Stylochaeton

*Stylochaeton*
	; A–J, S–Z S. lancifolius, K–O S. natalensis, P–R S. angolensis
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	żabieńcowce
Rodzina	obrazkowate
Podrodzina	Aroideae
Rodzaj	Stylochaeton
	Nazwa systematyczna
	Stylochaeton Lepr.; Ann. Sci. Nat., Bot., II, 2: 184 (1834)
	Typ nomenklatoryczny
	Stylochaeton hypogeum Lepr.
Synonimy
	Gueinzia Sond. ex Schott;
	Gueinzia Sond. ex Schott;
	Multimedia w Wikimedia Commons

Stylochaeton Lepr. (rzadziej Stylochiton Lepr.) – rodzaj roślin zielnych z rodziny obrazkowatych, obejmujący 22 gatunki występujące w tropikalnej i południowej Afryce. Nazwa naukowa rodzaju pochodzi od greckich słów στύλος (stylos – kolumna, w bot. szyjka słupka) i χιτών (chiton – szata) i odnosi się do zamknięcia kwiatów żeńskich listkami okwiatu do wysokości szyjki słupka.

Morfologia

Łodyga: Podziemne kłącze.

Liście: Roślina tworzy od jednego do kilku liści o blaszce lancetowatej do sercowatej, oszczepowatej lub strzałkowatej. Katafile często wyraźnie nakrapiane.

Kwiaty: Rośliny jednopienne, tworzące od jednego do czterech kwiatostanów typu kolbiastego pseudancjum, częściowo poniżej poziomu podłoża lub na jego poziomie, często otoczonych katafilami. Pochwa kwiatostanu w dolnej części pękata, tworząca komorę, w górnej wąsko cylindryczna, lub cylindryczna na całej długości. Kwiaty żeńskie położone są w dolnej części kolby spiralnie lub w pojedynczym okółku. Położone wyżej kwiaty męskie oddzielone są od żeńskich nagą szczeliną, niekiedy z kilkoma prątniczkami, w przypadku niektórych gatunków odcinki pokryte kwiatami obu płci przylegają do siebie. Kwiaty męskie składają się z 2–7 pręcików, otaczających jałową, szczątkową zalążnię. Główki pręcików klinowato-jajowate, z równowąskimi pylnikami. Zalążnie płodnych kwiatów żeńskich jednokomorowe (sekcja Cyclogyne) lub 2-4-komorowe i niekompletne (sekcja Spirogyne). Zalążki anatropowe, wydłużone. Szyjki słupka długie, zakończone dyskowato-kulistym znamieniem. Kwiaty obu płci otoczone są okwiatem, którego listki tworzą pojedynczą, filiżankowatą strukturę, wyraźniejszą u kwiatów żeńskich.

Owoce: Owocostan powstaje poniżej poziomu podłoża lub na jego poziomie. Składa się z mięsistych jagód.

Gatunki podobne: Przedstawiciele rodzajów zamiokulkas i Gonatopus, od których różnią się prostą blaszką liściową, listkami okwiatu zrośniętymi w filiżankowatą strukturę i zrośniętymi brzegami pochwy na wysokości komory.

Biologia i ekologia

Rozwój: Wieloletnie hemikryptofity lub geofity ryzomowe, wiecznie zielone lub przechodzące okres spoczynku w porze suchej.

Siedlisko: Wilgotne lub suche lasy równikowe lub podrównikowe, sawanny.

Genetyka: Liczba chromosomów 2n = 28, 56.

Systematyka

Pozycja rodzaju według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG V z 2026): Należy do monotypowego plemienia Stylochaetoneae, nadplemienia Zamioculcadodae, podrodziny Aroideae, rodziny obrazkowatych (Araceae), rzędu żabieńcowców (Alismatales) w kladzie jednoliściennych (ang. monocots).

