Trędownik

Trędownik

Morfologia (trędownik bulwiasty)
Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	jasnotowce
Rodzina	trędownikowate
Rodzaj	trędownik
Nazwa systematyczna
Scrophularia L. Sp. Pl. 619. 1753
Typ nomenklatoryczny
Scrophularia nodosa L.
Synonimy
Ceramanthe (Rchb.) Dumort. Mosheovia Eig Oreosolen Hook.f. Scrophucephalus A.P.Khokhr. Tomiephyllum Fourr. Tuerckheimocharis Urb. Venilia Fourr.
Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons

Trędownik (Scrophularia L.) – rodzaj roślin z rodziny trędownikowatych. Należy do niego ok. 290 gatunków. Zasięg rodzaju obejmuje strefę umiarkowaną półkuli północnej. W Polsce rosną trzy gatunki rodzime z tego rodzaju i jeden przejściowo dziczejący.

Niektóre gatunki z tego rodzaju uprawiane są jako ozdobne (zwłaszcza trędownik uszkowaty S. auriculata) i wykorzystywane sa lokalnie jako rośliny lecznicze (np. trędownik bulwiasty S. nodosa).

Naukowa nazwa rodzaju zachowana za określeniem użytym w średniowieczu przez Matthaeusa Silvaticusa, utworzonym z łacińskiego słowa scrofulae oznaczającym obrzęk, schorzenie gruczołów szyi oraz wole tj. chorób, które były leczone trędownikiem.

Zasięg geograficzny

Rodzaj jest rozpowszechniony w strefie umiarkowanej półkuli północnej. Jego przedstawiciele występują w Ameryce Północnej (od północnego Meksyku po południową Kanadę), w Europie (bez Islandii), w północnej Afryce (od Maroka po Erytreę oraz w Somalii) i w Azji bez jej południowo-wschodnich i północno-wschodnich krańców. Centrum zróżnicowania stanowi region śródziemnomorski oraz południowo-zachodnia Azja (Iran i Afganistan).

Gatunki flory Polski

Pierwsza nazwa naukowa według listy krajowej, druga – obowiązująca według bazy taksonomicznej Plants of the World online (jeśli jest inna)

• trędownik bulwiasty Scrophularia nodosa L.
• trędownik omszony Scrophularia scopolii Hoppe
• trędownik skrzydlaty Scrophularia umbrosa Dumort. ≡ Scrophularia oblongifolia Loisel.
• trędownik wiosenny Scrophularia vernalis L. – efemerofit

Morfologia

Pokrój

Byliny i półkrzewy, rzadko rośliny jednoroczne.

Liście

Naprzeciwległe, czasem górne liście ułożone są skrętolegle. Liście niepodzielone lub podzielone.

Kwiaty

Skupione w wierzchotki wyrastające w kątach liści lub szczytowo, ewentualnie w grona, wiechy, tyrsy, kłosy lub główki. Kielich z 5 działkami zrośniętymi tylko u nasady. Korona kwiatu dwuwargowa, z łatkami prosto wzniesionymi. Dwie łatki tworzą wargę górną, trzy dolną. W dolnej części korona zwykle jest kubeczkowato rozdęta. Barwę ma najczęściej purpurowobrunatną lub żółtą. Pręciki płodne są cztery, mniej lub bardziej dwusilne, schowane w rurce korony lub wystające, zwykle do niej przylegające. Oba pylniki są zrośnięte w jedną całość. Jeden pręcik zredukowany do postaci prątniczka. Zalążnia otoczona dyskiem miodnikowym. Szyjka słupka zwykle tak długa jak zalążnia lub od niej dłuższa, zwieńczona drobnym znamieniem.

Owoce

Torebki, zwykle kulisto-jajowate, podzielone na przegrody. Otwierają się dwiema klapami, czasem dwudzielnymi. Zawierają liczne, drobne nasiona. Mają one kształt elipsoidalny, z podłużnymi żebrami i poprzecznymi marszczeniami na łupinie nasiennej.

Systematyka

Pozycja systematyczna

Rodzaj z rodziny trędownikowatych (Scrophulariaceae). W obrębie rodziny zaliczany do plemienia Scrophularieae wspólnie z rodzajami: Antherothamnus, Nathaliella, Oreosolen i dziewanna Verbascum.

Wykaz gatunków

Przypisy