Zdjęcie Tupaca pochodzące z jego prawa jazdy (1996) | |
| Imię i nazwisko |
Tupac Amaru Shakur |
|---|---|
| Pseudonim |
2Pac, Pac, Makaveli, MC New York |
| Data i miejsce urodzenia |
16 czerwca 1971 |
| Data i miejsce śmierci |
13 września 1996 |
| Przyczyna śmierci | |
| Gatunki |
hip-hop, West Coast hip-hop, polityczny hip-hop, gangsta rap, g-funk |
| Zawód | |
| Aktywność |
1986–1996 |
| Wydawnictwo |
Interscope Records (1991–1995), Death Row Records (1995–1996) |
| Powiązania |
Dr. Dre, Snoop Dogg, Digital Underground, Shock G, Yaki Kadafi, Naughty by Nature, E-40, The Notorious B.I.G., Kurupt, The Lady of Rage, Daz Dillinger, Above the Law, Bone Thugs-n-Harmony, MC Breed, MC Hammer, Spice 1, Richie Rich, Nate Dogg, Johny „J”, Ice-T, Danny Boy, Outlawz, Thug Life, Ice Cube, Queen Latifah |
| Zespoły | |
| Strictly Dope Digital Underground Thug Life Outlawz | |
| Strona internetowa | |
Tupac Amaru Shakur, również 2Pac i Makaveli (ur. 16 czerwca 1971 w Nowym Jorku jako Lesane Parish Crooks, zm. 13 września 1996 w Las Vegas) – amerykański raper, poeta, aktor i aktywista społeczny. Według Black Entertainment Television był najbardziej wpływowym raperem w historii, natomiast magazyn „Rolling Stone” umieścił go na 86. miejscu wśród 100 największych artystów wszech czasów.

Urodził się 16 czerwca 1971 roku w Nowym Jorku, jako syn Afeni Shakur i Billy’ego Garlanda. W oficjalnych dokumentach nadano mu imiona Lesane Parish Crooks, jednak matka zmieniła je na Tupac Amaru, by upamiętnić inkaskiego rebelianta Tupaca Amaru II. Jego matka była wówczas krótko po rozwodzie z Lumumbą Shakurem. Wkrótce potem wyszła za mąż za Mutulu Shakura, z którym doczekała się córki Sekyiwy. Po jej narodzinach Afeni i Mutulu rozstali się.
Ze względu na trudną sytuację finansową rodzina była zmuszona przenieść się do Baltimore, gdzie Tupac zaczął uczęszczać do szkoły Roland Park Middle School, a następnie do Paul Laurence Dunbar High School. Stamtąd trafił do Baltimore School for the Performing Arts, gdzie uczestniczył w zajęciach teatralnych, malarskich, muzycznych i baletowych. Tam poznał swoją przyjaciółkę Jadę Pinkett. W 1988 roku rodzina Shakurów przeniosła się do Marin City, gdzie Tupac uczył się w Tamalpais High School, której nie ukończył, ponieważ zrezygnował z nauki. Rok później wystąpił na Marin City Festival, gdzie wykonał utwór „Panther Power”, który został wydany pośmiertnie w 2007 roku na albumie Beginnings: The Lost Tapes 1988–1991. Był to jeden z pierwszych utworów Tupaca, inspirowany piosenką „Self Destruction” autorstwa Stop the Violence Movement.
W Marin City Tupac żył w biedzie ze względu na brak zatrudnienia jego matki oraz jej problemy z uzależnieniem od kokainy. Pomimo trudności raper zachował dobre relacje z Afeni i zadedykował jej utwór „Dear Mama” wydany w 1994 roku. Z kolei niezadowolenie z powodu braku ojca w jego życiu wyraził dwa lata wcześniej w utworze „Papa’z Song”. Jego bliskimi osobami byli członkowie ruchu Czarnych Panter, między innymi Assata Shakur, Mumia Abu-Jamal czy Mutulu Shakur, ojciec Sekyiwy i Mopreme’a.
