Oskrobek jesionowy

Oskrobek jesionowy
	Stereonychus fraxini
	(De Geer, 1775)
	; Imago, widok grzbietowy
	; Imago, widok boczny
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	stawonogi
Gromada	owady
Rząd	chrząszcze
Nadrodzina	ryjkowce
Rodzina	ryjkowcowate
Podrodzina	Curculioninae
Plemię	Cionini
Rodzaj	Stereonychus
Gatunek	oskrobek jesionowy
Synonimy
	Curculio fraxini DeGeer, 1775; Cionus flavoguttatus Stierlin, 1894; Rhynchaenus foetidus Fabricius, 1801; Curculio geeri Gmelin, 1790; Stereonychus immaculatus Marcu, 1957; Stereonychus obscurus Reitter, 1904; Curculio rectangulus Herbst, 1795;
	Curculio fraxini DeGeer, 1775; Cionus flavoguttatus Stierlin, 1894; Rhynchaenus foetidus Fabricius, 1801; Curculio geeri Gmelin, 1790; Stereonychus immaculatus Marcu, 1957; Stereonychus obscurus Reitter, 1904; Curculio rectangulus Herbst, 1795;
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Artykuł ten został zgłoszony do umieszczenia na stronie głównej w rubryce „Czy wiesz”.
Pomóż nam go sprawdzić: oceń zgłoszoną nominację.

Oskrobek jesionowy (Stereonychus fraxini) – gatunek chrząszcza z rodziny ryjkowcowatych i podrodziny Curculioninae. Zamieszkuje Europę, Afrykę Północną i Azję Zachodnią. Żeruje na oliwkowatych.

Taksonomia

Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1775 roku przez Charlesa De Geera pod nazwą Curculio fraxini. W 1854 roku przeniesiony został przez Ch.W.L. Eduarda Suffriana do nowego rodzaju Stereonychus, dla którego stanowi gatunek typowy.

Morfologia

Chrząszcz o ciele długości od 2,5 do 3,5 mm. Oskórek bywa brunatny, ciemnobrunatny lub prawie czarny; jaśniejszy, zwykle czerwonobrunatny, jest na trzonkach i biczykach czułków, goleniach i stopach. Wierzch ciała porośnięty jest łuskami szarymi, żółtawymi, brązowymi i czarnymi. Ich ubarwienie i rozmieszczenie jest bardzo zmienne. Typowo występuje szerokie pasmo wzdłuż środka przedplecza oraz plama na pokrywach ciągnąca się od ich przedniej krawędzi za połowę długości, a na boki osiągająca trzecie międzyrzędy. Czasem występuje naprzemienne jasne i ciemne nakrapianie międzyrzędów nieparzystych. U samca ryjek jest nieco dłuższy, a u samicy wyraźnie dłuższy niż głowa i przedplecze razem wzięte. Gęsto punktowane przedplecze ma trapezowaty kształt. Tarczka jest stosunkowo duża. Znacznie szersze od przedplecza pokrywy mają prostokątne barki, wąskie rzędy i gęsto punktowane międzyrzędy. Odnóża mają duże, zaostrzone zęby na udach.

Biologia i ekologia

Owad rozmieszczony od nizin po góry. Zasiedla lasy liściaste, doliny rzeczne, parki, ogrody i nasadzenia przydrożne. Jest oligofagicznym foliofagiem drzew z rodziny oliwkowatych. Żerowanie larw stwierdzono na jesionach: mannowym, wąskolistnym i wyniosłym, a także na filirei szerokolistnej i wąskolistnej oraz oliwce europejskiej.

Postacie dorosłe są stadium zimującym i spotykane są przez cały rok, najliczniej od marca do lipca. Żerują zarówno na liściach, jak i nierozwiniętych pąkach. Jaja składają na spodzie liści, nieopodal większych nerwów. Larwy bytują wolno na spodzie liścia. W trakcie żerowania wygryzają małe okienka nienaruszające nerwów albo zeskrobują tylko miękisz pozostawiając przezroczyste plamki zwane lusterkami. Przepoczwarczenie odbywa się w kokonie. W ciągu roku przychodzić mogą na świat dwa pokolenia.

Do parazytoidów tego ryjkowca należą: Entedon cionobius, Entedon leucocnemis i Entedon zanara z rodziny wiechońkowatych, Eupelmus urozonus z rodziny Eupelmidae, Mesopolobus mediterraneus i Pteromalus cioni z rodziny siercinkowatych, Eurytoma z rodziny zagładkowatych, Triaspis thoracica z rodziny męczelkowatych, a także Gelis i Itoplectis alternans z rodziny gąsienicznikowatych.

Rozprzestrzenienie

Gatunek palearktyczny. W Europie znany jest z Hiszpanii, Francji, Belgii, Holandii, Luksemburga, Niemiec, Szwajcarii, Austrii, Włoch, Danii, Szwecji, Finlandii, Estonii, Łotwy, Litwy, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Ukrainy, Rumunii, Bułgarii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Albanii, Grecji i europejskiej części Rosji. W Afryce Północnej podawany jest z Maroka i Algierii. W Azji notowany jest z anatolijskiej części Turcji. W środkowej, północnej i wschodniej części Europy jest jedynym przedstawicielem rodzaju.

