Pandanowate

Pandanowate
	; Pandan trwały
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	pandanowce
Rodzina	pandanowate
	Nazwa systematyczna
	Pandanaceae R. Br.; Prodr.: 340. 27 Mar 1810
	Multimedia w Wikimedia Commons

Pandanowate, pochutnikowate (Pandanaceae) – rodzina roślin krzewiastych, drzewiastych i pnączy należąca do rzędu pandanowców. Przedstawiciele reprezentujący pięć rodzajów z ok. 885 gatunkami (z czego 650 w rodzaju pandan) występują w strefie tropikalnej od zachodniej Afryki, poprzez południową Azję do wysp Oceanii. Rosną zwykle w lasach wilgotnych i na wybrzeżach.

Niektóre gatunki uprawiane są jako ozdobne (zwłaszcza Freycinetia banksii i pandan połaciowy Pandanus tectorius). Różne gatunki z rodzaju pandan dostarczają jadalnych owoców, wykorzystywanych także do aromatyzowania potraw. Liście niektórych przedstawicieli rodziny wykorzystywane są w plecionkarstwie, z korzeni powietrznych pozyskuje się włókna stanowiące surowiec do wyrobu lin i sznurów. Pandan wonny Pandanus odorifer wykorzystywany jest do aromatyzowania powietrza, kosmetyków i żywności.

Morfologia

Pokrój: Drzewa, krzewy i wspinające się byliny (frejcinetia). Często z korzeniami przybyszowymi wyrastającymi jako podporowe lub powietrzne. Pędy pokryte są bliznami po opadłych liściach i zwieńczone są pióropuszami liści na szczycie.
Liście: Wyrastają w 3 lub 4 prostnicach, przy czym z powodu skręcania pnia, wyglądają często na ułożone spiralnie. Blaszki liści są skórzaste, z pochwiastą nasadą, osiągają do 9 m długości przy 0,4 m szerokości u podstawy. Wzdłuż brzegów blaszki i na kilu od spodu często występują ostre kolce.
Kwiaty: Niewielkie, zwykle rozdzielnopłciowe, zebrane są w szczytowe kwiatostany o różnym kształcie, zwykle kłosy i kolby, czasem z barwną pochwą i rozgałęzione. Kwiaty nie mają okwiatu i zwykle są siedzące (tylko u Sararanga okwiat zachował się w postaci silnie zredukowanej i kwiaty są szypułkowe). Kwiaty męskie zawierają liczne pręciki, z nitkami wolnymi lub zrastającymi się, z pylnikami wzniesionymi. Kwiaty żeńskie składają się tylko ze słupkowia z jednego, kilku lub wielu owocolistków, tylko u frejcinetii wykształcają się w nich prątniczki. Zalążnie są górne, jednokomorowe (jeśli owocolistki są wolne) lub wielokomorowe (jeśli są zrośnięte). W komorach rozwija się pojedynczy zalążek, tylko u frejcinetii bywają one liczne.
Owoce: Pojedyncze pestkowce lub jagody zebrane w podługowate lub kulistawe owocostany. Nasiona są drobne.

Systematyka

Pozycja systematyczna według systemu APG V z 2026

pandanowce

Velloziaceae

tryurydowate Triuridaceae

Stemonaceae

	okolnicowate Cyclanthaceae

	pandanowate Pandanaceae

Podział na rodzaje

Benstonea Callm. & Buerki
Freycinetia Gaudich. – frejcinetia, szczudla
Martellidendron (Pic.Serm.) Callm. & Chassot
Pandanus Parkinson – pandan
Sararanga Hemsl.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2020-11-04] (ang.).
↑ James Reveal: Indices Nominum Supragenericorum Plantarum Vascularium. [dostęp 2010-10-05]. (ang.).
1 2 3 4 5 6 Rośliny kwiatowe. Warszawa: Muza S.A., 1998, s. 539–543, seria: Wielka Encyklopedia Przyrody. ISBN 83-7079-779-2.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Gurcharan Singh: Plant Systematics. Enfield: Science Publishers, 2004, s. 345-347. ISBN 1-57808-351-6.
↑ David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 673–674, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
↑ James W. Byng (i inni). Large‐scale nuclear and plastid phylogenomic analyses inform an updated Angiosperm Phylogeny Group classification: APG V. „Journal of Systematics and Evolution”. 64 (5), s. 845–874, 2026-09-17. DOI: 10.1111/jse.70096.
↑ James W. Byng, Rogier van Vugt, Ehoarn Bidault, Mark W. Chase, Maarten J.M. Christenhusz: Angiosperm Phylogeny Poster APG V. APG V (2026), supplementary information. [dostęp 2026-10-06].
↑ Plants of the World Online (POWO). The Royal Botanic Gardens, Kew, 2026. [dostęp 2026-10-7]. (ang.).

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] 1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2020-11-04] (ang.).

[3] James Reveal: Indices Nominum Supragenericorum Plantarum Vascularium. [dostęp 2010-10-05]. (ang.).

[encyk-4] 1 2 3 4 5 6 Rośliny kwiatowe. Warszawa: Muza S.A., 1998, s. 539–543, seria: Wielka Encyklopedia Przyrody. ISBN 83-7079-779-2.

[singh-5] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Gurcharan Singh: Plant Systematics. Enfield: Science Publishers, 2004, s. 345-347. ISBN 1-57808-351-6.

[mabb-6] David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 673–674, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[APGV-7] James W. Byng (i inni). Large‐scale nuclear and plastid phylogenomic analyses inform an updated Angiosperm Phylogeny Group classification: APG V. „Journal of Systematics and Evolution”. 64 (5), s. 845–874, 2026-09-17. DOI: 10.1111/jse.70096.

[APPV-8] James W. Byng, Rogier van Vugt, Ehoarn Bidault, Mark W. Chase, Maarten J.M. Christenhusz: Angiosperm Phylogeny Poster APG V. APG V (2026), supplementary information. [dostęp 2026-10-06].

[kew-9] Plants of the World Online (POWO). The Royal Botanic Gardens, Kew, 2026. [dostęp 2026-10-7]. (ang.).