| wieś | |
Kościół pw. św. Jakuba Apostoła | |
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Powiat | |
| Gmina | |
| Liczba ludności (2022) |
2015 |
| Strefa numeracyjna |
89 |
| Kod pocztowy |
11-034 |
| Tablice rejestracyjne |
NOL |
| SIMC |
0489018 |
Położenie na mapie gminy Stawiguda | |
Położenie na mapie Polski | |
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego | |
Położenie na mapie powiatu olsztyńskiego | |
| Strona internetowa | |
Stawiguda (niem. Stabigotten, pol. przed 1939 Stabigoda) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, w gminie Stawiguda. Stawiguda leży w południowej części Warmii, przy drodze ekspresowej s51 Olsztynek – Olsztyn. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego. Siedziba gminy Stawiguda.
Nazwa wsi prawdopodobnie wywodzi się z języka pruskiego. Najstarsza znana forma zapisana w źródłach to Stabegoide, notowana w dokumencie lokacyjnym z 1357 roku. Etymologia tej nazwy nie jest całkowicie jednoznaczna, jednak według jednej z hipotez opiera się na pruskich słowach: stabik – oznaczającym „kamień” oraz guidde (lub gudde) – oznaczającym „krzak” lub „zarośla”. Nazwa mogła zatem odnosić się do charakterystycznego krajobrazu miejsca – kamienistego i porośniętego zaroślami.
Wieś lokowana przez kapitułę warmińską na 36 włókach na prawie chełmińskim w 1357 r. pod nazwą Stabegoide. Zasadźcami byli Prusowie: Surgeden i Cristian, z 15 latami wolnizny. Zasadźcy otrzymali 4 włóki oraz dodatkowo 1 włókę bez czynszu, za szczególne zasługi. Zobowiązani zostali do płacenia połowy dochodów z karczmy. W czasie wojny polsko-krzyżackiej (1519–1521) wieś została zniszczona. W 1524 r. w Stawigudzie gospodarzyło jedynie 6 chłopów. W 1654 r. we wsi było dwóch sołtysów, karczma i 14 gospodarstw chłopskich. W 1786 r. biskup warmiński Ignacy Krasicki podjął próbę założenia szkoły, ale chłopi odmówili płacenia na jej utrzymanie.
W drugiej połowie XIX w. we wsi powstała biblioteka Towarzystwa Czytelni Ludowych. W 1897 r. wybudowano neogotycką kaplicę ewangelicką. W latach 1932–1934 wybudowano kościół katolicki pw. św. Jakuba Starszego Apostoła, konsekrowany w 1934 r. przez biskupa warmińskiego Maksymiliana Kallera. Kościół filialny i wieś należały do parafii w Gryźlinach.
W 1911 roku powstała ochotnicza straż pożarna w Stawigudzie. W 1925 r. była to najmniejsza w obwodzie olsztyńskim jednostka, w której skład wchodziło 8 strażaków. Pod koniec drugiej wojny światowej w Stawigudzie były jednocześnie: Ochotnicza Straż Pożarna, tzw. Obowiązkowa straż Pożarna, a także Młodzieżowa Straż Pożarna i Zakładowa Straż Pożarna.
Podczas II wojny światowej Niemcy utworzyli w Stawigudzie podobóz dla jeńców rosyjskich i włoskich.
Po wojnie Ochotniczą Straż Pożarną reaktywowali: Władysław Kozłowski (kierownik Szkoły Podstawowej w Stawigudzie), Henryk Zeus (Cyfus), Georg Kochanek i Zygmunt Rudziński. Pierwsza remiza strażacka mieściła się koło kuźni, przy obecnej ulicy Warszawskiej. Pierwszym wyposażeniem była ręczna pompa umieszczona na konnym wozie.
Od 1945 r. miejscowość uzyskała status wsi gminnej.
W XIX w. głównie przemysł tartaczny i rolniczy. W XXI w. widoczny rozwój usług oraz handlu. W miejscowości swoje zakłady mieszczą firmy z branż: motoryzacyjnej (Inter Parts, Auto Land, Inter Land), transportowej (DB Schenker), logistycznej (Centrum Dystrybucyjne Jeronimo Martins Polska).
Przy ul. Olsztyńskiej 10 mieści się stadion piłkarski o wymiarach 101,5 x 66 m i pojemności 400 miejsc (w tym 300 siedzących), na którym mecze rozgrywa założony w 1968 z inicjatywy Jana Zauski Gminny Klub Sportowy Stawiguda. W sezonie 2025/2026 klub występuje na poziomie okręgowej IV Ligi Warmińsko-Mazurskiej (od sezonu 2004/2005, z przerwą w sezonach 2021/22 i 2022/23, kiedy występował w Klasie A (grupa3)). Powołana do życia drużyna piłkarska pierwotnie występowała pod nazwą „Sokół” Stawiguda.. Na początku lat 80. działalność klubu została zawieszona w związku z ciężką chorobą oraz śmiercią jego założyciela. W 1990 roku nastąpiła reaktywacja drużyny, która przystąpiła do rozgrywek ówczesnej B klasy. W sezonie 1994/1995 zespół po raz pierwszy w historii awansował do wyższej klasy rozgrywkowej. W tym samym okresie klub zmienił nazwę na obecną. Barwy GKS Stawiguda to zieleń i biel.
Funkcjonuje również boisko wielofunkcyjne "Orlik" oraz kort tenisowy.
Miejscowość położona przy trasie linii kolejowej numer 216: Działdowo – Olsztyn Główny z czynnym przystankiem kolejowym Stawiguda.
Miejscowość skomunikowana z drogą ekspresową S51 węzłem drogowym Stawiguda.
Do miejscowości kursują linie autobusowe komunikacji gminnej o numerach S3, S4 i S5 oraz autobus MPK Olsztyn o numerze linii 129.