Znacznie gospodarcze

Owad ten notowany jest jako szkodnik w gajach oliwkowych na Sycylii.

Przypisy

1 2 3 4 5 Stereonychus fraxini – Oskrobek jesionowy. [w:] Insektarium.net [on-line]. [dostęp 2026-10-09].
↑ Charles DeGeer: Mémoires pour servir à l’histoire des insectes. Tome cinquième. Stockholm: Pierre Hesselberg, 1775, s. 212.
1 2 3 Miguel A.M.A. Alonso-Zarazaga Miguel A.M.A. i inni, Cooperative Catalogue of Palaearctic Coleoptera Curculionoidea, 2nd edition, „Monografías electrónicas S.E.A.”, 14, Zaragoza: Sociedad Entomológica Aragonesa (S.E.A.), 2023, s. 187, ISBN 978-84-126135-0-6 .
↑ E. Suffrian. Synonymische Miscellaneen. IV. „Entomologische Zeitung (Stettin)”. 15, s. 94-96, 1854.
1 2 Arved Lompe (n. H. Kippenberg): Gattung Stereonychus Suffr.. [w:] Käfer Europas [on-line]. [dostęp 2026-10-09].
1 2 3 4 Stanisław Smreczyński: Klucze do oznaczania owadów Polski. Część XIX Chrząszcze – Coleoptera z. 98f. Ryjkowce - Curculionidae. Podrodzina Curculioninae. Warszawa: Polskie Towarzystwo Entomologiczne, PWN, 1976, s. 63-64.
1 2 3 4 5 6 B. Burakowski, M. Mroczkowski, J. Stefańska: Katalog Fauny Polski. Tom XXIII, zeszyt 21. Chrząszcze – Coleoptera. Ryjkowce – Curculionidae, część 3. Warszawa: 1997.
1 2 3 W.N. Ellis: Stereonychus fraxini (DeGeer, 1775). [w:] Plant Parasites of Europe [on-line]. 2001-2026. [dostęp 2026-10-09].
1 2 M. Drekić, L. Mihajlović, A. Lozan. Parasitoid complex of Stereonychus fraxini (De Geer) (Coleoptera, Curculionidae) in Serbia. „Archives of Biological Sciences”. 65 (2), s. 733-737, 2013. DOI: 10.2298/ABS1302733D.

[insektarium-1] 1 2 3 4 5 Stereonychus fraxini – Oskrobek jesionowy. [w:] Insektarium.net [on-line]. [dostęp 2026-10-09].

[DeGeer-2] Charles DeGeer: Mémoires pour servir à l’histoire des insectes. Tome cinquième. Stockholm: Pierre Hesselberg, 1775, s. 212.

[ccpc-3] 1 2 3 Miguel A.M.A. Alonso-Zarazaga Miguel A.M.A. i inni, Cooperative Catalogue of Palaearctic Coleoptera Curculionoidea, 2nd edition, „Monografías electrónicas S.E.A.”, 14, Zaragoza: Sociedad Entomológica Aragonesa (S.E.A.), 2023, s. 187, ISBN 978-84-126135-0-6 .

[Suffrian-4] E. Suffrian. Synonymische Miscellaneen. IV. „Entomologische Zeitung (Stettin)”. 15, s. 94-96, 1854.

[ke-5] 1 2 Arved Lompe (n. H. Kippenberg): Gattung Stereonychus Suffr.. [w:] Käfer Europas [on-line]. [dostęp 2026-10-09].

[Smreczyński-6] 1 2 3 4 Stanisław Smreczyński: Klucze do oznaczania owadów Polski. Część XIX Chrząszcze – Coleoptera z. 98f. Ryjkowce - Curculionidae. Podrodzina Curculioninae. Warszawa: Polskie Towarzystwo Entomologiczne, PWN, 1976, s. 63-64.

[Burakowskietal-7] 1 2 3 4 5 6 B. Burakowski, M. Mroczkowski, J. Stefańska: Katalog Fauny Polski. Tom XXIII, zeszyt 21. Chrząszcze – Coleoptera. Ryjkowce – Curculionidae, część 3. Warszawa: 1997.

[ppe-8] 1 2 3 W.N. Ellis: Stereonychus fraxini (DeGeer, 1775). [w:] Plant Parasites of Europe [on-line]. 2001-2026. [dostęp 2026-10-09].

[dml-9] 1 2 M. Drekić, L. Mihajlović, A. Lozan. Parasitoid complex of Stereonychus fraxini (De Geer) (Coleoptera, Curculionidae) in Serbia. „Archives of Biological Sciences”. 65 (2), s. 733-737, 2013. DOI: 10.2298/ABS1302733D.