Pandanowce

Pandanowce
	; Pandan trwały
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	pandanowce
	Nazwa systematyczna
	Pandanales R. Br. ex Bercht. et J. Presl; Berchtold et Presl, Přir. Rostlin: 262. Jan-Apr 1820
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Pandanowce, pochutnikowce (Pandanales) – rząd roślin należący do jednoliściennych. Stanowi grupę siostrzaną wobec pochrzynowców (Dioscoreales). Obejmuje 5 rodzin z 36 rodzajami i 1345 gatunkami, występującymi w strefie międzyzwrotnikowej. Należą tu w istotnej części rośliny o pędzie drewniejącym, z liśćmi skupiającymi się na jego szczycie. Większość gatunków to drzewa, krzewy, nieliczne gatunki to epifity i pnącza (frejcinetia Freycinetia) oraz bezzieleniowe myko-heterotrofy (tryurydowate).

Morfologia

Pokrój: W większości rośliny drzewiaste, ale bez przyrostu wtórnego, o pędzie pojedynczym lub rozgałęziającym się sympodialnie. Wzdłuż pędu wyrastają korzenie przybyszowe (u pnączy obejmujące podpory), a w dole pędu występują zwykle korzenie podporowe.
Liście: Skrętoległe, zwykle skupione w szczytowych częściach pędów, zwykle wyrastające w trzech rzędach, rzadziej w dwóch lub w czterech (Sararanga). Zwykle równowąskie, szablaste, długie, sztywne, skórzaste, użyłkowane równolegle, o nasadzie pochwiastej, z pochwą otwartą lub zamkniętą. U części przedstawicieli (okolnicowate) dłoniasto klapowane. Blaszka całobrzega lub piłkowana (czasem kolczasto).
Kwiaty: Obupłciowe lub jednopłciowe. Pojedyncze lub zebrane w wyrastające na szczytach pędów lub w kątach liści kwiatostany pojedyncze lub złożone w formie kolby, grona, kłosa, wiechy, wsparte przysadką lub nie. Kwiaty są zwykle promieniste, rzadziej słabo grzbieciste. Listków okwiatu jest od trzech do 30, czasem są one silnie zredukowane. Pręcików jest od trzech do ok. 300, o nitkach pojedynczych lub rozgałęzionych, wolnych lub mniej lub bardziej zrośniętych. Zalążnia powstaje z jednego do ponad 70 owocolistków mniej lub bardziej zrośniętych, przy czym owocolistki zwykle nie są do końca zamknięte. Zalążnia rozwija się w położeniu dolnym, górnym lub wpół dolnym. Szyjka słupka pojedyncza, zwieńczona różnego kształtu znamieniem.
Owoce: Torebki, jagody i pestkowce.

Systematyka

W dawniejszych systemach rząd był ograniczany do rodziny pandanowatych (Pandanaceae), choć sytuowany blisko okolnicowców Cyclanthales ze względu na wielość wspólnych cech. Takie rozwiązanie znalazło się w systemie Reveala (1999), Takhtajana (1997 i 2009) i Cronquista (1981).

W 1998 w systemie APG I do rzędu zaliczono Velloziaceae, Stemonaceae, pandanowate Pandanaceae i okolnicowate Cyclanthaceae. W 2003 roku w systemie APG II do rzędu pandanowców dołączono tryurydowate Triuridaceae. W kolejnych systemach APG III z 2009, APG IV z 2016 i APG V z 2026 w grupie tej nie wprowadzano zmian w randze rodzin.

W systemie Reveala z 2007 r. (też w systemie Thorna) oraz w systemie Takhtajana z 2009 klad odpowiadający rzędowi pandanowców w systemach APG otrzymał rangę nadrzędu Pandananae Thorne ex Reveal in Novon 2: 236. 13 Oct 1992, a rodziny zaliczane tu według systemów APG i APweb wyodrębnione zostały w monotypowe rzędy: tryurydowców Triuridales Hook.f. in Le Maout & Decne., Velloziales R. Dahlgren ex Reveal, Stemonales Takht. ex Doweld, Cyclanthales Poit. in C. F. P. von Martius, Pandanales R. Br. ex Bercht. & J. Presl.

Pozycja rzędu w drzewie filogenetycznym jednoliściennych według systemu APG V z 2026 roku

←

tatarakowce Acorales

żabieńcowce Alismatales

Petrosaviales

	pochrzynowce Dioscoreales

	pandanowce Pandanales

	liliowce Liliales

	szparagowce Asparagales

komelinowe

arekowce Arecales

	imbirowce Zingiberales

	komelinowce Commelinales

wiechlinowce Poales

Podział pandanowców na rodziny i ich powiązania filogenetyczne według systemu APG V

pandanowce

Velloziaceae

tryurydowate Triuridaceae

Stemonaceae

	okolnicowate Cyclanthaceae

	pandanowate Pandanaceae

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-02] (ang.).
1 2 3 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-02] (ang.).
1 2 3 4 5 6 7 8 Jan Thomas Johansson: Pandanales. [w:] The Phylogeny of Angiosperms [on-line]. [dostęp 2021-02-04].
1 2 3 4 5 6 Armen Takhtajan: Flowering Plants. 978-1-4020-9608-2: Springer, 2009, s. 680.
1 2 James L. Reveal: Classification of extant Vascular Plant Families - An expanded family scheme. Department of Plant Biology, Cornell University. [dostęp 2009-01-20]. (ang.).
1 2 James W. Byng (i inni). Large‐scale nuclear and plastid phylogenomic analyses inform an updated Angiosperm Phylogeny Group classification: APG V. „Journal of Systematics and Evolution”. 64 (5), s. 845–874, 2026-09-17. DOI: 10.1111/jse.70096.
↑ James W. Byng, Rogier van Vugt, Ehoarn Bidault, Mark W. Chase, Maarten J.M. Christenhusz: Angiosperm Phylogeny Poster APG V. APG V (2026), supplementary information. [dostęp 2026-10-06].

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-02] (ang.).

[apweb-2] 1 2 3 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-02] (ang.).

[angio-3] 1 2 3 4 5 6 7 8 Jan Thomas Johansson: Pandanales. [w:] The Phylogeny of Angiosperms [on-line]. [dostęp 2021-02-04].

[armen-4] 1 2 3 4 5 6 Armen Takhtajan: Flowering Plants. 978-1-4020-9608-2: Springer, 2009, s. 680.

[rev-5] 1 2 James L. Reveal: Classification of extant Vascular Plant Families - An expanded family scheme. Department of Plant Biology, Cornell University. [dostęp 2009-01-20]. (ang.).

[APGV-6] 1 2 James W. Byng (i inni). Large‐scale nuclear and plastid phylogenomic analyses inform an updated Angiosperm Phylogeny Group classification: APG V. „Journal of Systematics and Evolution”. 64 (5), s. 845–874, 2026-09-17. DOI: 10.1111/jse.70096.

[APPV-7] James W. Byng, Rogier van Vugt, Ehoarn Bidault, Mark W. Chase, Maarten J.M. Christenhusz: Angiosperm Phylogeny Poster APG V. APG V (2026), supplementary information. [dostęp 2026-10-06].