Język tamilski

தமிழ்
Obszar

głównie Indie i Sri Lanka

Liczba mówiących

ok. 68 mln

Pismo/alfabet

tamilskie

Klasyfikacja genetyczna
Status oficjalny
język urzędowy  Indie (Tamil Nadu)
 Sri Lanka
 Singapur
Ethnologue 2 prowincjonalny↗
Kody języka
ISO 639-1 ta
ISO 639-2 tam
ISO 639-3 tam
IETF ta
Glottolog tami1289
Ethnologue tam
GOST 7.75–97 там 655
WALS tsp, tml
Występowanie
Ilustracja
Zasięg języka tamilskiego
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Wikipedia w języku tamilskim
Słownik języka tamilskiego
w Wikisłowniku
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.

Język tamilski (tamil), tamilski: தமிழ் (tamizh) – język z rodziny drawidyjskiej, jej grupy południowej. Drugi, obok języka telugu, pod względem liczby użytkowników język tej rodziny – posługuje się nim około 65 mln Tamilów. Zamieszkują oni głównie południowoindyjski stan Tamil Nadu (60 mln) oraz wyspę Cejlon (4 mln). Językiem tym posługuje się także ponad milion emigrantów tamilskich w Malezji i Singapurze. Język urzędowy Singapuru, Sri Lanki i stanu Tamil Nadu.

Tamilski język literacki wykształcił się już w I w. n.e. Do zapisu używa się odrębnego pisma południowoindyjskiego (pisma tamilskiego).

System fonologiczny

Samogłoski

KrótkieDługie
PrzednieCentralneTylnePrzednieCentralneTylne
Wysokie iuiːuː
இஉஈஊ
Średnie eoeːoː
எஒஏஓ
Niskie a(ai)aː(aw)
அஐஆஒள

Spółgłoski

W przeciwieństwie do większości języków indyjskich, w tamilskim nie ma rozróżnienia spółgłosek przydechowych i nieprzydechowych. W poniższej tabelce podano fonemy języka tamilskiego wraz z odpowiadającymi im znakami graficznymi w alfabecie tamilskim. W nawiasach obok podstawowej formy fonemu podano tzw. alofony, czyli najważniejsze warianty danego dźwięku.

WargoweZęboweDziąsłoweRetrofleksywnePodniebienneTylnojęzykowe
Zwarte p (b)t̪ (d̪)ʈ (ɖ)ʨ (ʥ)k (g) (x)
பதடசக
Nosowe mn̪ṉɳɲŋ
மநனணஞங
Uderzeniowe ɾ̪
ர
Drżące r
ற
Półotwarte centralne ʋɻj
வழய
Półotwarte Boczne l̪ɭ
லள

W zależności od pozycji w wyrazie, poszczególne grafemy mogą oznaczać różne dźwięki. Podobnie jak w wielu innych językach, sąsiadujące ze sobą spółgłoski wykazują skłonność do upodobnienia pod względem miejsca i sposobu artykulacji. Wyrazy zapożyczone (zwykle z sanskrytu lub angielskiego) zazwyczaj zachowują wymowę języka pierwotnego, np. bas z ang. bus. Poniższa tabelka przedstawia wykaz grafemów spółgłoskowych i odpowiadające im dźwięki:

