TNF-α

Model TNF-α

TNF-α, TNF-alfa (od ang. tumor necrosis factor α), czynnik martwicy nowotworów (dosł. czynnik martwicy guza), kachektyna lub kacheksyna (od łac. cachexia lub ang. cachectin, wyniszczenie) – cytokina (z nadrodziny TNFSFL) związana z procesem zapalnym, produkowana głównie przez aktywne monocyty i makrofagi oraz w znacznie mniejszych ilościach przez inne tkanki (adipocyty, keratynocyty, fibroblasty, neutrofile, mastocyty oraz niektóre limfocyty).

Budowa

Z biochemicznego punktu widzenia TNF-α jest glikoproteiną złożoną ze 182 aminokwasów, która powstaje w wyniku modyfikacji potranslacyjnej 212-aminokwasowego polipeptydu. Istnieją również krótsze lub dłuższe izoformy produkowane przez inne tkanki.

Gen

Ludzki gen TNF-α (TNF, TNFA) został sklonowany w 1985 roku. Znajduje się na chromosomie 6 w pozycji p21.3, ma wielkość ok. 3 kpz i zawiera 4 eksony. Ostatni ekson wykazuje 56% podobieństwa do genu LTA (limfotoksyna alfa, TNFB), również kodującego białko wydzielnicze. 3' UTR TNFα zawiera ARE (AU-rich element).

Fizjologia

TNF-α wywiera wpływ na komórki, łącząc się z odpowiednim receptorem na powierzchni błony komórkowej. Dotychczas zidentyfikowano dwa typy takich receptorów:

Receptory te znaleziono między innymi na komórkach immunokompetentnych. Pobudzenie tych receptorów pobudza te komórki do produkcji i uwalniania cytokin.

Działanie TNF-α

Patofizjologia

Nadmierne wydzielanie TNF-α łączy się ze zwiększoną podatnością na alergie i zapadalnością na astmę. Zaburzenia w produkcji TNF-α (zwłaszcza nadmierna produkcja) łączone są z nowotworami oraz innymi chorobami, głównie autoimmunologicznymi (np. z chorobą Leśniowskiego-Crohna). Wyindukowane wydzielanie TNF-α może doprowadzić do wyniszczenia nowotworowego.

Wiele zagadnień dotyczących tego białka nie zostało dotąd rozwiązanych.

Modulowanie aktywności TNF-α

Obniżanie aktywności

W leczeniu szeregu chorób autoimmunologicznych i związanych z przewlekłym, destrukcyjnym zapaleniem wykorzystuje się leki, które określamy jako inhibitory TNF.

Inhibitory TNF można podzielić na 2 grupy:

Do pierwszej grupy zalicza się, między innymi:

  • infliksymab, posiada w Polsce wskazania do leczenia następujących chorób:
  • golimumab, posiada w Polsce następujące wskazania:
    • czynne, umiarkowane i ciężkie reumatoidalne zapalenie stawów (w skojarzeniu z metotreksatem)
    • aktywna i postępująca postać łuszczycowego zapalenia stawów u dorosłych (w monoterapii lub skojarzeniu z metotreksatem)
    • ciężkie, czynne zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa u dorosłych
  • adalimumab, posiada w Polsce wskazania do leczenia następujących chorób:
    • czynne umiarkowane i ciężkie reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) u dorosłych
    • czynne, wielostawowe młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów, u dzieci i młodzieży
    • czynna postać zapalenia stawów z towarzyszącym zapaleniem przyczepów ścięgnistych po 6. roku życia
    • czynne i postępujące łuszczycowe zapalenie stawów u dorosłych
    • umiarkowana i ciężka przewlekła postać łuszczycy zwykłej (plackowatej) u dorosłych i dzieci od 4. roku życia
    • ciężkie, czynne zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa
    • ciężka osiowa spondyloartropatia bez cech zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa
    • umiarkowana do ciężkiej czynnej postaci choroby Leśniowskiego-Crohna u dorosłych i dzieci w wieku 6-17 lat
    • umiarkowane do ciężkiego czynne wrzodziejące zapalenie jelita grubego u dorosłych
    • czynne, umiarkowane i ciężkie, ropne zapalenie apokrynowych gruczołów potowych (trądzik odwrócony) u dorosłych
    • nieinfekcyjne zapalenie błony naczyniowej oka u dorosłych
  • certolizumab pegol, posiada w Polsce wskazania do leczenia następujących chorób:
    • czynne umiarkowane i ciężkie reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) u dorosłych
    • czynne łuszczycowe zapalenia stawów u dorosłych
    • ciężkie, czynne zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa
    • ciężka osiowa spondyloartropatia bez cech zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa

a do drugiej grupy należy:

  • etanercept, który posiada w Polsce wskazania do leczenia następujących chorób:
    • czynne umiarkowane i ciężkie reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) u dorosłych
    • wielostawowe zapalenie stawów (z obecnością czynnika reumatoidalnego lub bez jego obecności)
    • rozwinięte, skąpostawowe zapalenie stawów u dzieci po 2. roku życia
    • łuszczycowe zapalenie stawów u młodzieży po 12. roku życia
    • zapalenie stawów na tle zapalenia przyczepów ścięgnistych u młodzieży po 12. roku życia
    • czynne łuszczycowe zapalenie stawów u dorosłych
    • ciężkie, czynne zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa
    • ciężka osiowa spondyloartropatia bez cech zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa
    • łuszczyca zwykła (plackowata) o umiarkowanym lub ciężkim przebiegu u dorosłych
    • przewlekła, ciężka postacią łuszczycy zwykłej (plackowatej) u dzieci po 6. roku życia

Hamowanie produkcji

Od niedawna pojawia się coraz więcej informacji na temat środków hamujących wytwarzanie tej cytokiny. Przykładami takich substancji są:

Okazuje się, że aktywacja receptora serotoniny 5-HT2A powoduje nadzwyczaj potężne zahamowanie wydzielania TNF-α i może zablokować proces zapalny nawet kilka godzin po nagłym jego wywołaniu. Dalsze badania nad tym zjawiskiem mogą jednak, paradoksalnie, napotkać przeszkody natury czysto kulturowej, z powodu uprzedzeń znacznej części społeczeństwa wobec agonistów receptora 5-HT2A (środki te mają zwykle silne działanie psychodeliczne, niepożądane w terapii).

Podwyższanie aktywności

Niektóre substancje mają właściwości zwiększające produkcję TNF-alfa, na przykład:

Zobacz też