| Państwo |
Zawody międzynarodowe |
|---|---|
| Oficjalny skrót | |
| Dyscyplina | |
| Organizator rozgrywek | |
| Data założenia |
1995 |
| Partner TV | |
| Sponsor tytularny |
Monster Energy |
| Rozgrywki | |
| Liczba drużyn |
15 stałych uczestników |
| Zwycięzca | |
| Zwycięzcy | |
| Pierwszy zwycięzca |
|
| Obecny zwycięzca |
|
| Najwięcej zwycięstw |
|
| Strona internetowa | |
Grand Prix na żużlu (ang. Speedway Grand Prix) – coroczny cykl turniejów, organizowany przez Międzynarodową Federację Motocyklową (FIM) od 1995 r., wyłaniający indywidualnego mistrza świata. Zastąpił on rozgrywane w latach 1936–1994 finały jednodniowe.
Zasady turniejów cyklu Grand Prix zmieniają się na przestrzeni lat. W latach 1995–1997 rozgrywano tradycyjny turniej dwudziestobiegowy, w którym każdy z szesnastu zawodników spotykał się z każdym, następnie według klasyfikacji przejściowej zawodnicy przydzielani byli do czterech biegów finałowych – od tzw. finału D (o miejsca 13-16) odpowiednio do finału A (o miejsca 1-4). Za każde miejsce zajęte w finałowych biegach przyznawano odpowiednią liczbę punktów do klasyfikacji generalnej cyklu według odgórnie ustalonego klucza.
W 1998 r. wprowadzono formułę wzorowaną na systemie pucharowym, w której po dwóch słabych biegach (3. lub 4. miejsce) zawodnik kończył rywalizację. Turniej składał się z 24 biegów, w tym dziesięciobiegowego turnieju eliminacyjnego, dziesięciobiegowego turnieju głównego, dwóch biegów półfinałowych oraz dwóch finałowych, a brało w nim udział 24 zawodników. W turnieju głównym rozstawiano ośmiu najlepszych żużlowców z poprzednich zawodów (w przypadku pierwszej rundy w danym roku była to czołowa ósemka ubiegłorocznej końcowej klasyfikacji Grand Prix), pozostała czternastka rywalizowała o awans do tej fazy zawodów w biegach eliminacyjnych. Końcową kolejność ustalano w biegach finałowych: tzw. finale pocieszenia (o miejsca 5-8, dla zawodników, którzy odpadli w półfinale) oraz wielkim finale (o miejsca 1-4). System ten poddano drobnej modyfikacji w 2002 r., rezygnując m.in. z finału pocieszenia i wprowadzając dwa tzw. biegi zapoznawcze z udziałem rozstawionej ósemki w fazie eliminacyjnej – tabela biegowa składała się z 25 wyścigów.
Od sezonu 2005 powrócono do tradycyjnej formuły – turnieju dwudziestobiegowego, dla 16 zawodników, znanego z lat 1995-1997. Zamiast finałów A-D organizowało się dwa półfinały dla zawodników zajmujących w klasyfikacji przejściowej miejsca 1-8, z których po dwóch najlepszych zawodników awansowało do wielkiego finału. System punktacji poddano zmianie: czołowa czwórka była premiowana z góry ustaloną liczbą punktów (25, 20, 18 i 16), pozostali zawodnicy otrzymywali tyle punktów ile zdobyli podczas pierwszych pięciu swoich startów (biegi 1-20; bez biegów półfinałowych).
Choć w sezonie 2007 całkowicie zmieniono system punktowania, same zasady przeprowadzania turnieju pozostały niezmienione. Zrezygnowano z premiowania czołowej czwórki punktami za samo miejsce w końcowej klasyfikacji poszczególnego turnieju. Odtąd do klasyfikacji generalnej były zaliczane punkty ze wszystkich biegów, w których zawodnik wziął udział, również z biegów półfinałowych i wielkiego finału. W latach 2007–2012 punkty zdobyte przez zawodników biorących udział w biegu finałowym były mnożone dwukrotnie (6, 4, 2 i 0 punktów). Od sezonu 2014 wprowadzono na wzór Formuły 1 stałe numery startowe dla uczestników cyklu (wcześniej numery były przyznawane zawodnikom odgórnie w zależności od miejsca zajętego w poprzednim sezonie), jednak aktualny mistrz świata może używać numeru 1.