Za inicjatywą Leili Steinberg, lider zespołu Digital Underground, Shock G, zaproponował Tupacowi angaż jako pomocnik od sprzętu zespołu. Współpracował z zespołem jako tancerz i uczestniczył w wydaniu przez nich dwóch albumów. Wziął udział w nagraniu piosenki „Same Song”, która była ścieżką dźwiękową do filmu Same kłopoty, w którym Tupac zaliczył występ cameo. Następnie zrezygnował ze współpracy z Digital Underground, by skupić się na karierze solowej i przeprowadził się do domu Leili Steinberg, która była jego przyjaciółką. 15 sierpnia 1991 roku podpisał kontrakt z wytwórnią Interscope Records, a 12 listopada wydał swój debiutancki album 2Pacalypse Now, który promował singiel „Trapped”. Kolejnymi teledyskami z płyty były „Brenda’s Got a Baby” i „If My Homie Calls” Zagrał również postać Bishopa w filmie Miasto aniołów 2, który miał premierę 17 stycznia 1992 roku. Niecały miesiąc przed premierą albumu, 17 października w Oakland został zatrzymany przez dwóch policjantów, za przechodzenie przez jezdnię w niedozwolonym miejscu. Wywiązała się między nimi sprzeczka, w wyniku której raper został pobity i aresztowany. Następnie wytoczył proces cywilny policji z Oakland, domagając się dziesięciu milionów dolarów odszkodowania. Strony doszły jednak do porozumienia i zawarły ugodę, a Tupac otrzymał 42 tysiące dolarów.
Wiosną 1992 roku, wraz z Janet Jackson rozpoczął zdjęcia do filmu Poetic Justice – Film o miłości, który miał premierę 23 lipca 1993 roku. 22 sierpnia 1992 roku wziął udział w festiwalu w Marin City, podczas którego doszło do przypadkowego zastrzelenia sześcioletniego chłopca Qa’ida Walkera-Teala. Tupac został zatrzymany przez policję i wkrótce potem wypuszczony, wskutek czego wyprowadził się na stałe do Los Angeles. W tym samym roku zaczął pracować nad nową płytą, której roboczy tytuł brzmiał „Troublesome 21”. W międzyczasie zaczęła kształtować się grupa Thug Life, w skład której poza Tupaciem, wchodzili: Big Syke, Mopreme, Macadoshis i The Rated R. Początkowo Shakur dostał angaż w filmie Zagrożenie dla społeczeństwa, jednak ostatecznie nie dogadał się z reżyserami i nie wystąpił w produkcji.
16 lutego 1993 roku ukazał się jego drugi album Strictly 4 My N.I.G.G.A.Z..., który promował singiel „Holler If Ya Hear Me”. Kolejnymi singlem z tej płyty były „I Get Around” i „Keep Ya Head Up”. Wiosną tego roku został dwukrotnie aresztowany za bójki. Zdiagnozowano u niego również łysienie plackowate, przez co zaczął golić głowę na łyso. Nawiązał wówczas znajomość ze Suge’em Knightem, Dr. Dre i Snoop Doggiem. Latem wdał się w bójkę z reżyserami filmu Zagrożenie dla społeczeństwa, a następnie nawiązał współpracę z Notoriousem B.I.G.. Pod koniec roku dokończył nagrywać piosenki z Big Sykiem, Mopreme’em, Macadoshisem i The Rated R, skutkiem czego powstał album Thug Life: Volume 1, która miała premierę 26 września 1994 roku. Pod koniec 1993 roku rozpoczął pracę nad nowym albumem i negocjował ze studiem filmowym udział w filmie Studenci.
