Tecophilaeaceae

*Tecophilaeaceae*
	; Tecophilaea cyanocrocus
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	szparagowce
Rodzina	Tecophilaeaceae
	Nazwa systematyczna
	Tecophilaeaceae Leyb.; Bonplandia 10: 370. Dec 1862
	Typ nomenklatoryczny
	Tecophilaea Bertero ex Colla (1836)
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Tecophilaeaceae Leyb. – rodzina roślin jednoliściennych z rzędu szparagowców (Asparagales). Obejmuje 6–10 rodzajów z 27–32 gatunkami, występującymi w środkowej i zachodniej Azji, Kalifornii, Chile oraz środkowej i południowej Afryce. Są to cebulowe geofity z ogonkowymi liśćmi. Kwiaty niewielkie do całkiem okazałych, zebrane w kwiatostany, z rozpostartymi promieniście listkami okwiatu, ale często z jedną osią symetrii z powodu budowy pręcików i słupkowia. Nie mają znaczenia ekonomicznego poza spotykanymi w uprawie, sadzonymi jako rośliny ozdobne błękitka sercolistna Cyanastrum cordifolium i Tecophilaea cyanocrocus.

Morfologia

Pokrój: Byliny o podziemnej, kulistej lub elipsoidalnej bulwocebuli, z której wyrastają liście i pęd kwiatowy. Bulwocebula często okryta jest włóknistą tuniką.
Liście: Odziomkowe i tylko w rodzaju Walleria skrętolegle wyrastają także na pędzie nadziemnym. Ich nasada jest często pochwiasta. Liście są siedzące i równowąskolancetowate (u rodzajów błękitka Cyanastrum i Kabuyea) lub ogonkowe i o blaszce lancetowatej do jajowatej, rzadko z nasadą sercowatą.
Kwiaty: Obupłciowe, promieniste lub grzbieciste, pojedyncze lub zebrane w grona, często z przysadkami na szypułkach. Okwiat zbudowany jest z dwóch okółków listków, zrośniętych u nasady w rurkę. Listki zewnętrznego okółka zwykle zakończone są kończykami lub ośćmi. Pręcików jest sześć, wyrastają w dwóch okółkach, przy czym część rozwija się czasem jako płonne prątniczki. W kwiatach o symetrii grzbiecistej pręciki skierowane są zwykle ku górze. Nitka pręcika wnika między pylniki od nasady jego główki w postaci łącznika. Pylniki otwierają się porami. Zalążnia jest wpół dolna lub niemal górna i trójkomorowa. W każdej komorze rozwijają się dwa lub więcej zalążków ułożonych w dwóch rzędach.
Owoce: Torebki pękające trzema klapami, zawierające liczne, czarne lub brązowe nasiona.

Systematyka

Pozycja systematyczna według systemu APG V z 2026 roku

←

storczykowate Orchidaceae

Boryaceae

Blandfordiaceae

asteliowate Asteliaceae

	Lanariaceae

	przyklękowate Hypoxidaceae

Doryanthaceae

Tecophilaeaceae

kosaćcowate Iridaceae

Xeronemataceae

złotogłowowate Asphodelaceae

	amarylkowate Amaryllidaceae

	szparagowate Asparagaceae

Podział rodziny i wykaz rodzajów

plemię Conanthereae D. Don
- Conanthera Ruiz & Pavon
- Zephyra D.Don
plemię Odontostomeae Baker
- Cyanastrum Oliv. – błękitka
- Cyanella Royen ex L.
- Eremiolirion J.C.Manning & F.Forest
- Kabuyea Brummitt
- Odontostomum Torr.
- Tecophilaea Bertero ex Colla
- Walleria J.Kirk
incertae sedis (rodzaj z włączonej tu przez system APG V rodziny Ixioliriaceae)
- Ixiolirion Fisch. ex Herb. – turliban

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
1 2 3 4 5 6 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2026-10-28] (ang.).
1 2 James Reveal: Indices Nominum Supragenericorum Plantarum Vascularium – B. PlantSystematics.org. [dostęp 2010-11-23]. (ang.).
1 2 3 4 Plants of the World Online (POWO). The Royal Botanic Gardens, Kew, 2026. [dostęp 2026-10-08]. (ang.).
1 2 3 James W. Byng (i inni). Large‐scale nuclear and plastid phylogenomic analyses inform an updated Angiosperm Phylogeny Group classification: APG V. „Journal of Systematics and Evolution”. 64 (5), s. 845–874, 2026-09-17. DOI: 10.1111/jse.70096.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 Maarten J. M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World: An Illustrated Encyclopedia of Vascular Plants. Richmond, Chicago: Kew Publishing, The University of Chicago Press, 2017, s. 164–165. ISBN 978-1-84246-634-6.
1 2 3 4 5 Heywood V. H., Brummitt R. K., Culham A., Seberg O.: Flowering plant families of the world. Ontario: Firely Books, 2007, s. 403–404. ISBN 1-55407-206-9.
↑ James W. Byng, Rogier van Vugt, Ehoarn Bidault, Mark W. Chase, Maarten J.M. Christenhusz: Angiosperm Phylogeny Poster APG V. APG V (2026), supplementary information. [dostęp 2026-10-06].

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] 1 2 3 4 5 6 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2026-10-28] (ang.).

[reveal-3] 1 2 James Reveal: Indices Nominum Supragenericorum Plantarum Vascularium – B. PlantSystematics.org. [dostęp 2010-11-23]. (ang.).

[kew-4] 1 2 3 4 Plants of the World Online (POWO). The Royal Botanic Gardens, Kew, 2026. [dostęp 2026-10-08]. (ang.).

[APGV-5] 1 2 3 James W. Byng (i inni). Large‐scale nuclear and plastid phylogenomic analyses inform an updated Angiosperm Phylogeny Group classification: APG V. „Journal of Systematics and Evolution”. 64 (5), s. 845–874, 2026-09-17. DOI: 10.1111/jse.70096.

[maarten-6] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Maarten J. M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World: An Illustrated Encyclopedia of Vascular Plants. Richmond, Chicago: Kew Publishing, The University of Chicago Press, 2017, s. 164–165. ISBN 978-1-84246-634-6.

[heywood-7] 1 2 3 4 5 Heywood V. H., Brummitt R. K., Culham A., Seberg O.: Flowering plant families of the world. Ontario: Firely Books, 2007, s. 403–404. ISBN 1-55407-206-9.

[APPV-8] James W. Byng, Rogier van Vugt, Ehoarn Bidault, Mark W. Chase, Maarten J.M. Christenhusz: Angiosperm Phylogeny Poster APG V. APG V (2026), supplementary information. [dostęp 2026-10-06].