekia i Pyrrorhiza część pręcików jest płonna. Nitki pręcików na przekroju okrągłe, niekiedy spłaszczone u nasady. Główki pręcików podługowate, proste do łukowato wygiętych (u niektórych rodzajów kończykowate), a pylniki pękają podłużnymi pęknięciami do wewnątrz kwiatu. Zalążnia górna lub dolna, trójkomorowa, rzadko jednokomorowa. U większości gatunków obecne są miodniki.

Owoce: Torebki, pękające komorowo, przegrodowo lub otwierające się porami na szczycie, rzadko niepękające. Nasiona dyskowate, elipsoidalne, jajowate lub kulistawe.

Systematyka

Pozycja systematyczna rodziny według systemu APG V z 2026

Rodzina jest siostrzana dla rozpławowatych (Pontederiaceae):

←

	rozpławowate Pontederiaceae

	hemodorowate Haemodoraceae

Philydraceae

	Hanguanaceae

	komelinowate Commelinaceae

Wykaz rodzajów

podrodzina: Haemodoroideae Arnott

Barberetta Harv.
Cubanicula Hopper et al.
Dilatris Bergius
Haemodorum Sm.
Lachnanthes Elliott
Pyrrorhiza Maguire & Wurdack
Schiekia Meisn.
Wachendorfia Burm.
Xiphidium Aubl.

podrodzina Conostylidoideae Lindley

Anigozanthos Labill. (w tym Macropidia Harvey)
Conostylis R.Br. (w tym Blancoa Lindl.)
Phlebocarya R.Br.
Tribonanthes Endl.

incertae sedis

Paradilatris (Hopper ex J.C.Manning) Hopper

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-02] (ang.).
1 2 3 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-02] (ang.).
1 2 James L. Reveal: Indices Nominum Supragenericorum Plantarum Vascularium. University of Maryland. [dostęp 2010-11-11]. (ang.).
1 2 Maarten J. M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World: An Illustrated Encyclopedia of Vascular Plants. Richmond, Chicago: Kew Publishing, The University of Chicago Press, 2017, s. 183-184. ISBN 978-1-84246-634-6.
1 2 3 4 M.G. Simpson: Haemodoraceae. W: Klaus Kubitzki: The Families and Genera of Vascular Plants. T. 4: Flowering Plants. Monocotyledons: Alismatanae and Commelinanae (except Gramineae). Berlin Heidelberg: Springer-Verlag, 1998, s. 212. DOI: 10.1007/978-3-662-03531-3. ISBN 978-3-662-03531-3. (ang.).
↑ James W. Byng (i inni). Large‐scale nuclear and plastid phylogenomic analyses inform an updated Angiosperm Phylogeny Group classification: APG V. „Journal of Systematics and Evolution”. 64 (5), s. 845–874, 2026-09-17. DOI: 10.1111/jse.70096.
↑ James W. Byng, Rogier van Vugt, Ehoarn Bidault, Mark W. Chase, Maarten J.M. Christenhusz: Angiosperm Phylogeny Poster APG V. APG V (2026), supplementary information. [dostęp 2026-10-06].
↑ List of Genera in HAEMODORACEAE, [w:] Vascular plant families and genera, Kew Gardens & Missouri Botanical Garden [dostęp 2026-10-09] (ang.).
↑ Plants of the World Online. The Royal Botanic Gardens, Kew, 2019. [dostęp 2026-10-09]. (ang.).

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-02] (ang.).

[apweb-2] 1 2 3 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-02] (ang.).

[reveal-3] 1 2 James L. Reveal: Indices Nominum Supragenericorum Plantarum Vascularium. University of Maryland. [dostęp 2010-11-11]. (ang.).

[maarten-4] 1 2 Maarten J. M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World: An Illustrated Encyclopedia of Vascular Plants. Richmond, Chicago: Kew Publishing, The University of Chicago Press, 2017, s. 183-184. ISBN 978-1-84246-634-6.

[kub-5] 1 2 3 4 M.G. Simpson: Haemodoraceae. W: Klaus Kubitzki: The Families and Genera of Vascular Plants. T. 4: Flowering Plants. Monocotyledons: Alismatanae and Commelinanae (except Gramineae). Berlin Heidelberg: Springer-Verlag, 1998, s. 212. DOI: 10.1007/978-3-662-03531-3. ISBN 978-3-662-03531-3. (ang.).

[APGV-6] James W. Byng (i inni). Large‐scale nuclear and plastid phylogenomic analyses inform an updated Angiosperm Phylogeny Group classification: APG V. „Journal of Systematics and Evolution”. 64 (5), s. 845–874, 2026-09-17. DOI: 10.1111/jse.70096.

[APPV-7] James W. Byng, Rogier van Vugt, Ehoarn Bidault, Mark W. Chase, Maarten J.M. Christenhusz: Angiosperm Phylogeny Poster APG V. APG V (2026), supplementary information. [dostęp 2026-10-06].

[8] List of Genera in HAEMODORACEAE, [w:] Vascular plant families and genera, Kew Gardens & Missouri Botanical Garden [dostęp 2026-10-09] (ang.).

[kew-9] Plants of the World Online. The Royal Botanic Gardens, Kew, 2019. [dostęp 2026-10-09]. (ang.).