Wkrótce potem został aresztowany za postrzelenie dwóch nietrzeźwych policjantów po służbie z ukradzioną bronią. Po wpłaceniu 55 tysięcy dolarów kaucji i ujawnieniu faktów dotyczących funkcjonariuszy, zarzuty wobec Tupaca zostały wycofane. Zaczął również pracę nad filmem Nad obręczą, gdzie wcielił się w rolę Birdiego. Film miał premierę w marcu 1994 roku, a ścieżką dźwiękową była nagrana przez Tupaca piosenka Pain, która nie została nigdy wydana na żadnej płycie. W drugiej połowie roku raper poznał w nocnym klubie Ayannę Jackson, z którą nawiązał znajomość. W trakcie wspólnie spędzanej nocy w hotelu, do pokoju weszli znajomi Shakura, a on sam wyszedł. Wychodząc opowiedziała obsłudze hotelowej o zajściu, a następnie udała się do szpitala, by zgromadzić dowody na gwałt i na policję, by złożyć zeznania. Tupac i jego koledzy zostali aresztowani i wytoczono im proces. Z tego powodu raper stracił angaż w filmie Studenci. Jednocześnie zdążył rozpocząć pracę nad filmem Bullet, gdzie zagrał rolę Tanka. Nie przyznał się do winy i został uniewinniony od zarzutu sodomii i posiadania broni, ale skazano go za gwałt. Jeszcze zanim usłyszał werdykt, 30 listopada spotkał się z Notoriousem B.I.G. i Puffem Daddym, a po spotkaniu został napadnięty, okradziony i pięciokrotnie postrzelony. Po trafieniu do szpitala po raz pierwszy w dorosłym życiu spotkał się ze swoim biologicznym ojcem Billym Garlandem i poznał prawdę o pokrewieństwie. Ze względu na stan zdrowia odbycie kary w więzieniu zostało odroczone do 24 grudnia.
7 lutego 1995 roku sędzia wyznaczył wymiar kary, który wyniósł od roku do półtora roku bezwzględnego więzienia. Został osadzony w nowojorskim zakładzie Rikers Island, by następnie zostać przeniesionym do Fishkill, a ostatecznie do Clinton w Dannemorze. W czasie pobytu w zakładzie karnym jego współpracownicy pracowali nad wydaniem albumu Me Against the World, który Tupac nagrał jeszcze przed więzieniem. Ukazał się on 1 kwietnia 1995 roku, a singlem promującym był „Dear Mama”. Z powodu izolacji, nie wystąpił w żadnym teledysku do singli promujących album. Przebywając w więzieniu doszedł do wniosku, że zleceniodawcą zamachu na jego życie był Notorious B.I.G.. Skupił się wówczas na czytaniu książek i pisaniu listów i nowych piosenek. W międzyczasie jego prawnicy złożyli apelację, a sędzia wyznaczył kaucję, wynoszącą 1,4 miliona dolarów. Aby móc opłacić swoich obrońców i opłacić kaucję, 16 września Tupac postanowił podpisać kontrakt z Death Row Records, Suge’a Knighta. Otrzymał on od wytwórni prawie pół miliona dolarów na wydatki, dom dla jego matki i ciotki oraz umowę na trzy albumy, opiewającą na milion dolarów za każdy z nich. Knight wpłacił także kaucję za Shakura. 22 września apelacja została przyjęta, a 12 października raper wyszedł na wolność, udał się do Kaliforni i zaczął pracować nad kolejną płytą.
