Tecophilaea

*Tecophilaea*
	; Tecophilaea cyanocrocus
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	szparagowce
Rodzina	Tecophilaeaceae
Rodzaj	Tecophilaea
	Nazwa systematyczna
	Tecophilaea Bertero ex Colla; Herb. Pedem. 5: 447 (1836)
	Typ nomenklatoryczny
	T. violifloraBertero ex Colla
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Tecophilaea Bertero ex Colla – rodzaj roślin należący do rodziny Tecophilaeaceae, obejmujący dwa gatunki występujące w środkowym Chile i w Peru. Rośliny z gatunku Tecophilaea cyanocrocus, o pachnących, atrakcyjnych, kobaltowoniebieskich kwiatach, są rzadkimi i cenionymi roślinami ozdobnymi, co niemal przyczyniło się do ich wymarcia w środowisku naturalnym.

Obszar występowania i siedliska

Rośliny z gatunku Tecophilaea violiflora występują w okolicach Limy w Peru oraz na obszarze od Coquimbo do Santiago w Chile. Gatunek Tecophilaea cyanocrocus występował naturalnie w górach w okolicy Santiago de Chile, na wysokości ok. 3000 m n.p.m., jednak około roku 1950 roślina ta została uznana za wymarłą w środowisku naturalnym, w konsekwencji m.in. nadmiernego zbioru bulwocebul w celu ich eksportu do Europy. Wiosną 2001 r. odkryto jednak na terenach prywatnych w Regionie Metropolitalnym Santiago, na południe od stolicy, dużą populację tej rośliny. Zasiedlają suche łąki górskie i kamieniste zbocza.

Morfologia

Pokrój: Niewielkie rośliny zielne.

Pęd: Podziemna bulwocebula pokryta tuniką.

Liście: Dwa liście odziomkowe, zewnętrzny zredukowany do rurkowatej pochwy, wewnętrzny wąsko lancetowaty. U T. cyanocrocus niekiedy dwa liście właściwe o długości do 10 cm i szerokości do 1 cm.

Kwiaty: Głąbik o wysokości do 8 cm, z pojedynczym kwiatem, rzadziej 2–3 zebrane w grono. Szypułki z liściem przykwiatowym u nasady oraz niemal wierzchołkowo posadzonym podkwiatkiem. Kwiaty o długości od 1,5 do 3–4 cm, lekko grzbieciste, z okwiatem o zwężonej, rurkowatej nasadzie, trąbkowate. Trzy płodne pręciki ułożone z przodu okwiatu, z główkami u nasady z ogoniastymi wyrostkami zbudowanymi z dwóch zrośniętych komór pyłkowych sąsiadujących pylników. Trzy jałowe prątniczki położone z tyłu okwiatu. Słupek wpół dolny. Zalążki liczne.

Owoce: Małe, kulistawe torebki.

Biologia

Rozwój: Wieloletnie geofity cebulowe. Gatunek T. cyanocrocus kwitnie na wiosnę (od października do listopada na półkuli południowej lub od lutego do marca na półkuli północnej).

Systematyka

Pozycja systematyczna wg Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG V z 2026): Rodzaj zaliczany do plemienia Odontostomeae w rodzinie Tecophilaeaceae z rzędu szparagowców (Asparagales), zaliczanego do kladu jednoliściennych (monocots).

Gatunki

Tecophilaea cyanocrocus Leyb.
Tecophilaea violiflora Bertero ex Colla

Nazewnictwo

Etymologia nazwy naukowej: Nazwa naukowa rodzaju została nadana na cześć Tecophilii, córki włoskiego botanika Luigi Colla, który badał i opisał te rośliny.

Nazwy zwyczajowe: T. cyanocrocus nazywana jest „Chilean blue crocus”, co w języku polskim oznacza „niebieski krokus chilijski”.

Synonimy

Distrepta Miers
Phyganthus Poepp. & Endl.
Poeppigia Kunze ex Rchb.

Zastosowania

Oba gatunki Tecophilaea uprawiane są jako roślina ozdobne. Gatunek T. cyanocrocus o większych kwiatach jest bardziej popularny w uprawie. Powstały liczne kultywary tego gatunku, w tym takie jak 'Leichtlinii', o wyrazistej, białej gardzieli okwiatu, 'Purpurea' i 'Hardman's Violet'. Zarówno gatunek tej rośliny, jak i kultywar 'Leichtlinii' zostały wyróżnione Award of Garden Merit przez Royal Horticultural Society.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2026-10-29] (ang.).
1 2 Index Nominum Genericorum. Smithsonian National Museum of Natural History. [dostęp 2020-08-03]. (ang.).
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 Plants of the World Online (POWO). The Royal Botanic Gardens, Kew, 2026. [dostęp 2026-10-29]. (ang.).
1 2 3 4 Simpson M.G., Rudall P.J.: Tecophilaeaceae. W: Klaus Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. T. 3: Flowering Plants. Monocotyledons. Lilianae (except Orchidaceae). Berlin Heidelberg: Springer-Verlag, 1998, s. 352. ISBN 3-540-64060-6. (ang.).
↑ Royal Horticultural Society Plant Finder. [dostęp 2020-08-03].

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] 1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2026-10-29] (ang.).

[ing-3] 1 2 Index Nominum Genericorum. Smithsonian National Museum of Natural History. [dostęp 2020-08-03]. (ang.).

[kew-4] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 Plants of the World Online (POWO). The Royal Botanic Gardens, Kew, 2026. [dostęp 2026-10-29]. (ang.).

[kub-5] 1 2 3 4 Simpson M.G., Rudall P.J.: Tecophilaeaceae. W: Klaus Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. T. 3: Flowering Plants. Monocotyledons. Lilianae (except Orchidaceae). Berlin Heidelberg: Springer-Verlag, 1998, s. 352. ISBN 3-540-64060-6. (ang.).

[rhs-6] Royal Horticultural Society Plant Finder. [dostęp 2020-08-03].