Tsundoku

Tsundoku (jap. 積ん読) – zjawisko polegające na nabywaniu materiałów do czytania, zwłaszcza książek, a następnie pozostawianiu ich nieprzeczytanych, wskutek czego gromadzą się one w domu. Terminem tym określa się również nieprzeczytane książki stojące na półkach z zamiarem przeczytania ich w przyszłości.

Etymologia i historia terminu

Określenie tsundoku jest grą słów związaną z japońskim wyrażeniem 積んでおく (tsunde oku), oznaczającym odkładanie lub układanie czegoś na później, oraz 読 (doku), odnoszącym się do czytania. Współczesny zapis 積ん読 wykorzystuje znak 積 związany z układaniem lub gromadzeniem oraz znak 読 oznaczający czytanie.

Dokładny moment powstania określenia nie został ustalony. Kwerenda przeprowadzona przez Biblioteka Metropolitalna w Tokio(inne języki) i opublikowana w prowadzonej przez Bibliotekę Narodową Parlamentu bazie informacji bibliotecznej wykazała przykłady podobnej gry słów jeszcze z okresu Edo. W zbiorze Sennen-gusa (千年艸) z 1788 roku występuje forma tsundoku odnosząca się do pozostawienia ksiąg bez rzeczywistego czytania, a w innym tekście z okresu Edo zapis 積而置 opatrzono odczytaniem ツンドク (tsundoku).

Dobrze udokumentowane użycie terminu w znaczeniu zbliżonym do współczesnego pochodzi z 1879 roku. W numerze 150 czasopisma Shōhei Yobun Tōkyō Shinshi (昌平余聞東京新誌) z 7 czerwca 1879 opublikowano tekst zatytułowany 皮相開化積讀先生, w którym zapis 積讀 opatrzono odczytaniem ツンドク (tsundoku). Późniejsze źródła odnotowywały również formy tsundoku-ka (ツンドク家) i tsundoku-sensei (ツンドク先生).

Autorstwo określenia nie jest jednoznacznie ustalone. W artykule opublikowanym w 1901 roku w czasopiśmie Gakutō (学の燈) jego utworzenie przypisano japońskiemu ekonomiście Tajiri Inajirō(inne języki), używającemu pseudonimu Tajiri Hokurai; również Nihon zokugo daijiten (日本俗語大辞典) przypisuje mu autorstwo słowa. Z kolei wydany w 1936 roku Shomotsugo jiten (書物語辞典) wskazywał jako twórcę określenia ekonomistę Wadagaki Kenzō(inne języki).

Tsundoku a bibliomania

Tsundoku bywa zestawiane z bibliomanią, jednak pojęcia te nie są tożsame. Według BBC zasadnicza różnica dotyczy motywacji: bibliomania oznacza dążenie do tworzenia kolekcji książek, natomiast w przypadku tsundoku książki są nabywane z zamiarem ich przeczytania, a zbiór nieprzeczytanych pozycji powstaje wtórnie i niezamierzenie.

Amerykański pisarz i bibliofil A. Edward Newton(inne języki) w wydanej w 1921 roku książce A Magnificent Farce: And Other Diversions of a Book-collector pisał, że sprawia mu przyjemność kupowanie większej liczby książek, niż jest w stanie przeczytać, i przywoływał pogląd porównujący takie gromadzenie książek z dążeniem ku nieskończoności. Podobny motyw pojawia się w wierszu Book Lover Robert W. Service(inne języki).

Rozpowszechnienie poza Japonią

W XXI wieku japońskie określenie zaczęło funkcjonować również w języku angielskim. W 2014 roku Jonathan Crow na łamach serwisu Open Culture opisywał tsundoku jako japońskie słowo niemające prostego odpowiednika w angielszczyźnie i postulował jego szersze używanie. W 2015 roku termin zgłoszono jako propozycję nowego hasła do Collins English Dictionary, gdzie pozostaje oznaczony jako słowo monitorowane pod kątem rzeczywistego użycia. Cambridge Dictionary zawiera tsundoku jako samodzielne hasło, definiując je zarówno jako praktykę kupowania książek z zamiarem późniejszego przeczytania i pozostawiania ich nieprzeczytanych, jak i jako sam zbiór takich książek.

W wydanej w 2007 roku książce Czarny łabędź. O skutkach nieprzewidywalnych zdarzeń(inne języki) Nassim Nicholas Taleb spopularyzował termin „antybiblioteka(inne języki)” (ang. antilibrary). Pojęcie to, związane z Umberto Eco, odnosiło się do opisu biblioteki przez Jonathana Swifta w Podróżach Guliwera i bywa porównywane z tsundoku.

Zobacz też

• Bibliofilstwo
• Bibliomania
• Kolekcjonerstwo

Przypisy