Straduny

Straduny
wieś
Ilustracja
Kościół Matki Bożej Królowej Polski
Państwo

 Polska

Województwo

 warmińsko-mazurskie

Powiat

ełcki

Gmina

Ełk

Liczba ludności (2011)

1054

Strefa numeracyjna

87

Kod pocztowy

19-325

Tablice rejestracyjne

NEL

SIMC

0756896

Położenie na mapie gminy wiejskiej Ełk
Mapa konturowa gminy wiejskiej Ełk, u góry znajduje się punkt z opisem „Straduny”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry po prawej znajduje się punkt z opisem „Straduny”
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa konturowa województwa warmińsko-mazurskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Straduny”
Położenie na mapie powiatu ełckiego
Mapa konturowa powiatu ełckiego, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Straduny”
Ziemia53°53′28″N 22°20′43″E/53,891111 22,345278

Straduny (niem. Stradaunen) – stara wieś mazurska w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie ełckim, w gminie Ełk.

Geografia

Miejscowość jest malowniczo położona nad rzeką Ełk i Jeziorem Straduńskim. Wieś leży między miastami Ełk (7 km na południe od Stradun) i Olecko (20 km na północ).

Historia

Osada powstała w roku 1486 wraz z budową na skarpie rzeki Ełk murowanego dworu krzyżackiego mającego być może formę niewielkiego zamku. Wzmianki pisane wspominają, że w 1513 roku na zamku urzędował burgrabia. Po wyodrębnieniu się w 1513 roku samodzielnego komornictwa straduńskiego w Straduniu wykształcił się ośrodek gospodarki dominalnej oraz administracji. Straduny były ówcześnie siedzibą komornictwa (odpowiednika dzisiejszego powiatu). Po upadku Zakonu krzyżackiego w 1525 r., na zamku siedzibę miał starosta straduński. Po 1560 r. gdy powstało Olecko, Straduny zaczęły tracić na znaczeniu, a sam zamek zaczął podupadać. Wkrótce do powiększającego się Olecka przeniesiono siedzibę starosty. Starostwo w Straduniu zlikwidowano w 1616 roku.

W latach 1731–1737 pastorem był Jerzy Wasiański (1692–1741) – przetłumaczył na język polski Nowo wydany Kancjonał Pruski (1741), do którego dołączył inne pieśni, w tym psalmy Jana Kochanowskiego. Był to najpopularniejszy kancjonał mazurski od XVIII do początków XX w. Do 1926 r. miał 72 wydania w nakładzie do 50 tys. egzemplarzy każdy.

W 1900 r. w Stradunach mieszkało 599 osób, natomiast w obszarze dworskim (Gutsbezirk Stradaunen) 193 osoby. Po likwidacji obszaru dworskiego liczba mieszkańców wsi w 1933 r. wynosiła 773 osoby, a w 1939 wzrosła do 901.

W okresie II wojny światowej wieś nie była miejscem bezpośrednich działań wojennych. Dzięki temu Straduny zachowały do dziś pierwotną architekturę i układ ulic. Jednakże wycofująca się armia niemiecka zniszczyła mosty nad rzeką Ełk oraz plebanię, gdyż wcześniej znajdował się tu lokalny punkt dowodzenia.

Obecni mieszkańcy wsi to w większości potomkowie osadników polskich przybyłych do wsi po zakończeniu II wojny światowej. Przed 1944 r. wieś liczyła ok. 800 mieszkańców. Większość ludności opuściła Straduny w 1944 roku w obawie przed represjami ze strony zbliżającej się Armii Czerwonej.

W latach 1818–1975 w powiecie ełckim. Do 1954 roku miejscowość była siedzibą gminy Straduny. W latach 1954–1972 wieś była siedzibą władz gromady Straduny. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa suwalskiego. Po reformie administracyjnej w 1998 r. ponownie w powiecie ełckim.

Zabytki

Królewsko-pruski reper na ścianie kościoła

Przypisy

  1. ↑ Wieś Straduny w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2017-06-12], liczba ludności na podstawie danych GUS.
  2. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 1226 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  3. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 131660.
  4. ↑ Landkreis Lyck 1900
  5. ↑ Landkreis Lyck. [dostęp 2016-04-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-04-03)].
  6. 1 2 3 "Powiat Ełcki". Mapa turystyczna, wyd. Starostwo Pow., 2008 lub wcześniej
  7. ↑ Piotr Skurzyński "Warmia, Mazury, Suwalszczyzna" Wyd. Sport i Turystyka - Muza S.A. Warszawa 2004 ISBN 83-7200-631-8 s. 268-269

Bibliografia