Podczas pracy nad nową płytą, zgromadził wokół siebie starych znajomych: Big Syke’a, Mopreme’a, Husseina Fatala, Yakiego Kadafiego, Kastra, Napoleona, E.D.I. Meana i Storm, z którymi stworzył zespół Outlawz. Premiera solowego albumu All Eyez on Me odbyła się 13 lutego 1996 roku. Był to pierwszy w historii dwupłytowy album hip-hopowy. Singlami promującymi nową płytę zostały „California Love” nagrany z Dr. Dre oraz „2 of Amerikaz Most Wanted” nagrany ze Snoop Doggiem. Tupac otrzymał wówczas nominację do nagrody Grammy za najlepszy album rapowy (Me Against the World) i najlepszy występ rapowy („Dear Mama”). Nie otrzymał żadnej z nagród, ale sam wręczał nagrodę za najlepszy występ popowy w duecie lub grupie. Wkrótce potem zaczął nagrywać utwór typu diss „Hit ’Em Up”, który nagrał wspólnie z członkami Outlawz. W utworze zaatakował przede wszystkim Notoriousa B.I.G. oraz Puffa Daddy’ego, a także innych raperów współpracujących z Bad Boy Record, jak duet Mobb Deep, Nas, Jay-Z czy członków zespołu Fugees. Piosenka ta rozpoczęła wojnę hip-hopową między zachodnim a wschodnim wybrzeżem. W marcu rozpoczął pracę nad kolejnym albumem zatytułowanym The Don Killuminati: The 7 Day Theory, który zamierzał wydać pod pseudonimem Makaveli, by oddać hołd Niccoli Machiavellemu. Rozpoczął również pracę nad filmami Klincz oraz Brudny glina. Planował opuścić Death Row Records i otworzyć własną wytwórnię płytową Makaveli Records, a także restaurację, linię odzieżową, wydawnictwo i inne. 4 września udał się do Nowego Jorku na galę MTV Video Music Awards, a trzy dni później do Las Vegas na walkę Mike’a Tysona.
7 września zameldował się w hotelu MGM Grand Las Vegas, skąd udał się wraz Suge’em Knightem na walkę Tysona. Następnie pojechali do hotelu, a stamtąd do klubu 662, którego właścicielem był Knight. W międzyczasie miał miejsce incydent, w którym Tupac wdał się w bójkę z gangsterem Orlando Andersonem. Do stojącego na skrzyżowaniu East Flamingo Road i Koval Lane BMW, którym podróżował raper i producent, podjechał biały Cadillac, z którego padły strzały. Cztery kule trafiły Tupaca w udo, ramię i klatkę piersiową. Suge, który również został trafiony w głowę, zawrócił auto próbując uciec, lecz przebite opony pozwoliły ujechać około kilometra. Wkrótce potem zjawiła się policja i karetka pogotowia, która zabrała rannego rapera do szpitala University Medical Center. W wyniku strzelaniny stracił prawy palec wskazujący oraz jedno płuco. 13 września przeszedł kilka zawałów i jego serce przestało bić. O 16:03 stwierdzono zgon.
Po jego śmierci ukazał się nagrany wcześniej album The Don Killuminati: The 7 Day Theory, a następnie dwupłytowy R U Still Down? (Remember Me) (1997) i nagrany wspólnie z Outlawz Still I Rise (1999). Kolejnymi albumami były dwupłytowe Until the End of Time (2001) i Better Dayz, wydane przez Amaru Entertainment. Ostatnie dwa albumy Loyal to the Game (2004) i Pac’s Life (2006) zostały wydane przez Eminema. Powstały także kompilacje utworów, wśród których pierwszą była 2Pac’s Greatest Hits (1999), na którym znalazła się między innymi piosenka „Changes”, nagrana jeszcze w 1992 roku. Inspiracją powstania utworu była piosenka The Way It Is Bruce’a Hornsby’ego. „Changes” stało się najbardziej rozpoznawalnym utworem Tupaca. Później ukazały się także składanki: The Prophet: The Best of the Works (2003) Nu-Mixx Klazzics (2004), Nu-Mixx Klazzics Vol. 2 (2007), albumy koncertowe 2Pac Live (2004) i Live at the House of Blues (2005). Wydane zostały także płyty z poezją The Rose That Grew from Concrete (2000) i The Rose, Vol. 2 (2005). Ostatnią dwuczęściową składanką jest Best of 2Pac.
Powstały o nim także filmy: między innymi dokumentalny Tupac: Zmartwychwstanie (2003) i fabularny All Eyez on Me (2017).
Według Associated Press, 29 września 2023 roku policja w Las Vegas aresztowała Duane’a „Keffe D” Davisa, który został oskarżony o morderstwo Tupaca z użyciem śmiercionośnej broni.
