Eremiolirion amboense

*Eremiolirion amboense*
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	szparagowce
Rodzina	Tecophilaeaceae
Rodzaj	Eremiolirion
Gatunek	Eremiolirion amboense
	Nazwa systematyczna
	Eremiolirion amboense (Schinz) J.C.Manning & Mannh.; Bothalia 35: 117 (2005)
Synonimy
	Cyanella amboensis Schinz;
	Cyanella amboensis Schinz;
	Systematyka w Wikispecies

Eremiolirion amboense (Schinz) J.C.Manning & Mannh. – gatunek roślin należący do monootypowego rodzaju Eremiolirion J.C.Manning & F.Forest z rodziny Tecophilaeaceae, występujący endemicznie w wyżej położonych częściach środkowo-zachodniej i północno-zachodniej Namibii, wzdłuż lepiej nawodnionej, zachodniej krawędzi uskoku od zachodu od miasta Mariental na południu do Kaokoland na północy, oraz w południowo-zachodniej Angoli w pobliżu jeziora Arco. W Namibii bulwocebule tej rośliny są spożywane przez lokalne plemiona buszmenów.

Nazwa naukowa rodzaju pochodzi od greckich słów: έρημος (erimos – pustynia) oraz λυρίων (lirion – lilia).

Morfologia

Pokrój: Rośliny zielne o wysokości od 6 do 25 cm.

Pęd: Kilka podziemnych bulwocebul o średnicy do 3 cm, pokrytych tuniką składającą się z gęstych, jasnych, białawo-brązowych, twardych i skórzastych włókien.

Liście: Dwa odziomkowe, niemal wzniesione, wąskolancetowate, o rozmiarach (10–)15 – 25 × (8–)10 – 20 mm. Blaszki liściowe skórzaste, sztyletowato zakończone, o brzegach wygiętych do góry.

Kwiat: Do 30 promienistych kwiatów zebranych w wiechowatą wierzchotkę z od 1 (3) do 7 odgałęzień. Szypułki o długości 15 – 25 mm, wydłużające się lekko i prostujące w czasie owocowania rośliny, osiągając długość 20 – 40 mm. Kwiaty zwisające, dzwonkowate, biało-różowe lub bordowe odosiowo u nasady zewnętrznych listków okwiatu, pachnące. Rurka okwiatu o długości ± 4 mm, kształtująca pierścień powyżej zalążni o długości 0,5 – 1,0 mm. Zewnętrzne listki okwiatu rozwarte od nasady, podługowate, o wymiarach 15 – 20 × 5 – 7 mm, zwężone, na brzegach zwinięte w dół. Wewnętrzne listki rozwijające się od połowy swojej długości, jajowate, o wymiarach 13 – 18 × 7 – 10 mm, lekko kapturkowato zakończone. Pręciki monomorficzne, nitki lekko zwężające się, o długości ± 0,25 mm, pylniki wąskolancetowate, o długości 9 – 10 mm, żółte, pękające przez podłużne otworki wierzchołkowe. Zalążnia w pół dolna, z ± 6 zalążkami w każdej komorze. Szyjka słupka o długości 10 – 12 mm, wystająca krótko ponad pylniki, biała.

Owoce: Jajowate do kulistych torebki, o wymiarach 10 – 12 × 8 – 12 mm. Nasiona elipsoidalno-gruszkowate, o wymiarach 4.0 – 4.5 × 3.0 – 3.5 mm, czarnobrązowe.

Biologia

Wieloletnie geofity cebulowe. Gatunek zwykle występuje w skupiskach liczących wiele osobników, na glebach piaszczysto-gliniastych lub ciężkich glebach gliniastych, zwłaszcza w miejscach kamienistych lub żwirowych. Uśpione bulwocebule rozwijają się jedynie po silnych letnich deszczach. Kwitną od lutego do marca, rzadziej od połowy stycznia i do początku kwietnia, zależy to od terminu opadów. W latach suchych, kiedy opady deszczu są poniżej średniej rocznej kwitną słabo lub w ogóle. Kwiaty zamykają się w nocy ok. 21:00 i otwierają się ponownie rano ok. 09:00. Są pachnące w ciągu dnia, początkowo zapach przypomina jaśmin, ale później pachną nieświeżym moczem. Zapylane są przez pszczoły i sporadycznie ćmy. W latach, kiedy deszcze są nieregularne, rośliny są chętnie zjadane przez migrujące na tereny ich siedlisk stada zebr i skoczników antylopich.

Systematyka

Pozycja systematyczna wg Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG V z 2026): Rodzaj Eremiolirion zaliczany jest do plemienia Odontostomeae w rodzinie Tecophilaeaceae z rzędu szparagowców (Asparagales), zaliczanego do kladu jednoliściennych (monocots).

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2026-10-29] (ang.).
↑ Index Nominum Genericorum [online], Smithsonian National Museum of Natural History [dostęp 2020-08-02] (ang.).
↑ Plants of the World Online (POWO). The Royal Botanic Gardens, Kew, 2026. [dostęp 2026-10-29]. (ang.).
1 2 3 4 5 6 7 8 Manning J.C. i GoldblattM.J.C.G. P Manning J.C. i GoldblattM.J.C.G., A revision of Tecophilaeaceae subfam. Tecophilaeoideae in Africa, „Bothalia”, 42 (1), 2012, s. 21–41 .
1 2 ManningM. J.C. ManningM., Forest F. i MannheimerF.F.M. C.A Forest F. i MannheimerF.F.M., Eremiolirion, a new genus of southern African Tecophilaeaceae, and taxonomic notes on Cyanella alba, „Bothalia”, 35 (2), 2005, s. 115–120 .

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] 1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2026-10-29] (ang.).

[ing-3] Index Nominum Genericorum [online], Smithsonian National Museum of Natural History [dostęp 2020-08-02] (ang.).

[kew-4] Plants of the World Online (POWO). The Royal Botanic Gardens, Kew, 2026. [dostęp 2026-10-29]. (ang.).

[rev-5] 1 2 3 4 5 6 7 8 Manning J.C. i GoldblattM.J.C.G. P Manning J.C. i GoldblattM.J.C.G., A revision of Tecophilaeaceae subfam. Tecophilaeoideae in Africa, „Bothalia”, 42 (1), 2012, s. 21–41 .

[revB-6] 1 2 ManningM. J.C. ManningM., Forest F. i MannheimerF.F.M. C.A Forest F. i MannheimerF.F.M., Eremiolirion, a new genus of southern African Tecophilaeaceae, and taxonomic notes on Cyanella alba, „Bothalia”, 35 (2), 2005, s. 115–120 .