Stemona

*Stemona*
	; Stemona curtisii
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	pandanowce
Rodzina	Stemonaceae
Rodzaj	Stemona
	Nazwa systematyczna
	Stemona Lour.; Fl. Cochinch.: 404 (1790)
	Typ nomenklatoryczny
	Stemona tuberosa Lour..
Synonimy
	Roxburghia Roxb.;
	Roxburghia Roxb.;
	Multimedia w Wikimedia Commons

Stemona Lour. – rodzaj wieloletnich roślin z rodziny Stemonaceae, obejmujący 26 gatunków, występujących w Azji Południowej i Południowo-Wschodniej, Melanezji, Australii oraz w Wenezueli. Rośliny z tego rodzaju wytwarzają specyficzne, farmakoaktywne alkaloidy, w tym tuberostemoninę.

Morfologia

Liście: Ulistnienie okółkowe, naprzeciwległe lub naprzemianległe, błyszczące. Liście u nasady ogonka tworzą poduszkę.

Kwiaty: Kwiaty zebrane w wierzchotkowaty kwiatostan wyrastający z pachwiny liścia, rzadziej z ogonka liściowego lub żeberka. Okwiat pojedynczy, o listkach lancetowatych, o długości do 6 cm. Pręciki wzniesione, osadzone u podstawy listków okwiatu, o nitkach wolnych lub złączonych u nasady. Główki pręcików z pylnikami osadzonymi brzusznie do nasady łącznika przedłużonego do okwiatopodobnego, równowąsko-lancetowatego, długiego wyrostka. Zalążnia górna.

Owoce: Jajowata do podługowatej torebka. Nasiona podługowate, żeberkowane, zawieszone na długim sznureczku z elajosomem w postaci pęcherzykowatych włosków.

Rozwój: Wieloletnie geofity lub helofity, rzadziej pnącza lub chamefity. Kwitną Kwiaty emitują zapach padliny lub sera. Są zapylane przez muchówki.

Siedlisko: Zacienione miejsca wzdłuż strumieniu w wilgotnych lasach równikowych.

Cechy fitochemiczne: Rośliny z rodzaju Stemona wytwarzają strukturalnie zróżnicowane alkaloidy, z grupy stenin (przede wszystkim tuberostemoninę), stemoamidów, tuberostemospironin, stemoamin i parwistemolin. W korzeniach Stemona tuberosa obecne są również glikozydy dwubenzylowe (stilbosteminy) o działaniu neuroprotekcyjnym.

Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG V z 2026): Należy do rodziny Stemonaceae, w rzędzie pandanowców (Pandanales) zaliczanych do jednoliściennych (monocots).

Rośliny lecznicze: Korzenie rośliny Stemona tuberosa są od starożytności stosowane w tradycyjnej medycynie chińskiej. Surowiec, radix stemonae, aplikowany jest w chorobach układu oddechowego, przede wszystkim w ostrym i przewlekłym kaszlu, krztuścu i gruźlicy, a także chorobach pasożytniczych, przede wszystkim owsicy i wszawicy. Współczesne badania farmakologiczne wykazały, że alkaloidy i dwubenzyle zawarte w tych roślinach wykazują działanie antybakteryjne, antygrzybicze, owadobójcze, przeciwrobacze, przeciwkaszlowe i rozszerzające oskrzela (relaksujące mięśnie gładkie dróg oddechowych).

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2026-10-24] (ang.).
↑ Index Nominum Genericorum. Smithsonian Institution. [dostęp 2011-02-19].
1 2 3 4 Plants of the World Online (POWO). The Royal Botanic Gardens, Kew, 2026. [dostęp 2026-10-24]. (ang.).
1 2 3 4 5 6 7 Flora of China. Vol. 24: Stemonaceae. [dostęp 2011-02-19].
1 2 3 4 5 6 Klaus Kubitzki: Stemonaceae. W: Klaus Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. T. 3: Flowering Plants. Monocotyledons. Lilianae (except Orchidaceae). Berlin Heidelberg: Springer-Verlag, 1998, s. 422-424. ISBN 3-540-64060-6. (ang.).
↑ Tom Maimone: Stemona alkaloids. The Scripps Research Institute. [dostęp 2011-02-19].
↑ Ki Yong Lee, Sang Hyun Sung i Young Choong Kim. Neuroprotective Bibenzyl Glycosides of Stemona tuberosa Roots. „J. Nat. Prod.”. 69, s. 679-681, 2006.
↑ Zhanwen Liu: Essentials of Chinese Medicine: Volume 2. Springer, s. 245. ISBN 978-1-84882-592-5.
↑ Chung Ki Sung, Takeatsu Kimura, Paul P. H. But, Ji-Xian Guo: International Collation of Traditional and Folk Medicine: Northeast Asia. World Scientific Pub Co Inc, s. 164. ISBN 978-981-02-3639-7.