Stanisław Dobosiewicz

Stanisław Dobosiewicz
Data i miejsce urodzenia

28 października 1910
Maków Mazowiecki

Data śmierci

18 maja 2007

Zawód, zajęcie

pisarz
nauczyciel
działacz społeczny
urzędnik

Narodowość

polska

Alma Mater

Uniwersytet Warszawski

Stanowisko

przewodniczący Klubu Mauthausen-Gusen

Pracodawca

m.in. Ministerstwo Oświaty

Małżeństwo

Zofia z d. Krajewska

Dzieci

Zbigniew, Włodzimierz

Odznaczenia
Order Sztandaru Pracy I klasy Krzyż Oświęcimski

Stanisław Dobosiewicz (ur. 28 października 1910 w Makowie Mazowieckim, zm. 18 maja 2007) – polski nauczyciel, teoretyk szkolnictwa, działacz społeczny i pisarz. W czasie II wojny światowej więzień obozów koncentracyjnych, po wojnie autor serii monografii na temat kompleksu obozów Mauthausen-Gusen. Współtworzył także powojenne reformy edukacji w Polsce.

Życiorys

W czasie I wojny światowej został wraz z rodziną ewakuowany przez wojska rosyjskie do Kaługi, gdzie spędził resztę wojny. W końcu lat 20. przeniósł się do Warszawy, gdzie rozpoczął studia polonistyczne w Uniwersytecie Warszawskim. W latach studenckich działał w lewicujących kołach naukowych, m.in. wraz z Leonem Chajnem, Mieczysławem Popielem i Jadwigą Wasilewską w Akademickim Stowarzyszeniu Wolnomyślicieli i Kole Racjonalistów. W 1932 obronił pracę magisterską na temat gwary Makowa Mazowieckiego i okolic. Pracę oceniono bardzo wysoko, a entuzjastyczną recenzję wystawił prof. Witold Doroszewski. Po studiach pracował jako nauczyciel.

Wkrótce po zajęciu Mazowsza przez Niemców podczas kampanii wrześniowej Dobosiewicz został aresztowany. Po dwóch tygodniach w areszcie w Ostrołęce został zwolniony, jednak od tego czasu znajdował się na niemieckiej liście proskrypcyjnej. Ostatecznie 6 kwietnia 1940 został ponownie aresztowany w ramach tzw. Intelligenzaktion, czyli akcji niemieckiego okupanta wymierzonej przeciw polskiej inteligencji. Początkowo osadzony w obozie koncentracyjnym w Działdowie, 17 kwietnia został wysłany do obozu w Dachau a pod koniec maja do KL Gusen I, podobozu kompleksu obozów koncentracyjnych Mauthausen-Gusen, gdzie trafił jako jeden z pierwszych więźniów z numerem obozowym 166.

Początkowo pracował przy budowie podobozu, a następnie został przydzielony do komanda pracującego w kamieniołomach przy obróbce kamienia. W czasie pobytu w obozie koncentracyjnym działał w lewicowej konspiracji, wspierał także inicjatywy kulturalne wśród współwięźniów. Był także współorganizatorem kursów naukowych dla współwięźniów, wykładał historię sztuki, literaturę i ekonomię. W obozie dotrwał do wyzwolenia w ostatnich dniach wojny, wiosną 1945. Po wyzwoleniu przez pewien czas pozostał w Austrii, gdzie działał w Komitecie Polskim zajmującym się organizacją powrotu byłych więźniów do kraju.

Po powrocie do Polski włączył się w organizację szkolnictwa polskiego na Ziemiach Zachodnich, był także jednym z pierwszych po wojnie kuratorów oświaty na województwo warszawskie. Następnie przez wiele lat pracował jako dyrektor jednego z departamentów w Ministerstwie Oświaty. W 1949 otrzymał Order Sztandaru Pracy I klasy. W 1954 wydał książkę „10 lat szkoły ludowej w Polsce” podsumowującą pierwszą dekadę zmian w polskim systemie edukacyjnym. Książka doczekała się kilku wydań w kraju, a także wydań zagranicznych: po angielsku, niemiecku, francusku i rosyjsku. Działał na rzecz upowszechnienia i reformy oświaty, był jednym ze współautorów tzw. reformy szkolnej 1961 przekształcającej szkoły podstawowe w ośmioklasowe. Był także współautorem projektu, który ostatecznie doprowadził do wybudowania „Tysiąca szkół na tysiąclecie Polski”.

