Soliflukcja

Pokrywy i jęzory soliflukcyjne na stoku, Wyoming

Soliflukcja – powolne spływanie przesyconego wodą gruntu w dół stoku; jeden z procesów modelujących stoki w obszarach o klimacie zimnym, w warunkach peryglacjalnych (obszary polarne, subpolarne i wysokie góry). Termin bywa też stosowany szerzej, do powolnego spływania gruntu w dowolnych warunkach klimatycznych; spływanie gruntu przesyconego wodą z topniejącego lodu gruntowego nazywa się wówczas geliflukcją. Najczęściej notowane prędkości ruchu wynoszą 1–10 cm na rok, a ruch zwykle wygasa na głębokości około 0,5 m.

Soliflukcji sprzyja sezonowe rozmarzanie powierzchniowej warstwy zwietrzeliny, która nasycona wodą z topniejącego lodu gruntowego i śniegu zaczyna przemieszczać się po stropie nadal zamarzniętego lub nieprzepuszczalnego podłoża. Proces jest dlatego częsty w obszarach wieloletniej zmarzliny. Ważną rolę odgrywają też wielokrotne, naprzemienne zamarzanie i odmarzanie gruntu (spełzywanie mrozowe) oraz lód włóknisty, przemieszczający okruchy zwietrzeliny w dół stoku.

Soliflukcja zachodzi już przy nachyleniu stoku 2–3°, zwykle na stokach o nachyleniu do 25°, największe rozmiary osiąga przy nachyleniach 8–16°, a jej tempo zależy od stopnia nasiąknięcia wodą, nachylenia i składu pokrywy zwietrzelinowej. Typowymi formami są jęzory i loby soliflukcyjne, osiągające kilkadziesiąt metrów długości i zakończone stromym czołem o wysokości do 1 m.

W Polsce stoki górskie i wyżynne były kształtowane przez soliflukcję w plejstocenie; świadectwem tego są peryglacjalne pokrywy stokowe, u podnóża długich stoków przekraczające 5 m grubości.

Przypisy

  1. Piotr Migoń, Geomorfologia, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006, ISBN 83-01-14812-8.
    1. 1 2 3 4 s. 134
    2. 1 2 s. 135
    3. ↑ s. 347
    4. ↑ s. 353
  2. Mieczysław Klimaszewski, Geomorfologia, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1981, ISBN 83-01-03498-X.
    1. ↑ s. 229, 233
    2. ↑ s. 238
    3. ↑ s. 234–236
    4. ↑ s. 238, 240–241