Tristagma

*Tristagma*
	; Tristagma patagonicum
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	szparagowce
Rodzina	amarylkowate
Podrodzina	czosnkowe
Rodzaj	Tristagma
	Nazwa systematyczna
	Tristagma Poepp.; Fragm. Syn. Pl.: 8 (1833)
	Typ nomenklatoryczny
	Tristagma nivale Poepp.
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Tristagma Poepp. – rodzaj roślin należących do rodziny amarylkowatych (Amaryllidaceae), obejmujący 16 gatunków występujących w środkowym i południowym Chile, Peru oraz południowej i północno-zachodniej Argentynie.

Morfologia

Pokrój: Wieloletnie rośliny zielne o wysokości od 10 do 45 cm. Niektóre gatunki wydzielają charakterystyczny czosnkowy aromat.

Pęd: Cebula pokryta ochronnymi łuskami.

Liście: Kilka równowąskich, zielonych, nagich, tworzących u nasady pochwy okrywające pąk szczytowy.

Kwiaty: Rośliny tworzą od 1 do 4 głąbików, na szczytach których wyrastają kwiaty zebrane od 2 do wielu w baldachowatą wierzchotkę, wspartą okrywą złożoną z 2 zrośniętych u nasady, cylindrycznych, błoniasto-papierzastych podsadek. Okwiat promienisty, biały, żółtawy, zielonkawy, fioletowy, niekiedy ciemnofioletowy, szary lub ciemnobrązowy, sześciolistkowy. Listki okwiatu zrośnięte u nasady, tworząc widoczną rurkę otaczającą zalążnię, powyżej rozpostarte lub zwinięte w dół odosiowo. Sześć pręcików położonych w dwóch okółkach, o nitkach wolnych, równowąskich, czasami szydłowatych, zawsze zrośniętych z rurką okwiatu. Główki pręcików równowąskie, zielonkawożółte, grzbietowe. Zalążnia górna, podługowata, z przegrodowymi miodnikami. Szyjka słupka trójkątna, znamię główkowate, trójwrębne do trójdzielnego.

Owoce: Kuliste torebki zawierające wiele czarnych nasion.

Biologia

Rozwój: Wieloletnie geofity cebulowe. Kwitną od lipca do lutego.

Siedlisko: Rośliny te występują na terenach otwartych, łąkach, w lasach bukanowych Andów Patagońskich, na łagodnych zboczach lub obszarach górskich Andów z glebą skalistą lub piaszczystą. Niektóre gatunki rosną na poziomie morza (T. gracile, T. porrifolium), inne wyłącznie w obszarach wysokogórskich (T. bivalve, T. circinatum), a trzy obecne są na obu wysokościach (T. ameghinoi, T. nivale, T. patagonicum).

Genetyka: Liczba chromosomów x = 4. Zasadniczo gatunki Tristagma są diploidalne (2n=8). T. nivale jest tetraploidalny (4n=16), występują także osobniki heksaploidalne (6n=24).

Systematyka

Rodzaj z plemienia Gilliesieae z podrodziny czosnkowych (Allioideae) z rodziny amarylkowatych (Amaryllidaceae).

Wykaz gatunków

Tristagma ameghinoi (Speg.) Speg.
Tristagma anemophilum Ravenna
Tristagma berteroi (Kunth) S.C.Arroyo & Sassone
Tristagma bivalve (Hook. ex Lindl.) Traub
Tristagma circinatum (Sandwith) Traub
Tristagma gracile (Phil.) Traub
Tristagma graminifolium (Phil.) Ravenna
Tristagma lineatum Ravenna
Tristagma lomarum Ravenna
Tristagma nivale Poepp.
Tristagma patagonicum (Baker) Traub
Tristagma poeppigianum (Gay) Traub
Tristagma porrifolium (Poepp.) Traub
Tristagma staminosum Ravenna
Tristagma violaceum (Kunth) Traub
Tristagma yauriense Ravenna

Nazewnictwo

Etymologia nazwy naukowej: Nazwa naukowa rodzaju pochodzi od greckich słów τρία (tria – trzy) i στάγμα (stagma – kapać) w odniesieniu do kropel nektaru sączących się z miodników położonych między komorami zalążni.

Synonimy taksonomiczne

Gardinia Bertero, Mercurio Chileno: s.p. (1829), nieprawidłowo opubl.
Steinmannia Phil., Anales Univ. Chile 65: 64 (1884), nom. illeg.
Garaventia Looser, Steinmannia: 1 (1941).

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-02-13] (ang.).
1 2 3 4 Plants of the World Online. The Royal Botanic Gardens, Kew, 2019. [dostęp 2021-02-15]. (ang.).
↑ Farr E. R., Zijlstra G. (ed.): Index Nominum Genericorum (Plantarum). Smithsonian Institution, 1996–. [dostęp 2021-02-15]. (ang.).
1 2 3 4 5 6 7 8 9 Silvia C. Arroyo-Leuenberger, Agostina B. Sassone. An annotated checklist of the genus Tristagma (Amaryllidaceae, Allioideae). „Phytotaxa”. 277 (1), s. 21, 2016-09-23. Magnolia Press. DOI: 10.11646/phytotaxa.277.1.2. ISSN 1179-3163. (ang.).
↑ K. Rahn: Alliaceae. W: Klaus Kubitzki: The Families and Genera of Vascular Plants. T. 3: Flowering Plants. Monocotyledons: Lilianae (except Orchidaceae). Berlin Heidelberg: Springer-Verlag, 1998, s. 75. DOI: 10.1007/978-3-662-03533-7. ISBN 978-3-662-03533-7. (ang.).
↑ Crosa Orfeo. Los cromosomas de cinco especies del género Tristagma (Liliaceae). „Darwiniana”. 23 (2/4), s. 361-366, 1981.
↑ USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. 2020. Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy). National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland. [dostęp 2021-02-14]. (ang.).

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-02-13] (ang.).

[kew-3] 1 2 3 4 Plants of the World Online. The Royal Botanic Gardens, Kew, 2019. [dostęp 2021-02-15]. (ang.).

[ing-4] Farr E. R., Zijlstra G. (ed.): Index Nominum Genericorum (Plantarum). Smithsonian Institution, 1996–. [dostęp 2021-02-15]. (ang.).

[rev-5] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Silvia C. Arroyo-Leuenberger, Agostina B. Sassone. An annotated checklist of the genus Tristagma (Amaryllidaceae, Allioideae). „Phytotaxa”. 277 (1), s. 21, 2016-09-23. Magnolia Press. DOI: 10.11646/phytotaxa.277.1.2. ISSN 1179-3163. (ang.).

[kub-6] K. Rahn: Alliaceae. W: Klaus Kubitzki: The Families and Genera of Vascular Plants. T. 3: Flowering Plants. Monocotyledons: Lilianae (except Orchidaceae). Berlin Heidelberg: Springer-Verlag, 1998, s. 75. DOI: 10.1007/978-3-662-03533-7. ISBN 978-3-662-03533-7. (ang.).

[gen-7] Crosa Orfeo. Los cromosomas de cinco especies del género Tristagma (Liliaceae). „Darwiniana”. 23 (2/4), s. 361-366, 1981.

[grin-8] USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. 2020. Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy). National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland. [dostęp 2021-02-14]. (ang.).