Około 1993 roku nawiązał krótki romans z Madonną. W czerwcu 1994 rok poznał Keishę Morris, której oświadczył się we wrześniu. 29 kwietnia 1995 roku, podczas gdy Tupac przebywał w więzieniu, wzięli ślub. Świadkami byli kuzyn rapera Bill i macocha Keishy, natomiast ceremonię prowadziła funkcjonariuszka służby więziennej. Po wyjściu na wolność i przeprowadzce do Kaliforni, Tupac i Keisha podjęli decyzję o anulowaniu małżeństwa. W 1994 roku poznał Kidadę Jones, córkę producenta Quincy’ego Jonesa, z którą związał się w 1996 roku. W sierpniu 1996 roku kupił pierścionek z planem oświadczenia się.
Oprócz działalności aktorskiej i muzycznej pisał także wiersze. Ukazał się tomik wierszy Tupaca pt. Róża, która wyrosła na betonie.
Tupac był zapalonym czytelnikiem. Inspirował się wieloma pisarzami, takimi jak: William Shakespeare, Henry Miller, Gabriel García Márquez, Homer, Kurt Vonnegut, Friedrich Nietzsche, Maya Angelou, Alice Walker, Donald Goines i J.D. Salinger. Ponadto inspirował się między innymi biografiami Malcolma X, Martina Luthera Kinga, dziełami George’a Orwella, Sun Zi czy w szczególności Niccoli Machiavellego. Czerpał także z literatury religijnej np. dzieł Tomasza à Kempis, Thomasa Mertona, Jana od Krzyża, Gershoma Scholema, Raymonda Moody’ego czy ksiąg dotyczących buddyzmu i hinduizmu.
Shakur nigdy nie wspominał o przynależności do konkretnej religii, ale wierzył w Boga. Najbliżej było mu do chrześcijaństwa, o czym świadczą jego tatuaże w kształcie krzyży i to, że nosił czasem łańcuch z krzyżem na szyi. Można go uznać za teistę. Wierzył, że człowiek, który idzie do nieba, śpi spokojnie bez koszmarów. Politycznie związany był z Ligą Młodzieży Komunistycznej USA w Baltimore.
| Rok | Tytuł | Rola | Uwagi |
|---|---|---|---|
| 1991 | Same kłopoty | on sam | Rola cameo |
| 1992 | Miasto aniołów 2 | Bishop | |
| 1993 | Poetic Justice – Film o miłości | Lucky | |
| 1994 | Nad obręczą | Birdie | |
| 1996 | Bullet | Tank | |
| 1997 | Klincz | Ezekiel „Spoon” Whitmore | |
| 1997 | Brudny glina | Detektyw Jake Rodríguez |
| Rok | Tytuł | Uwagi |
|---|---|---|
| 1997 | 2pac : Nieśmiertelny bandyta | |
| 1997 | Tupac Shakur: Words Never Die | |
| 1997 | Rhyme & Reason | Film dokumentalny o przyczynach popularności kultury hip-hop |
| 2001 | Tupac Shakur: Before I Wake... | |
| 2001 | Welcome to Death Row | |
| 2002 | Biggie & Tupac | Film dokumentalny na temat okoliczności śmierci Shakura i Wallace’a |
| 2002 | Anioł Bandyta: Życie wyrzutka | |
| 2002 | Tha Westside | |
| 2003 | 2Pac 4 Ever | |
| 2003 | Tupac: Zmartwychwstanie | Oficjalny dokument |
| 2003 | Beef | Film dokumentalny na temat beefów w hip-hopie |
| 2004 | Tupac vs. | |
| 2004 | Tupac: The Hip Hop Genius | |
| 2006 | So Many Years, So Many Tears | |
| 2007 | Tupac Assassination: Conspiracy or Revenge? | |
| 2009 | Tupac Assassination II: Reckoning | |
| 2017 | All Eyez on Me | Fabularny film biograficzny o Tupacu, w reżyserii Benny’ego Brooma. Główną rolę zagrał Demetrius Shipp. |