| Niematerialne dziedzictwo kulturowe UNESCO | |
| Państwo | |
|---|---|
| Typ | |
| Numer ref. | |
| Region |
Afryka |
| Historia wpisania na listę | |
| Wpisanie na listę |
2014 |
Tchopa, soopa – tradycyjny taniec ofiarny wykonywany przez przedstawicieli grupy etnicznej Lomwe zamieszkującej południowo-wschodnią część Republiki Malawi.
W 2014 roku decyzją obradującego w Paryżu Międzyrządowego Komitetu ds. Ochrony Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego taniec tchopa wpisany został na listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO.

Taniec tchopa (znany również jako soopa) to rodzaj sztuki widowiskowej, który jest szeroko rozpowszechniony wśród społeczności Lomwe zamieszkującej wioski położone w południowo-wschodniej części Malawi, w Regionie Południowym, na wschód od rzeki Shire; głównie w dystrykcie Phalombe, a także Chiradzulu, Mulanje, Thyolo i Zomba.
Taniec wykonywany jest zazwyczaj w ramach uroczystości dziękczynnych z okazji zakończenia udanych zbiorów i polowań, ale także podczas składania ofiar duchom przodków w przypadku klęsk żywiołowych, takich jak epidemie czy susze. Członkowie społeczności gromadzą się wówczas w lesie pod drzewem mpoza (roślina z gatunku Annona senegalensis) i za pośrednictwem duchów swoich przodków modlą się do Boga o deszcz, wykonując rytualny taniec od rana aż do zmierzchu. Po udanych zbiorach również zbierają się pod mpoza, tym razem dziękując Bogu. W ramach ofiary dziękczynnej przynoszą ze sobą jedzenie, takie jak słodki napój thobwa otrzymywany z mąki z prosa oraz potrawę nsima z mąki kukurydzianej, a także zwierzęta gospodarskie. Tchopa jednoczy społeczność w trudnych chwilach, np. żałoby. Wykonywana jest też po ukończeniu szkoły jako rytuał przejścia z dzieciństwa do dorosłości zarówno przez chłopców, jak i dziewczęta.
Taniec tchopa wymaga specjalnych umiejętności tanecznych i wokalnych, stąd pierwotnie wykonywany był jedynie przez starszych mężczyzn i starsze kobiety ludu Lomwe. Współcześnie do udziału w tradycji zachęca się również dzieci, a wiedza o tańcu i umiejętność jego wykonywania przekazywane są z pokolenia na pokolenie podczas sesji treningowych, okazjonalnych występów i festiwali, a także w ramach zajęć fakultatywnych w szkołach podstawowych.
Każda wioska ma swoją grupę tancerzy tchopa, którą podczas uroczystości anonsuje wódz danej wioski. Wykonanie tchopa przebiega przy akompaniamencie trzech rodzajów bębnów różnej wielkości – mbera (największego), khwinyale (średniego) oraz namalema (najmniejszego). Taniec wykonuje maksymalnie 20–30 tancerzy ustawionych w kręgu, którzy zamieniają się co jakiś czas miejscami. Część z nich przynosi ze sobą worki z narzędziami rolniczymi, sprzętem myśliwskim, skórami zwierząt, kukiełkami oraz starymi naczyniami kuchennymi, często trzymają w ręku również noże, siekiery, włócznie i miotełki do odganiania much. Wykonawcy tańca tradycyjnie nosili kostiumy zwane zibiya składające się z wykonanych z liści palmowych spódnic, nakryć głowy ze skór zwierzęcych i piór ptaków oraz owiniętych wokół kostek maseche (membranofonów przypominających tamburyny). Współcześnie tancerze zakładają jednak również stroje wykonane z innych materiałów.
Oprócz tancerzy postaciami ważnymi dla podtrzymania tradycji są twórcy strojów i instrumentów, muzycy oraz starsze kobiety przygotowujące jedzenie i piwo przeznaczone na ofiarę.