W 2008 roku Cabrera i inni opublikowali wyniki badań filogenetycznych podrodziny Aroideae, do której zaliczany był wówczas rodzaj Stylochaeton. W trakcie badań ustalono, że rodzaj ten stanowi grupę siostrzaną wobec rodzaju Gonatopus i wyłączenie go do podrodziny Zamioculcadoideae jest konieczne dla zachowania monofiletyczności podrodziny Aroideae. W badaniach filogenetycznych rodziny obrazkowatych opublikowanych w 2011 roku Cusimano i inni uznali plemię Stylochaetoneae za siostrzane dla rodziny Zamioculcadoideae i włączyli je w klad Stylochaeton, siostrzany dla podrodziny Aroideae w ramach kladu roślin o kwiatach jednopłciowych unisexual flowers clade. W 2024 roku Ezedin zaproponował podział podrodziny Aroideae na 4 nadplemiona i zredukował Zamioculcadoideae do rangi nadrzędu w ramach Aroideae. Na tym podejściu Angiosperm Phylogeny Website oparł systematykę podrodziny.

Gatunki zgodnie z podziałem rodzaju według Englera

sekcja Spirogyne – kwiaty żeńskie położone spiralnie, zalążnie 2-4-komorowe, niepełne
- Stylochaeton angolensis Engl.
- Stylochaeton borumensis N.E.Br.
- Stylochaeton natalensis Schott
- Stylochaeton puberulus N.E.Br.
- Stylochaeton salaamicus N.E.Br.
sekcja Cyclogyne – kwiaty żeńskie położone w pojedynczym okółku, zalążnie jednokomorowe
- Stylochaeton grandis N.E.Br.
- Stylochaeton hypogaeus Lepr.
- Stylochaeton kerensis N.E.Br.
- Stylochaeton lancifolius Kotschy & Peyr.
- Stylochaeton zenkeri Engl.
pozostałe gatunki (nieznane w czasie opublikowania pracy Englera)
- Stylochaeton bogneri Mayo
- Stylochaeton crassispathus Bogner
- Stylochaeton cuculliferus Peter
- Stylochaeton euryphyllus Mildbr.
- Stylochiton glaucophyllus Struwig, S.J.Siebert & A.E.van Wyk
- Stylochaeton kornasii Malaisse & Bamps
- Stylochiton malaissei Bogner
- Stylochaeton milneanus Mayo
- Stylochaeton oligocarpus Riedl
- Stylochiton pilosus Bogner
- Stylochiton sekhukhuniensis Struwig, S.J.Siebert & A.E.van Wyk
- Stylochiton tortispathus Bogner & Haigh
- Stylochaeton shabaensis Malaisse & Bamps

Zagrożenie i ochrona

Pięć gatunków z rodzaju Stylochaeton znajduje się w Czerwonej księdze gatunków zagrożonych.

Stylochaeton bogneri

Kategoria: (EN) zagrożony B1ab(iii)+2ab(iii) ver 3.1
Rok oceny: 2006
Główne zagrożenie: Wycinanie lasów związane z wypalaniem węgla drzewnego i ekspansją obszarów rolniczych.
Ochrona: Stanowiska tego gatunku znajdują się na obszarach chronionych, w rezerwatach: Mailujanji, Shimba Hills, Kwamngumi i Segoma.

Stylochaeton crassispathus

Kategoria: (VU) narażony B1ab(iii)+2ab(iii);D2 ver 3.1
Rok oceny: 2006
Główne zagrożenie: Wycinanie lasów związane z wypalaniem węgla drzewnego.
Ochrona: Stanowiska tego gatunku znajdują się na obszarach chronionych, w rezerwatach: Selous i Kwambai.

Stylochaeton euryphyllus

Kategoria: (VU) narażony B2ab(iii) ver 3.1
Rok oceny: 2006
Główne zagrożenie: Wycinanie lasów związane z wypalaniem węgla drzewnego i ekspansją obszarów rolniczych.
Ochrona: Stanowisko tego gatunku znajduje się na obszarze chronionym rezerwaru Selous.