Przez wiele lat przewodził Klubowi Mauthausen-Gusen działającemu w ramach ZBoWiD. Wśród dawnych współwięźniów zbierał dokumenty, relacje i materiały na temat podobozów systemu Mauthausen-Gusen, które opublikował w czterech tomach tworzących wspólnie najobszerniejszą ich monografię. W 1977 wydał książkę „Mauthausen-Gusen: obóz zagłady” będącą jedną z pierwszych monografii na temat historii obozu. W kolejnych latach opublikował kolejne trzy części, dokumentujące różne aspekty historii obozów Mauthausen-Gusen. W 1980 ukazała się książka „Mauthausen-Gusen: samoobrona i konspiracja” opisującą ruch oporu wewnątrz obozu, próby ucieczek oraz sposoby zachowania życia i godności. Kolejnym tomem monografii była, opublikowana w roku 1983, książka „Mauthausen-Gusen: poezja i pieśń więźniów” koncentrująca się na życiu prywatnym więźniów, działalności kulturalnej, artystycznej i samokształceniowej. Ostatnim tomem monografii była wydana w 2000 książka „Mauthausen-Gusen: w obronie życia i ludzkiej godności”, będąca próbą syntezy wcześniejszych pozycji. W 1985 znalazł się w pierwszej grupie odznaczonych Krzyżem Oświęcimskim.

Żonaty z Zofią z domu Krajewska. Mieli synów Zbigniewa i Włodzimierza.

W 2011, już po śmierci Dobosiewicza, jego pracę magisterską w formie książkowej wydała Akademia Humanistyczna im. Aleksandra Gieysztora.

Publikacje

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Filipkowski i Dobosiewicz 2002 ↓, „Stanisław Dobosiewicz”.
  2. 1 2 3 4 Czejarek 2011 ↓, s. 1.
  3. ↑ Filipkowski i Dobosiewicz 2002 ↓, „Ewakuacja rodziny do Rosji…”.
  4. ↑ Minorski 1973 ↓, s. 106–108.
  5. ↑ Hillebrandt 1988 ↓, s. 132.
  6. ↑ Wlazłowski 1974 ↓, s. 92.
  7. ↑ Wlazłowski 1974 ↓, s. 74–75.
  8. 1 2 Kowalski 2007 ↓, s. 175.
  9. ↑ M.P. z 1950 r. Nr 6, poz. 58 (ISAP).
  10. ↑ Dobosiewicz 1954 ↓.
  11. ↑ Dobosiewicz 1955a ↓.
  12. ↑ Dobosiewicz 1955b ↓.
  13. ↑ Dobosiewicz 1956 ↓.
  14. ↑ Dobosiewicz 1957 ↓.
  15. ↑ Dobosiewicz 1970 ↓, s. 107–112.
  16. ↑ Dobosiewicz 1977 ↓.
  17. ↑ Dobosiewicz 1980 ↓.
  18. ↑ Dobosiewicz 1983 ↓.
  19. ↑ Dobosiewicz 2000 ↓.
  20. ↑ Stefan Oberleitner, Polskie ordery, odznaczenia i niektóre wyróżnienia zaszczytne 1705-1990: vademecum dla kolekcjonerów. Polska Rzeczpospolita Ludowa, 1944–1990, Wydawnictwo Kanion, 1992, s. 123.
  21. ↑ Relacje biograficzne - Zofia Dobosiewicz [online], relacjebiograficzne.pl [dostęp 2019-09-17].
  22. ↑ Dobosiewicz 2011 ↓.

Bibliografia

Linki zewnętrzne