W sezonie 2020 po raz kolejny zmieniono system punktacji, lecz sposób rozgrywania turnieju pozostał taki sam jak dotychczas. Powrócono do zasad opartych na systemie znanym z lat 1995–2004 – do klasyfikacji łącznej nie jest zaliczana suma punktów zdobytych w poszczególnych wyścigach, lecz odgórnie określona ich liczba, uzależniona od końcowej pozycji w danym turnieju. Miało to w założeniu zapobiec sytuacjom, w których zawodnik z drugiego lub trzeciego miejsca miał w swoim dorobku więcej punktów niż zwycięzca całej rundy.
Niezależnie od systemu, w którym rozgrywano turnieje Grand Prix, punkty zdobyte w turnieju przekłada się na punkty do klasyfikacji ogólnej cyklu. Suma punktów w klasyfikacji generalnej ze wszystkich turniejów Grand Prix decyduje o medalach i tytule indywidualnego mistrza świata.
Stawka zawodników, którzy uczestniczą w turniejach cyklu w danym roku jest stała, choć zmieniała się na przestrzenie lat.
W latach 1995–1997 ścigano się według dwudziestobiegówki: stałych uczestników cyklu było 17, w tym 15 pełnoprawnych i 2 rezerwowych. Obowiązywał system rotacyjny: dwóch ostatnich zawodników w klasyfikacji generalnej po danym turnieju zajmowało pozycje rezerwowych w następnym, a na ich miejsce wchodzili dotychczasowi rezerwowi. Stawkę uzupełniał jeden zawodnik z dziką kartą (zwykle był nim zawodnik z kraju organizatora, choć w turniejach, gdzie ów kraj miał już swojego reprezentanta w gronie pełnoprawnych uczestników zawodów nie zawsze przestrzegano tej zasady).
W 1998 r. program zawodów był nowatorski, oparty na zasadzie „przegrywający odpada”. Ten system pozwalał na uczestniczenie w turnieju aż 24 zawodników (21 stałych uczestników i trzy dzikie karty). Już w następnym roku jednak zwiększono liczbę stałych uczestników do 22, jednocześnie zmniejszając liczbę dzikich kart do 2. Mimo modyfikacji programu zawodów w 2002 (dodatkowe biegi eliminacyjne) liczba uczestników nie zmieniała się.
W 2005 r. ponownie powrócono do sprawdzonej dwudziestobiegówki (modyfikując jednak w porównaniu do lat 1995–1997 biegi finałowe). Liczba stałych uczestników wynosiła 15, stawkę uzupełniali jeden zawodnik z dziką kartą oraz dwóch rezerwowych (rezerwy toru; także z kraju organizatora). System ten funkcjonuje do dziś.
Stan po sezonie 2026
| Lp. | Zawodnik | Państwo | Lata | Złoto | Srebro | Brąz | Razem |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1. | Bartosz Zmarzlik * | 2016–2026 | 6 | 3 | 1 | 10 | |
| 2. | Tony Rickardsson | 1995–2005 | 5 | 2 | 2 | 9 | |
| 3. | Greg Hancock | 1996–2016 | 4 | 2 | 3 | 9 | |
| 4. | Jason Crump | 2001–2010 | 3 | 5 | 2 | 10 | |
| 5. | Tai Woffinden | 2013–2020 | 3 | 2 | 1 | 6 | |
| 6. | Nicki Pedersen | 2003–2015 | 3 | 1 | 3 | 7 | |
| 7. | Tomasz Gollob | 1997–2010 | 1 | 2 | 4 | 7 | |
| 8. | Billy Hamill | 1996–2000 | 1 | 2 | – | 3 | |
| 9. | Hans Nielsen | 1995–1999 | 1 | 1 | 1 | 3 | |
| 10. | Robert Lambert * | 2024–2026 | 1 | 1 | – | 2 | |
| 11. | Mark Loram | 2000 | 1 | – | – | 1 | |
| Chris Holder | 2012 | 1 | – | – | 1 | ||
| Jason Doyle | 2017 | 1 | – | – | 1 | ||
| Artiom Łaguta | 2021 | 1 | – | – | 1 | ||
| 15. | Jarosław Hampel | 2010–2013 | – | 2 | 1 | 3 | |
| 16. | Leon Madsen * | 2019–2022 | – | 2 | – | 2 | |
| 17. | Fredrik Lindgren * | 2018–2024 | – | 1 | 3 | 4 | |
| 18. | Leigh Adams | 2005–2007 | – | 1 | 1 | 2 | |
| Brady Kurtz * | 2025–2026 | – | 1 | 1 | 2 | ||
| 20. | Jimmy Nilsen | 1998 | – | 1 | – | 1 | |
| Andreas Jonsson | 2011 | – | 1 | – | 1 | ||
| Krzysztof Kasprzak | 2014 | – | 1 | – | 1 | ||
| Patryk Dudek * | 2017 | – | 1 | – | 1 | ||
| 24. | Emil Sajfutdinow | 2009–2021 | – | – | 3 | 3 | |
| 25. | Sam Ermolenko | 1995 | – | – | 1 | 1 | |
| Ryan Sullivan | 2002 | – | – | 1 | 1 | ||
| Niels-Kristian Iversen | 2013 | – | – | 1 | 1 | ||
| Maciej Janowski * | 2022 | – | – | 1 | 1 | ||
| Martin Vaculík | 2023 | – | – | 1 | 1 | ||
| Daniel Bewley * | 2025 | – | – | 1 | 1 |
Pogrubioną czcionką – zostali zaznaczeni zawodnicy, którzy kontynuują karierę żużlową. Dodatkowo przy stałych uczestnikach cyklu Grand Prix w sezonie 2027 postawiono gwiazdkę (*).