GrafemWymowaPrzykłady
க்kkw nagłosie i przy podwojeniu bezdźwięcznie, jak polskie kகால் kāl [kɑːl] „stopa”, பக்கம் pakkam [ˈpakːʌm] „strona”
gpo spółgłoskach nosowych dźwięcznie, jak polskie gநாங்கள் nāṅkaḷ [ˈn̪ɑːŋɡəɭ] „my”
xmiędzy samogłoskami tylnymi i centralnymi jak polskie chபோகும் pōkum [ˈpoːxum] „pójdzie”
ɣmiędzy samogłoskami przednimi dźwięcznie jak h w "Bohdan"செய்கிறேன் ceykiṟēṉ [ˈsejɣireːn] „robię”
ங்ṅŋjak ng w ang. singஇங்கே iṅkē [ˈiŋɡeː] „tutaj”
ச்csw nagłosie i między samogłoskami bezdźwięcznie jak polskie sசோறு cōṟu [ˈsoːrɯ] „gotowany ryż”, பசி paci [ˈpasi] „głód”
ʨprzy podwojeniu jak polskie ćபேச்சு pēccu [ˈpeːʨɯ] „mowa”
ʥpo spółgłosce nosowej jak polskie dźகொஞ்சம் koñcam [ˈkɔɲʥʌm] „trochę”
ஞ்ñɲjak polskie ńபஞ்சு pañcu [ˈpaɲʒɯ] „bawełna”, ஞாபகம் ñāpakam [ˈɲɑːbəxʌm] „wspomnienie”
ட்ṭʈw nagłosie (jedynie wyrazów zapożyczonych) oraz przy podwojeniu jako bezdźwięczna spółgłoska retrofleksywna (t z wygiętym do tyłu językiem)டீ ṭī [ʈiː] ang. „tea”, கட்டு kaṭṭu [ˈkaʈːɯ] „wiązać”
ɖpo spółgłoskach nosowych oraz między samogłoskami wymawiana jako d z wygiętym do tyłu językiemஆண்டு āṇṭu [ˈɑːɳɖɯ] „rok”, படம் paṭam [ˈpaɖʌm] „obraz”
ண்ṇɳretrofleksywne (wymawiane z wygiętym do tyłu językiem) nபணம் paṇam [ˈpaɳʌm] „pieniądze”
த்tt̪w nagłosie i przy podwojeniu jak polskie tதாய் tāy [t̪ɑːj] „matka”, சத்தம் cattam [ˈsat̪ːʌm] „upadek”
d̪po spółgłoskach nosowych wymawiane dźwięcznie, jak polskie dஅந்த anta [ˈan̪d̪ə] „tamten”
ðmiędzy samogłoskami jak th w ang. theமாதம் mātam [ˈmɑːðʌm] „miesiąc”
ந்nn̪jak polskie nநான் nāṉ [n̪ɑːn] „ja”
ப்ppw nagłosie i przy podwojeniu jak polskie pபல் pal [pal] „ząb”, உப்பு uppu [ˈupːɯ] „sól”
bpo spółgłoskach nosowych wymawiane dźwięcznie, jak polskie bபாம்பு pāmpu [pɑːmbɯ] „wąż”
βmiędzy samogłoskami wymawiane dźwięcznieதீபம் tīpam [ˈt̪iːβʌm] „lampa”
ம்mmjak polskie mமீன் mīṉ [miːn] „ryba”
ய்yjjak polskie jயார் yār [jɑːɾ] „kto”
ர்rɾjak polskie r z jednym uderzeniem czubka językaஅரை arai [ˈaɾai̯] „połowa”
ல்lljak polskie lகாலம் kālam [ˈkɑːlʌm] „czas”
வ்vʋpodobne do polskiego wவானம் vānam [ˈʋɑːnʌm] „niebo”
ழ்ḻɻspółgłoska retrofleksyjna dźwięczna, brzmiąca pośrednio między polskim ż, l i „angielskim” rவழி vaḻi [ˈʋaɻi] „droga”
ள்ḷɭretrofleksyjne lநீளம் nīḷam [ˈn̪ɨːɭʌm] „długość”
ற்ṟrmiędzy samogłoskami jako "wibrujące" r z kilkoma uderzeniami czubkiem językaஅறை aṟai [ˈarai̯] „pokój”
tːrprzy podwojeniach wymawiane jako połączenie dziąsłowego t i rகாற்று kāṟṟu [ˈkɑːtːrɯ] „wiatr”
drpo nosowych wymawiane jako połączenie dziąsłowego d i rபன்றி paṉṟi [ˈpandri] „świnia”
ன்ṉndziąsłowe nபூனை pūṉai [ˈpuːnai̯] „kot”
ஜ்jʥjak polskie dźஜாதி jāti [ˈʤɑːði] „kasta”
ஷ்ṣʂretrofleksywne (wymawiane z odgiętym do tyłu językiem) szகஷ்டம் kaṣṭam [ˈkaʂʈʌm] „trudność”
ஸ்ssjak polskie sபுஸ்தகம் pustakam [ˈpustʌxʌm] „książka”
ஹ்hɦdźwięczne hஹஜி haji [ˈɦaʤi] „hadżdżi”
ஃḵhprzydech krtaniowy, jak angielskie h w haveஅஃறிணை aḵriṇai [ˈahrɨɳɛi̯] „rodzaj nijaki”

Morfologia

Z punktu widzenia typologicznego tamilski jest językiem aglutynacyjnym, relacje gramatyczne odzwierciedlane są za pomocą systemu sufiksów i postpozycji.

Składnia

Tamilski jest językiem typu SOV, czyli czasownik występuje zwykle na końcu zdania. Jednak składnia języka jest dość elastyczna i może on pojawiać się także w innych miejscach, powodując subtelne różnice w znaczeniu.

Tamilski preferuje postpozycję w stosunku do prepozycji. Podmiot zdania nie musi być wyrażony bezpośrednio (podmiot gramatyczny), może pozostać domyślny. Nie jest też obowiązkowe występowanie zarówno orzeczenia, jak i dopełnień. Zdanie może składać się jedynie z czasownika (np. muṭintuviṭṭatu – ukończony) lub tylko z podmiotu i dopełnienia (atu eṉ vīṭu – to [jest] mój dom). Język tamilski nie posiada łącznika, a więc formy osobowej czasownika być, służącej do łączenia cech obiektu z samym obiektem w ramach zdania.

Słownictwo

Zasób leksykalny w większej części drawidyjski; istnieje pewna ilość zapożyczeń z sanskrytu, języków munda i innych. W odróżnieniu od innych języków drawidyjskich stopień sanskrytyzacji słownictwa jest stosunkowo niewielki.

System pisma

Starożytne pismo tamilskie, bardzo różniące się od współcześnie używanego
Strona Biblii w języku tamilskim
(1723)
 Osobny artykuł: Pismo tamilskie.

Pismo tamilskie to alfabet sylabiczny, a więc jeden znak oznacza jedną sylabę. Większość znaków składa się z elementu spółgłoskowego i samogłoskowego, choć istnieją też grafemy oznaczające samodzielne samogłoski. Alfabet tamilski zawiera 12 elementów samogłoskowych, 18 spółgłoskowych, co daje razem 276 znaków kombinowanych. Oprócz tego jest też 5 znaków grantha, służących do zapisu słów zapożyczonych z sanskrytu.

Zobacz też

Linki zewnętrzne