Spilornis

	Spilornis
	G.R. Gray, 1840
	; Wężojad czubaty (S. cheela)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	szponiaste
Rodzina	jastrzębiowate
Podrodzina	jastrzębie
Plemię	Circaetini
Rodzaj	Spilornis
	Typ nomenklatoryczny
	Haematornis undulatus Vigors, 1832 (= Falco cheela Latham, 1790)
Synonimy
	Haematornis Vigors, 1832; Bacha Jameson, 1840; Hypaetos G.R. Gray, 1841; Ophaetus Jerdon, 1844;
	Haematornis Vigors, 1832; Bacha Jameson, 1840; Hypaetos G.R. Gray, 1841; Ophaetus Jerdon, 1844;
Gatunki
	5 gatunków − zobacz opis w tekście
	5 gatunków − zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Spilornis – rodzaj ptaków z podrodziny jastrzębi (Accipitrinae) w rodzinie jastrzębiowatych (Accipitridae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Azji Południowej, Południowo-Wschodniej i Wschodniej.

Morfologia

Długość ciała 38–74 cm, rozpiętość skrzydeł 85–169 cm; masa ciała 420–1800 g.

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1832 roku irlandzki zoolog Nicholas Aylward Vigors w artykule zatytułowanym Setka ptaków z gór Himalajów, opublikowanym w czasopiśmie „Proceedings of the Committee of Science and Correspondence of the Zoological Society of London”. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) wężojad czubaty (S. cheels). Jednak nazwa którą ukuł Vigors − Haematornis − użyto wcześniej do opisania innego rodzaju ptaków, dlatego w 1840 roku angielski ornitolog George Robert Gray w publikacji własnego autorstwa zatytułowanej Wykaz rodzajów ptaków, z ich synonimami oraz wskazaniem gatunku typowego dla każdego rodzaju, nadał rodzajowi opisanemu przez Vigorsa nową nazwę − Spilornis.

Etymologia

Haematornis: gr. αἱμα haima, αἱματος haimatos ‘krew’; ορνις ornis, ορνιθος ornithos ‘ptak’. Gatunek typowy: Falco cheela Latham, 1790.
Spilornis: gr. σπιλος spilos ‘cętka, plamka’; ορνις ornis, ορνιθος ornithos ‘ptak’.
Bacha: nazwa w hindi Bāsha dla samicy krogulca zwyczajnego (samiec nazywany jest Bāshin).
Hypaetos: gr. ὑπο hupo ‘nieco, trochę’; αετος aetos ‘orzeł’.
Ophaetus: Gr. οφις ophis, οφεως opheōs ‘wąż’; αετος aetos ‘orzeł’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Falco cheela Latham, 1790.

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące gatunki:

Spilornis cheela (Latham, 1790) – wężojad czubaty
Spilornis klossi Richmond, 1902 – wężojad nikobarski
Spilornis kinabaluensis W.L. Sclater, 1919 – wężojad górski
Spilornis rufipectus Gould, 1858 – wężojad celebeski
Spilornis elgini (Blyth, 1863) – wężojad andamański

Uwagi

1 2 Nowa nazwa dla Haematornis Vigors, 1832.
↑ Młodszy homonim Haematornis Swainson, 1832 (Pycnonotidae).
↑ Nomen nudum.

Przypisy

1 2 G.R. Gray: A list of the genera of birds, with their synonyma an indication of the typical species of each genus. London: R. and J.E. Taylor, 1840, s. 3. (ang.).
1 2 N.A. Vigors. Century of Birds from the Himalayan Mountains. „Proceedings of the Committee of Science and Correspondence of the Zoological Society of London”. 1831, s. 170, 1832. (ang.).
↑ R. Jameson. On the Affinities of the Falconidæ; being an attempt at a Natural Arrangement of this Family. „Calcutta Journal of Natural History”. 1, s. 320, 1840. (ang.).
↑ G.R. Gray: A list of the genera of birds, with their synonyma and an indication of the typical species of each genus. Wyd. 2nd ed., rev., augm., and accompanied with an index. London: Printed and sold by R. and J.E. Taylor, 1841, s. 4. (ang.).
↑ T.C. Jerdon. Supplement to the Catalogue of Birds of the Peninsula of India. „Madras Journal of Literature and Science”. 13, s. 159, 1844. (ang.).
↑ F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Hoatzin, New World vultures, Secretarybird, raptors. IOC World Bird List (v10.2). [dostęp 2020-11-14]. (ang.).
1 2 D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette, Hawks, Eagles, and Kites (Accipitridae), version 1.0., [w:] S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2020, Spilornis, DOI: 10.2173/bow.accipi1.01 [dostęp 2026-08-14] (ang.).
↑ The Key to Scientific Names ↓, Haematornis [dostęp 2026-08-14] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Spilornis [dostęp 2026-08-14] .
↑ The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2026-08-14] (ang.).
↑ The Key to Scientific Names ↓, Hypaetos [dostęp 2026-08-14] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Ophaetus [dostęp 2026-08-14] .
↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Circaetini Sundevall, 1836 (Wersja: 2025-04-19). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-08-14].

Bibliografia

The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).

[a-1] 1 2 Nowa nazwa dla Haematornis Vigors, 1832.

[3] Młodszy homonim Haematornis Swainson, 1832 (Pycnonotidae).

[5] Nomen nudum.

[Gray1840-2] 1 2 G.R. Gray: A list of the genera of birds, with their synonyma an indication of the typical species of each genus. London: R. and J.E. Taylor, 1840, s. 3. (ang.).

[Vigors-4] 1 2 N.A. Vigors. Century of Birds from the Himalayan Mountains. „Proceedings of the Committee of Science and Correspondence of the Zoological Society of London”. 1831, s. 170, 1832. (ang.).

[Jameson-6] R. Jameson. On the Affinities of the Falconidæ; being an attempt at a Natural Arrangement of this Family. „Calcutta Journal of Natural History”. 1, s. 320, 1840. (ang.).

[Gray1841-7] G.R. Gray: A list of the genera of birds, with their synonyma and an indication of the typical species of each genus. Wyd. 2nd ed., rev., augm., and accompanied with an index. London: Printed and sold by R. and J.E. Taylor, 1841, s. 4. (ang.).

[Jerdon-8] T.C. Jerdon. Supplement to the Catalogue of Birds of the Peninsula of India. „Madras Journal of Literature and Science”. 13, s. 159, 1844. (ang.).

[ioc-9] F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Hoatzin, New World vultures, Secretarybird, raptors. IOC World Bird List (v10.2). [dostęp 2020-11-14]. (ang.).

[Winkler&inni-10] 1 2 D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette, Hawks, Eagles, and Kites (Accipitridae), version 1.0., [w:] S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2020, Spilornis, DOI: 10.2173/bow.accipi1.01 [dostęp 2026-08-14] (ang.).

[11] The Key to Scientific Names ↓, Haematornis [dostęp 2026-08-14] .

[12] The Key to Scientific Names ↓, Spilornis [dostęp 2026-08-14] .

[13] The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2026-08-14] (ang.).

[14] The Key to Scientific Names ↓, Hypaetos [dostęp 2026-08-14] .

[15] The Key to Scientific Names ↓, Ophaetus [dostęp 2026-08-14] .

[Mielczarek&Kuziemko-16] Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Circaetini Sundevall, 1836 (Wersja: 2025-04-19). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-08-14].