Stylochaeton milneanus

Kategoria: (VU) narażony B1ab(iii)+2ab(iii) ver 3.1
Rok oceny: 2006
Główne zagrożenie: Wycinanie lasów związane z wypalaniem węgla drzewnego i ekspansją obszarów rolniczych.
Ochrona: Stanowisko tego gatunku znajduje się na obszarze chronionym rezerwaru Kanga.

Stylochaeton salaamicus

Kategoria: (LC) najmniejszej troski ver 3.1
Rok oceny: 2006
Główne zagrożenie: Wycinanie lasów związane z wypalaniem węgla drzewnego i ekspansją obszarów rolniczych.
Ochrona: Stanowiska tego gatunku znajdują się w wielu obszarach chronionych, m.in. w rezerwatach Shimba, Tana River i Selous.

Zastosowanie

Rośliny jadalne: Stylochaeton hypogaeus jest rośliną jadalną. W Ghanie i Burkina Faso jadane są kwiatostany tej rośliny. W Senegalu i Gwinei rośliny te dodawane są do piwa.

Rośliny lecznicze: W Beninie wywar z liści Stylochaeton hypogaeus podawany jest ciężarnym kobietom w celu stymulacji wzrostu płodu. W Ghanie rozgniecione, ugotowane kłącze tej rośliny stosowane jest na czyraki. Wywar z korzeni S. hypogaues oraz kory Anogeissus leiocarpa używany jest w leczeniu hemoroidów. W badaniu na szczurach wykazano, że ekstrakt wodny korzeni roślin tego gatunku wykazuje działanie przeciwzapalne.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
1 2 3 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2026-10-14] (ang.).
↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2010-08-23]. (ang.).
1 2 3 4 5 Plants of the World Online (POWO). The Royal Botanic Gardens, Kew, 2026. [dostęp 2026-10-14]. (ang.).
1 2 3 Adolf Engler. Araceae-Aroideae. „Das Pflanzenreich”. 73, s. 29-39, 1920. A. Engler. (łac.).
1 2 3 4 A. Haigh et al.: CATE Araceae: Stylochaeton Lepr.. 2009. [dostęp 2010-08-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-09-29)]. (ang.).
1 2 3 4 5 6 S.J. Mayo, J. Bogner i P.C. Boyce: Araceae. W: Klaus Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. T. IV: Flowering Plants. Monocotyledons: Alismatanae and Commelinanae (except Gramineae). Berlin Heidelberg: Springer, 1998, s. 52. ISBN 3-540-64061-4. (ang.).
↑ L.I. Cabrera et al. Phylogenetics relationships of aroids and duckweeds (Araceae) inferred from coding and noncoding plastid DNA. „American Journal of Botany”. 95(9), s. 1153–1165, 2008. (ang.).
↑ Natalie Cusimano (i inni). Relationships within the Araceae: Comparison of morphological patterns with molecular phylogenies. „American Journal of Botany”. 98 (4), s. 654–668, 2011. DOI: 10.3732/ajb.1000158.
↑ Zacky Ezedin. A Conspectus of Angiosperm Supertribes. „Harvard Papers in Botany”. 29 (1), s. 63–78, 2024-06-30. DOI: 10.3100/hpib.v29iss1.2024.n8.
↑ Eastern ArcE.A. Mountains Eastern ArcE.A., Coastal Forests CEPF Plant AssessmentC.F.C.P.A. Project, Stylochaeton bogneri, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2010-08-24] (ang.).
↑ Eastern ArcE.A. Mountains Eastern ArcE.A., Coastal Forests CEPF Plant AssessmentC.F.C.P.A. Project, Stylochaeton crassispathus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2010-08-24] (ang.).
↑ Eastern ArcE.A. Mountains Eastern ArcE.A., Coastal Forests CEPF Plant AssessmentC.F.C.P.A. Project, Stylochaeton euryphyllus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2010-08-24] (ang.).
↑ Eastern ArcE.A. Mountains Eastern ArcE.A., Coastal Forests CEPF Plant AssessmentC.F.C.P.A. Project, Stylochaeton milneanus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2010-08-24] (ang.).
↑ Eastern ArcE.A. Mountains Eastern ArcE.A., Coastal Forests CEPF Plant AssessmentC.F.C.P.A. Project, Stylochaeton salaamicus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2010-08-24] (ang.).
1 2 W.J. van der Burg: Stylochaeton hypogeum. W: G.J.H. Grubben (red.): Plant Resources of Tropical Africa. T. 2: Vegetables. Wageningen: Prota Foundation, 2004, s. 516-517. ISBN 90-5782-147-8. (ang.).