Stan po sezonie 2026
| Lp. | Państwo | Złoto | Srebro | Brąz | Razem |
|---|---|---|---|---|---|
| 1. | 7 | 9 | 7 | 23 | |
| 2. | 5 | 7 | 5 | 17 | |
| 3. | 5 | 5 | 5 | 15 | |
| 4. | 5 | 4 | 4 | 13 | |
| 5. | 5 | 3 | 2 | 10 | |
| 6. | 4 | 4 | 5 | 13 | |
| 7. | 1 | – | 3 | 4 | |
| 8. | – | – | 1 | 1 |
Turnieje Grand Prix na żużlu organizowane są głównie w Europie, w państwach, gdzie sport żużlowy jest popularny. Dotychczas rozegrano 7 turniejów poza Europą – 4 w Australii i 3 w Nowej Zelandii.
| Lp. | Grand Prix | 95 | 96 | 97 | 98 | 99 | 00 | 01 | 02 | 03 | 04 | 05 | 06 | 07 | 08 | 09 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1. | Polski | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| 2. | Austrii | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| 3. | Niemiec | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| 4. | Szwecji | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| 5. | Danii | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| 6. | Wielkiej Brytanii | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| 7. | Włoch | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| 8. | Czech | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| 9. | Europy | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| 10. | Norwegii | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| 11. | Słowenii | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| 12. | Skandynawii | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| 13. | Australii | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| 14. | Łotwy | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| 15. | Finał | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| 16. | Nordyckie | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| 17. | Chorwacji | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| 18. | Nowej Zelandii | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| 19. | Finlandii | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| 20. | Sztokholmu | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| 21. | Togliatti | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| – | Rosji | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| – | MFR | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| – | Oceanii | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| Lp. | Grand Prix | 95 | 96 | 97 | 98 | 99 | 00 | 01 | 02 | 03 | 04 | 05 | 06 | 07 | 08 | 09 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
Pogrubioną czcionką – zostały zaznaczone turnieje, które odbyły się w 2026 roku.
| Lp. | Miejscowość | 95 | 96 | 97 | 98 | 99 | 00 | 01 | 02 | 03 | 04 | 05 | 06 | 07 | 08 | 09 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 2. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 3. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 4. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 5. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 6. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 7. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 8. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 9. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 10. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 11. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 12. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 13. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 14. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 15. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 16. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 17. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 18. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 19. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 20. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 21. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 22. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 23. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 24. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 25. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 26. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 27. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 28. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 29. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 30. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 31. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 32. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 33. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 34. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 35. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 36. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 37. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 38. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 39. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 40. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 41. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 42. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 43. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 44. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| 45. | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| Lp. | Miejscowość | 95 | 96 | 97 | 98 | 99 | 00 | 01 | 02 | 03 | 04 | 05 | 06 | 07 | 08 | 09 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
Pogrubioną czcionką – zostały zaznaczone miejscowości, w których odbyły się zawody w 2026 r.
Prawa do transmisji Grand Prix posiada Eurosport. Zawody można oglądać na platformie Max, natomiast Grand Prix Polski dodatkowo na kanale TTV.