Turliban
 Turliban tatarski | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Podkrólestwo | |||
| Nadgromada | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Nadklasa | |||
| Klasa | |||
| Nadrząd | |||
| Rząd | |||
| Rodzina | |||
| Rodzaj |
turliban | ||
| Nazwa systematyczna | |||
| Ixiolirion Fisch. ex Herb. Appendix: 37 (1821) | |||
| Synonimy | |||
| |||
Turliban (Ixiolirion Fisch. ex Herb.) – rodzaj roślin z rodziny Tecophilaeaceae z rzędu szparagowców (Asparagales). Należy do niego pięć gatunków, występujących w suchych siedliskach na obszarze od Egiptu po Azję Środkową.
Rośliny nie mają znaczenia użytkowego. Rzadko tylko turliban tatarski uprawiany jest jako roślina ozdobna.
Morfologia
- Pokrój
- Byliny z podziemnymi bulwocebulami, z których wyrastają liście i prosto wzniesiony, ulistniony i nierozgałęziony pęd kwiatowy.
- Liście
- Odziomkowe, pochwiaste. Blaszka jest równowąska i płaska, ale zakończona wałeczkowato.
- Kwiaty
- Zebrane w różnej liczbie od kilku do wielu w kwiatostan będący wieloramienną wierzchotką lub podbaldachem. Kwiaty są obupłciowe, promieniste, szypułkowe, wsparte przysadkami. Okwiat ma barwę białą, niebieską do fioletowej i tworzony jest przez dwa okółki niezróżnicowanych listków (te w zewnętrznym okółku są tylko ostrzej zakończone), zrośniętych tylko przy samej nasadzie. Pręcików jest sześć, wyrastają w dwóch okółkach. Nitki pręcika zrośnięte są z nasadami listków okwiatu i wnikają między pylniki od nasady ich główek w postaci łącznika. Pylniki otwierają się podłużnymi pęknięciami. Zalążnia jest dolna i trójkomorowa, zwieńczona cienką szyjką, na końcu z trójdzielnym znamieniem. W komorach rozwijają się liczne, anatropowe zalążki.
- Owoce
- Torebki pękające na szczycie i zawierające liczne, czarne nasiona.
Systematyka
W systemie APG IV i wcześniejszych zaliczany do monotypowej rodziny Ixioliriaceae. W systemie APG V (2026), na podstawie wyników analizy nDNA i synapomorfii, włączony został wraz z rodziną do Tecophilaeaceae.
- Wykaz gatunków
- Ixiolirion ferganicum Kovalevsk. & Vved.
- Ixiolirion ixiolirioides (Regel) Dandy
- Ixiolirion karateginum Lipsky
- Ixiolirion songaricum P.Yan
- Ixiolirion tataricum (Pall.) Schult. & Schult.f. – turliban tatarski
Przypisy
- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-02] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-02] (ang.).
- 1 2 3 4 Plants of the World Online. Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2026-10-06].
- 1 2 3 4 Heywood V. H., Brummitt R. K., Culham A., Seberg O.: Flowering plant families of the world. Ontario: Firely Books, 2007, s. 375-376. ISBN 1-55407-206-9.
- ↑ Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: officina botanica, 2008, s. 107. ISBN 978-83-925110-5-2.
- 1 2 3 4 5 Maarten J. M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World: An Illustrated Encyclopedia of Vascular Plants. Richmond, Chicago: Kew Publishing, The University of Chicago Press, 2017, s. 164. ISBN 978-1-84246-634-6.
- ↑ James W. Byng (i inni). Large‐scale nuclear and plastid phylogenomic analyses inform an updated Angiosperm Phylogeny Group classification: APG V. „Journal of Systematics and Evolution”. 64 (5), s. 845–874, 2026-09-17. DOI: 10.1111/jse.70096.