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] 1 2 3 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2026-10-14] (ang.).

[3] Index Nominum Genericorum. [dostęp 2010-08-23]. (ang.).

[kew-4] 1 2 3 4 5 Plants of the World Online (POWO). The Royal Botanic Gardens, Kew, 2026. [dostęp 2026-10-14]. (ang.).

[dpr-5] 1 2 3 Adolf Engler. Araceae-Aroideae. „Das Pflanzenreich”. 73, s. 29-39, 1920. A. Engler. (łac.).

[cate-6] 1 2 3 4 A. Haigh et al.: CATE Araceae: Stylochaeton Lepr.. 2009. [dostęp 2010-08-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-09-29)]. (ang.).

[kub-7] 1 2 3 4 5 6 S.J. Mayo, J. Bogner i P.C. Boyce: Araceae. W: Klaus Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. T. IV: Flowering Plants. Monocotyledons: Alismatanae and Commelinanae (except Gramineae). Berlin Heidelberg: Springer, 1998, s. 52. ISBN 3-540-64061-4. (ang.).

[cabrera-8] L.I. Cabrera et al. Phylogenetics relationships of aroids and duckweeds (Araceae) inferred from coding and noncoding plastid DNA. „American Journal of Botany”. 95(9), s. 1153–1165, 2008. (ang.).

[cusimano-9] Natalie Cusimano (i inni). Relationships within the Araceae: Comparison of morphological patterns with molecular phylogenies. „American Journal of Botany”. 98 (4), s. 654–668, 2011. DOI: 10.3732/ajb.1000158.

[ezedin-10] Zacky Ezedin. A Conspectus of Angiosperm Supertribes. „Harvard Papers in Botany”. 29 (1), s. 63–78, 2024-06-30. DOI: 10.3100/hpib.v29iss1.2024.n8.

[11] Eastern ArcE.A. Mountains Eastern ArcE.A., Coastal Forests CEPF Plant AssessmentC.F.C.P.A. Project, Stylochaeton bogneri, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2010-08-24] (ang.).

[12] Eastern ArcE.A. Mountains Eastern ArcE.A., Coastal Forests CEPF Plant AssessmentC.F.C.P.A. Project, Stylochaeton crassispathus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2010-08-24] (ang.).

[13] Eastern ArcE.A. Mountains Eastern ArcE.A., Coastal Forests CEPF Plant AssessmentC.F.C.P.A. Project, Stylochaeton euryphyllus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2010-08-24] (ang.).

[14] Eastern ArcE.A. Mountains Eastern ArcE.A., Coastal Forests CEPF Plant AssessmentC.F.C.P.A. Project, Stylochaeton milneanus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2010-08-24] (ang.).

[15] Eastern ArcE.A. Mountains Eastern ArcE.A., Coastal Forests CEPF Plant AssessmentC.F.C.P.A. Project, Stylochaeton salaamicus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2010-08-24] (ang.).

[veg-16] 1 2 W.J. van der Burg: Stylochaeton hypogeum. W: G.J.H. Grubben (red.): Plant Resources of Tropical Africa. T. 2: Vegetables. Wageningen: Prota Foundation, 2004, s. 516-517. ISBN 90-5782-147-8. (ang.).