Thomas Blatt

Okres powojenny

Latem 1944 roku po wyzwoleniu, przyjechał do Lublina i zamieszkał w kamienicy przy ulicy Kowalskiej 4 z Herszem Blankiem, Szlomo Szmajznerem, Leonem Felhendlerem, Chaskielem Menche, Szlomo Podchlebnikiem oraz Meierem Zissem. Znalazł tymczasowe zatrudnienie w warsztacie ślusarskim Władysława Zawadzkiego na ulicy Zamojskiej 49 w Lublinie. W kwietniu 1945 roku wyjechał na Śląsk i jako Tobiasz Blatt złożył podanie o przyjęcie do pracy w MUBP w Gliwicach, a w dokumentach związanych z zatrudnieniem zamieścił wzmiankę o wcześniejszej pracy dla NKWD w roku 1944. Rozpoczął pracę w MUBP w Gliwicach, w maju został zarejestrowany w Komitecie Miejskim PPR, a latem 1945 przeniesiono go do Wielowsi w pow. gliwickim na stanowisko referenta gminnego.

7 grudnia 1945 roku zdezerterował z pracy z bronią i nielegalnie, z pomocą przemytników, przedostał się przez Szczecin do Berlina. W Berlinie został aresztowany przez Rosjan, a po wyjściu z aresztu przemieszczał się pomiędzy obozami dla uchodźców odwiedzając m.in. Leipeheim i Föhrenwald w którym spotykał Jankiela Pożyckiego, który także przeżył ucieczkę z Sobiboru. W Niemczech odnalazła go poznana jeszcze w Polsce, przyszła żona Teodozja, telegrafistka wojskowa z Lublina, która namówiła go do powrotu do Polski. Przed powrotem, ze względów bezpieczeństwa z uwagi na wcześniejszą dezercję, Tomasz Blatt zarejestrował się w polskiej misji repatriacyjnej jako Bolesław Stankiewicz i pod takim nazwiskiem wrócił w roku 1947 z przyszłą żoną do Opola.

Po powrocie do Polski w styczniu 1947 wziął ślub z Teodozją Kowalik i rozpoczął pracę w sklepie z artykułami tekstylnymi prowadzonym przez teściową. W Opolu został rozpoznany przez kolegę z Urzędu Bezpieczeństwa, który wiedział o dezercji i w zamian za milczenie zaczął wyłudzać towary ze sklepu Blatta. Po amnestii z roku 1947, która obejmowała także dezerterów z KBW, UB, MO zrezygnował z zatrudnienia w sklepie i został skierowany do pracy w organach bezpieczeństwa przez PPR. W lipcu 1947 został wysłany do Centralnej Szkoły Oficerów Polityczno-Wychowawczych w Łodzi, gdzie spędził 9 miesięcy, jednak szkoły nie skończył, gdyż komisja lekarska orzekła, iż nie nadaje się do służby wojskowej. W roku 1948 wrócił do MUBP tym razem w Gdańsku, gdzie w styczniu 1949 ukończył czteromiesięczną Wojewódzką Szkołę Zawodową WUBP.

W ankiecie specjalnej wypełnionej przed rozpoczęciem zatrudnienia, jako prawdziwe podał nazwisko Hersz Blatt, a nazwisko według dokumentów - Stankiewicz Bolesław. Opisując stosunek do służby wojskowej wspomniał, że był ochotnikiem (bez stopnia) w Centralnej Szkole Oficerów Polityczno - Wychowawczych w Łodzi. Zaświadczenie opiniujące przydatność do pracy w Organach Bezpieczeństwa otrzymał od oficera informacji wojskowej Leona Cymiela z którym uciekł z obozu w Sobiborze, do którego opinii przychylił się także I sekretarz KM PPR w Opolu, Jan Marzec.

Po zwolnieniu z Urzędu Bezpieczeństwa zatrudnił się w Funduszu Wczasów pracowniczych (FWP) i pracował m.in. w domu "Zetempowiec" w Szczawnie-Zdroju do marca 1957 jako instruktor kulturalny, tzw. kaowiec.

Po wojnie Blatt studiował dziennikarstwo. W 1959 roku wyemigrował do Stanów Zjednoczonych i zajął się dokumentacją Zagłady Żydów. Jego wspomnienia ukazały się m.in. na łamach polskich tygodników: „Świat” i „Kulisy”. W 1979 roku zarejestrował rozmowę z jednym z przywódców powstania w Sobiborze, Aleksandrem „Saszą” Peczerskim. W 1983 roku przeprowadził trzygodzinny wywiad z byłym oficerem SS z Sobiboru, Karlem Frenzlem. Zapis tej rozmowy, zatytułowany Morderca i jego świadek, zamieścił 28 marca 1984 roku niemiecki tygodnik „Stern”. Ten sam wywiad opublikował także polski „Przegląd Tygodniowy” (1 maja 1983) oraz izraelski „Ha-Arec” (27 kwietnia 1984).

Dziennik Blatta zawierający opis przebiegu powstania w Sobiborze został wykorzystany w telewizyjnym filmie stacji CBS pt. Ucieczka z Sobiboru. Film otrzymał m.in. dwa Złote Globy i kilka nominacji do Nagrody Emmy. Tomasz Blatt jest bohaterem reportażu Hanny Krall Autoportret z kulą w szczęce.

Mieszkał w Santa Barbara w Kalifornii. W 70. rocznicę powstania w obozie w Sobiborze został przez prezydenta Bronisława Komorowskiego odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej.