Tupaja

Tupaja
	Tupaia
	Raffles, 1821
	; Tupaja pospolita (T. glis)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ssaki
Podgromada	żyworodne
Infragromada	łożyskowce
Rząd	wiewióreczniki
Rodzina	tupajowate
Rodzaj	tupaja
	Typ nomenklatoryczny
	Tupaia ferruginea Raffles, 1821
Synonimy
	Tupaya É. Geoffroy Saint-Hilaire & F. Cuvier, 1822; Sorex-Glis É. Geoffroy Saint-Hilaire & F. Cuvier, 1822; Glisorex A.G. Desmarest, 1822; Cladobates F. Cuvier, 1824; Chladobates H.R. Schinz, 1824; Gladobates Berthold, 1827; Tupaja Berthold, 1827; Hylogale Temminck, 1827; Hylogalea Schlegel & S. Müller, 1843; Glisosorex Giebel, 1855; Tapaia J.E. Gray, 1860; Glirisorex Scudder, 1882; Glipora Jentink, 1888; Urogale Mearns, 1905; Tana Lyon, 1913; Lyonogale Conisbee, 1953;
Gatunki
	21 gatunków (w tym 2 wymarłe) – zobacz opis w tekście
	21 gatunków (w tym 2 wymarłe) – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Hasło w Wikisłowniku

Tupaja, nadrzewnica (Tupaia) – rodzaj ssaków z rodziny tupajowatych (Tupaiidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w południowo-wschodniej Azji.

Morfologia

Długość ciała (bez ogona) 110–230 mm, długość ogona 120–230 mm, długość ucha 6–20 mm, długość tylnej stopy 29–55 mm; masa ciała 35–300 g

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1821 roku brytyjski zoolog Thomas Stamford Raffles w artykule zatytułowanym Katalogowy spis kolekcji zoologicznej, sporządzonej na zlecenie Brytyjskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej na wyspie Sumatra i w jej okolicach, opublikowanym w czasopiśmie „Transactions of the Linnean Society of London”. Raffles wymienił dwa gatunki – Tupaia ferruginea Raffles, 1821 i Tupaia tana Raffles, 1821 – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Tupaia ferruginea Raffles, 1821.

Etymologia

Tupaia (Tupaya, Tupaja, Tapaia): malaj. nazwa tupai dla wiewiórki lub tupai.
Sorex-Glis i Glisorex (Glisosorex, Glirisorex): zbitka wyrazowa nazw rodzajów: Sorex Linnaeus, 1758 (ryjówka) oraz Glis Brisson, 1762 (popielica). Gatunek typowy: Sorex glis Diard, 1820.
Cladobates (Chladobates, Gladobates): gr. κλαδος klados ‘gałąź, gałązka’; βατης batēs ‘piechur’, od βατεω bateō ‘stąpać’, od βαινω bainō ‘chodzić’. Gatunek typowy: Cuvier wymienił trzy gatunki – Tupaia ferruginea Raffles, 1821, Tupaia javanica Horsfield, 1822 i Tupaia tana Raffles, 1821 – z których gatunkiem typowym jest Tupaia tana Raffles, 1821.
Hylogale (Hylogalea): gr. ὑλη hulē ‘teren lesisty, las’; γαλεή galeē lub γαλή galē ‘łasica’.
Glipora: etymologia niejasna, Jentink nie wyjaśnił znaczenia nazwy rodzajowej. Gatunek typowy: Jentink wymienił trzy gatunki – Hylogale murina S. Müller, 1840, Glipora leucogaster Jentink, 1888 (= Tupaia minor A. Günther, 1876) i Glipora rufescens Jentink, 1888 (= Tupaia splendidula J.E. Gray, 1865) – z których gatunkiem typowym jest Glipora leucogaster Jentink, 1888 (= Tupaia minor A. Günther, 1876).
Urogale: gr. ουρα oura ‘ogon’ ; γαλεή galeē lub γαλή galē ‘łasica’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Urogale cylindrura Mearns, 1905 (= Tupaia everetti O. Thomas, 1892).
Tana: epitet gatunkowy Tupaia tana Raffles, 1821; lokalna nazwa Tupai tana dla tupai okazałej. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Tupaia tana Raffles, 1821.
Lyonogale: Marcus Ward Lyon (1875–1942), amerykański przyrodnik; gr. γαλεή galeē lub γαλή galē ‘łasica’.

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki:

Gatunek	Autor i rok opisu	Nazwa zwyczajowa	Podgatunki	Rozmieszczenie geograficzne	Podstawowe wymiary	Status IUCN
Tupaia belangeri	(J.A. Wagner, 1841)	tupaja północna	2 podgatunki	od południowo-zachodnich i południowo-środkowych Chin (włącznie z wyspą Hajnan) i Nepalu na południe przez Bhutan, północno-wschodnie Indie, północno-wschodni Bangladesz, Azję Południowo-Wschodnią do północny Półwysep Malajski	DC: 16–23 cm DO: 15–20 cm MC: 160–200 g	LC
Tupaia minor	A. Günther, 1876	tupaja mała	4 podgatunki	Półwysep Malajski, Sumatra, Borneo i niektóre wyspy (Banggi, Balambangan, Singkep i prawdopodobnie Laut)	DC: 11–14 cm DO: 13,5–17,5 cm MC: 35–80 g	LC
Tupaia glis	(Diard, 1820)	tupaja pospolita	gatunek monotypowy	Półwysep Malajski (włącznie z kilkoma wyspami leżącymi u jego wybrzeży) i Wyspy Lingga (Lingga i Singkep)	DC: 13,5–21 cm DO: 12,5–18 cm MC: 90–190 g	LC
Tupaia nicobarica	(Zelebor, 1869)	tupaja nikobarska	gatunek monotypowy	endemit Indonezji: Nikobary (Wielki i Mały Nikobar)	DC: 17,5–19,5 cm DO: 19–23 cm MC: brak danych	EN
Tupaia ferruginea	Raffles, 1821		gatunek monotypowy	endemit Indonezji: Sumatra i Wyspy Batu (Tanahbala)	DC: 17,5–20 cm DO: 14–17,5 cm MC: brak danych	DD
Tupaia chrysogaster	G.S. Miller, 1903	tupaja złotobrzucha	gatunek monotypowy	endemit Indonezji: Wyspy Mentawai (Sipura, Północna i Południowa Pagai oraz prawdopodobnie Siberut)	DC: 18–22 cm DO: 12,5–15 cm MC: brak danych	VU
Tupaia discolor	Lyon, 1906		gatunek monotypowy	endemit Indonezji: wyspa Bangka na południowy wschód od wybrzeży Sumatry	DC: 19–21 cm DO: 16–19 cm MC: brak danych	DD
Tupaia javanica	Horsfield, 1822	tupaja jawajska	gatunek monotypowy	endemit Indonezji: zachodnia Sumatra i wyspy Nias, Jawa i Bali	DC: 13–15 cm DO: 14,5–17,5 cm MC: brak danych	LC
Tupaia hypochrysa	O. Thomas, 1895		gatunek monotypowy	endemit Indonezji: zachodnia Jawa	DC: około 14,5 cm DO: około 14,5 cm MC: brak danych	DD
Tupaia tana	Raffles, 1821	tupaja okazała	15 podgatunków	Sumatra, Borneo i niektóre wyspy (Banyak, Batu, Bangka, Belitung, Lingga, Riau, Natuna, Labuan, Bangii i Tambelan)	DC: 17,5–21 cm DO: 15–19,5 cm MC: 200–300 g	LC
Tupaia longipes	O. Thomas, 1893	tupaja długonoga	gatunek monotypowy	niziny północnego Borneo na południe do rzek Rajang i Kayan (Malezja, Brunei i Indoznezja)	DC: 19–20 cm DO: 18–19 cm MC: około 165 g	LC
Tupaia gracilis	O. Thomas, 1893	tupaja wysmukła	gatunek monotypowy	Malezja i Indonezja: Borneo (z wyjątkiem centralnych wyżyn i południowo-wschodniej części wyspy), w pobliżu wysp Banggi i Karimata; prawdopodobnie wyspy Belitung i Bangka)	DC: 13,5–15 cm DO: 15,5–18 cm MC: około 70 g	LC
Tupaia montana	O. Thomas, 1892	tupaja górska	3 podgatunki	Borneo: Malezja (rezerwat przyrody Lanjak Entimau, Batu Song, Kalulong, Usun Apau, Dulet, Puek i Kinabalu) oraz Indonezja (Borneo Wschodnie)	DC: 15–17,5 cm DO: 12–15 cm MC: 110–150 g	LC
Tupaia dorsalis	Schlegel, 1857	tupaja pasiasta	gatunek monotypowy	zachodnie, środkowe i wschodnie Borneo (Malezja, Brunei i Indonezja); w Sabah, rzadki wzdłuż granicy Kalimantanu	DC: 17,5–19,5 cm DO: 14,5–15 cm MC: brak danych	DD
Tupaia picta	O. Thomas, 1892	tupaja pomalowana	2 podgatunki	północno-zachodnie i wschodnie Borneo (Malezja, Brunei i Indonezja)	DC: 17,4–20 cm DO: około 15 cm MC: brak danych	LC
Tupaia salatana	Lyon, 1913		gatunek monotypowy	Malezja i Indonezja: południowe Borneo, na południe od rzek Rajang i Kayan	DC: 17,5–21 cm DO: 17,5–20 cm MC: brak danych	LC
Tupaia splendidula	J.E. Gray, 1865	tupaja ruda	5 podgatunków	Malezja i Indonezja: Borneo, Karimata, Wyspy Natuna (Laut i Bunguran) i Wyspy Anambas (Kiabu)	DC: 15–17,5 cm DO: 12–15 cm MC: 110–150 g	LC
Tupaia everetti	O. Thomas, 1892	nadrzewnica filipińska	gatunek monotypowy	endemit Filipin: Mindanao i pobliskie Dinagat i Siargao	DC: 17–22 cm DO: 11,5–17,5 cm MC: około 350 g	LC
Tupaia palawanensis	O. Thomas, 1894	tupaja palawańska	2 podgatunki	endemit Filipin: Palawan, Balabac, Busuanga, Culion i Cuyo	DC: 15,7–19 cm DO: 15–18 cm MC: 120–160 g	LC

Kategorie IUCN: LC – gatunek najmniejszej troski, VU – gatunek narażony, EN – gatunek zagrożony, DD – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia.

Opisano również gatunki wymarłe:

Tupaia miocenica Mein & Ginsburg, 1997 (Tajlandia; miocen)
Tupaia storchi Ni Xijun & Qiu Zhuding, 2012 (Chińska Republika Ludowa; miocen).

Uwagi

1 2 Wariant pisowni Tupaia Raffles, 1821.
↑ Nowa nazwa dla Sorex-Glis É. Geoffroy Saint-Hilaire & F. Cuvier, 1822.
1 2 Niepoprawna późniejsza pisownia Cladobates F. Cuvier, 1824.
↑ Nowa nazwa dla Tupaia Raffles, 1821.
↑ Wariant pisowni Hylogale Temminck, 1827.
1 2 Nieuzasadniona poprawka Glisorex A.G. Desmarest, 1822.
↑ Niepoprawna późniejsza pisownia Tupaia Raffles, 1821.
↑ Młodszy homonim Tana Reed, 1888 (Diptera).
↑ Nowa nazwa dla Tana Lyon, 1913.
↑ DC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała

Przypisy

1 2 Raffles 1822 ↓, s. 256.
↑ Geoffroy Saint-Hilaire i Cuvier 1822 ↓, s. 1.
↑ Geoffroy Saint-Hilaire i Cuvier 1822 ↓, s. 2.
↑ A.G. Desmarest: Mammalogie, ou, Description des espèces de mammifères. Cz. 2. Paris: Chez Mme. Veuve Agasse, imprimeur-libraire, 1822, s. 536 (przypis), seria: Encyclopédie méthodique. (fr.).
↑ F. Cuvier: Des dents des mammifères considérées comme caractères zoologiques. Paris: F.-G. Levrault, 1825, s. 251 (spis treści). (fr.).
↑ H.R. Schinz: Naturgeschichte und Abbildungen der Säugethiere: nach den neuesten Systemen zum gemeinnützigen Gebrauche entworfen, und mit Berücksichtigung für den Unterricht der Jugend bearbeitet. Zürich: in Brodtmanns lithographischer Kunstanstalt, 1824, s. 87. (niem.).
↑ Berthold 1827 ↓, s. 577.
↑ Berthold 1827 ↓, s. 599.
↑ C.J. Temminck: Monographies de Mammalogie, ou description de quelques genres de mammifères, dont les espèces ont été observées dans lens différens musées de l’Europe. Cz. 1. Amsterdam: Chez G. Dufour, 1827, s. xix. (fr.).
↑ S. Müller & H. Schlegel: Verhandelingen over de natuurlijke geschiedenis der Nederlandsche overzeesche bezittingen. Cz. 3. Leiden: In commissie bij. S. en J. Luchtmans en C.C. van der Hoek, 1839–1844, s. 159. (niderl.).
↑ Ch.G.A. Giebel: Odontographie. Vergleichende Darstellung des Zahnsystemes der lebenden und fossilen Wirbelthiere. Leipzig: A. Abel, 1855, s. 18. (niem.).
↑ J.E. Gray. Early Notice of the Tapaia found in Pulo Condore. „The Annals and Magazine of Natural History”. Third series. 5 (25), s. 71, 1860. (ang.).
↑ S.H. Scudder: Nomenclator zoologicus. An alphabetical list of all generic names that have been employed by naturalists for recent and fossil animals from the earliest times to the close of the year 1879. Cz. 2. Washington: Govt. Print. Off, 1882, s. 131. (ang.).
1 2 F.A. Jentink. Catalogue systématique des mammifères (rongeurs, insectivores, cheiroptères, édentés et marsupiaux). „Muséum d’histoire naturelle des Pays-Bas”. 12 (1), s. 116, 1881. (fr.).
↑ E.A. Mearns. Descriptions of new genera and species of mammals from the Philippine Islands. „Proceedings of the United States National Museum”. 28, s. 435, 1905. (ang.).
1 2 Lyon 1913 ↓, s. 134.
↑ L.R. Conisbee: A List of the Names Proposed for Genera and Subgenera of Recent Mammals from the Publication of T S Palmer’s 'Index Generum Mammalium' 1904 to the End of 1951. London: British Museum (Natural History), 1953, s. 46. (ang.).
1 2 3 Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 27–28. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
1 2 3 4 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 130–132. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Tupaia. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-11-01].
1 2 3 4 M. Hawkins: Family Tupaiidae (Treeshrews). W: R.A. Mittermeier & D.E. Wilson (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 8: Insectivores, Sloths and Colugos. Barcelona: Lynx Edicions, 2018, s. 264–269. ISBN 978-84-16728-08-4. (ang.).
↑ Lyon 1913 ↓, s. 30.
↑ Palmer 1904 ↓, s. 697.
↑ Palmer 1904 ↓, s. 636.
↑ Palmer 1904 ↓, s. 190.
↑ Palmer 1904 ↓, s. 338.
↑ Jaeger 1959 ↓, s. 276.
1 2 Jaeger 1959 ↓, s. 107.
↑ Raffles 1822 ↓, s. 257.
↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.4) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2026-01-20]. (ang.).
1 2 3 4 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books (A. Monadjem (przedmowa) & C.J. Burgin (wstęp)): All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 84–85. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
↑ Taxonomy: Tupaia – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2024-08-15]. (ang.).
↑ P. Mein & L. Ginsburg. Les mammifères du gisement miocène inférieur de Li Mae Long, Thaïlande : systématique, biostratigraphie et paléoenvironnement. „Geodiversitas”. 19 (4), s. 804, 1997. (ang.).
↑ X.-j. Ni & Z.-d. Qiu. Tupaiine tree shrews (Scandentia, Mammalia) from the Yuanmou Lufengpithecus locality of Yunnan, China. „Swiss Journal of Palaeontology”. 131 (1), s. 56, 2012. DOI: 10.1007/s13358-011-0029-0. (ang.).

Bibliografia

T.S. Raffles. Descriptive Catalogue of a Zoological Collection, made on account of the Honourable East India Company, in the Island of Sumatra and its Vicinity, under the Direction of Sir Thomas Stamford Raffles, Lieutenant-Governor of Fort Marlborough; with additional Notices illustrative of the Natural History of those Countries. „Transactions of the Linnean Society of London”. 13, s. 239–274, 1822. (ang.).
Cerp ou Banxring. W: É. Geoffroy Saint-Hilaire & F. Cuvier: Histoire naturelle des mammifères: avec des figures originales, coloriées, dessinées d’aprèsdes animaux vivans. T. 3. Paris: Chez A. Belin, 1824, s. ryc.; 1–4. (fr.).
A.A. Berthold: Latreille’s Naturliche Familien des Thierreichs. Weimar: Im Verlage des Gr. H.S. priv. Landes-Industrie- Comptoirs, 1827, s. i–x; 1–606. (niem.).
T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 1–984, 1904. (ang.).
M.W. Lyon. Treeshrews: an account of the mammalian family Tupaiidae. „Proceedings of the United States National Museum”. 45 (1976), s. 1–188, 1913. (ang.).
Edmund C.E.C. Jaeger Edmund C.E.C., Source-book of biological names and terms, wyd. 3, rewizja 2, Springfield: Charles C. Thomas, 1959, s. 1–316, OCLC 11069271 (ang.).

[uwaga1-2] 1 2 Wariant pisowni Tupaia Raffles, 1821.

[5] Nowa nazwa dla Sorex-Glis É. Geoffroy Saint-Hilaire & F. Cuvier, 1822.

[uwaga2-8] 1 2 Niepoprawna późniejsza pisownia Cladobates F. Cuvier, 1824.

[12] Nowa nazwa dla Tupaia Raffles, 1821.

[14] Wariant pisowni Hylogale Temminck, 1827.

[uwaga3-16] 1 2 Nieuzasadniona poprawka Glisorex A.G. Desmarest, 1822.

[18] Niepoprawna późniejsza pisownia Tupaia Raffles, 1821.

[23] Młodszy homonim Tana Reed, 1888 (Diptera).

[25] Nowa nazwa dla Tana Lyon, 1913.

[41] DC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała

[CITEREFRaffles1822[https://www.biodiversitylibrary.org/page/754999_256]-1] 1 2 Raffles 1822 ↓, s. 256.

[CITEREFGeoffroy_Saint-HilaireCuvier1822[https://www.biodiversitylibrary.org/page/43945876_1]-3] Geoffroy Saint-Hilaire i Cuvier 1822 ↓, s. 1.

[CITEREFGeoffroy_Saint-HilaireCuvier1822[https://www.biodiversitylibrary.org/page/43945877_2]-4] Geoffroy Saint-Hilaire i Cuvier 1822 ↓, s. 2.

[des-6] A.G. Desmarest: Mammalogie, ou, Description des espèces de mammifères. Cz. 2. Paris: Chez Mme. Veuve Agasse, imprimeur-libraire, 1822, s. 536 (przypis), seria: Encyclopédie méthodique. (fr.).

[Cuvier-7] F. Cuvier: Des dents des mammifères considérées comme caractères zoologiques. Paris: F.-G. Levrault, 1825, s. 251 (spis treści). (fr.).

[sch-9] H.R. Schinz: Naturgeschichte und Abbildungen der Säugethiere: nach den neuesten Systemen zum gemeinnützigen Gebrauche entworfen, und mit Berücksichtigung für den Unterricht der Jugend bearbeitet. Zürich: in Brodtmanns lithographischer Kunstanstalt, 1824, s. 87. (niem.).

[CITEREFBerthold1827[https://www.biodiversitylibrary.org/page/12056974_577]-10] Berthold 1827 ↓, s. 577.

[CITEREFBerthold1827[https://www.biodiversitylibrary.org/page/12056996_599]-11] Berthold 1827 ↓, s. 599.

[Temminck-13] C.J. Temminck: Monographies de Mammalogie, ou description de quelques genres de mammifères, dont les espèces ont été observées dans lens différens musées de l’Europe. Cz. 1. Amsterdam: Chez G. Dufour, 1827, s. xix. (fr.).

[sch&mul-15] S. Müller & H. Schlegel: Verhandelingen over de natuurlijke geschiedenis der Nederlandsche overzeesche bezittingen. Cz. 3. Leiden: In commissie bij. S. en J. Luchtmans en C.C. van der Hoek, 1839–1844, s. 159. (niderl.).

[gie-17] Ch.G.A. Giebel: Odontographie. Vergleichende Darstellung des Zahnsystemes der lebenden und fossilen Wirbelthiere. Leipzig: A. Abel, 1855, s. 18. (niem.).

[gray-19] J.E. Gray. Early Notice of the Tapaia found in Pulo Condore. „The Annals and Magazine of Natural History”. Third series. 5 (25), s. 71, 1860. (ang.).

[scu-20] S.H. Scudder: Nomenclator zoologicus. An alphabetical list of all generic names that have been employed by naturalists for recent and fossil animals from the earliest times to the close of the year 1879. Cz. 2. Washington: Govt. Print. Off, 1882, s. 131. (ang.).

[Jentink-21] 1 2 F.A. Jentink. Catalogue systématique des mammifères (rongeurs, insectivores, cheiroptères, édentés et marsupiaux). „Muséum d’histoire naturelle des Pays-Bas”. 12 (1), s. 116, 1881. (fr.).

[Mearns-22] E.A. Mearns. Descriptions of new genera and species of mammals from the Philippine Islands. „Proceedings of the United States National Museum”. 28, s. 435, 1905. (ang.).

[CITEREFLyon1913[https://www.biodiversitylibrary.org/page/7306626_134]-24] 1 2 Lyon 1913 ↓, s. 134.

[Conisbee-26] L.R. Conisbee: A List of the Names Proposed for Genera and Subgenera of Recent Mammals from the Publication of T S Palmer’s 'Index Generum Mammalium' 1904 to the End of 1951. London: British Museum (Natural History), 1953, s. 46. (ang.).

[Cichocki&inni-27] 1 2 3 Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 27–28. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).

[Burgin&inni-28] 1 2 3 4 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 130–132. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).

[Wilson&Reeder-29] D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Tupaia. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-11-01].

[Hawkins-30] 1 2 3 4 M. Hawkins: Family Tupaiidae (Treeshrews). W: R.A. Mittermeier & D.E. Wilson (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 8: Insectivores, Sloths and Colugos. Barcelona: Lynx Edicions, 2018, s. 264–269. ISBN 978-84-16728-08-4. (ang.).

[CITEREFLyon1913[https://www.biodiversitylibrary.org/page/7306522_30]-31] Lyon 1913 ↓, s. 30.

[CITEREFPalmer1904[https://www.biodiversitylibrary.org/page/45655853_697]-32] Palmer 1904 ↓, s. 697.

[CITEREFPalmer1904[https://www.biodiversitylibrary.org/page/45655792_636]-33] Palmer 1904 ↓, s. 636.

[CITEREFPalmer1904[https://www.biodiversitylibrary.org/page/45655346_190]-34] Palmer 1904 ↓, s. 190.

[CITEREFPalmer1904[https://www.biodiversitylibrary.org/page/45655494_338]-35] Palmer 1904 ↓, s. 338.

[CITEREFJaeger1959[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=316_276]-36] Jaeger 1959 ↓, s. 276.

[CITEREFJaeger1959[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=147_107]-37] 1 2 Jaeger 1959 ↓, s. 107.

[CITEREFRaffles1822[https://www.biodiversitylibrary.org/page/755000_257]-38] Raffles 1822 ↓, s. 257.

[mdd-39] N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.4) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2026-01-20]. (ang.).

[amw-40] 1 2 3 4 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books (A. Monadjem (przedmowa) & C.J. Burgin (wstęp)): All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 84–85. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).

[42] Taxonomy: Tupaia – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2024-08-15]. (ang.).

[mein&gin-43] P. Mein & L. Ginsburg. Les mammifères du gisement miocène inférieur de Li Mae Long, Thaïlande : systématique, biostratigraphie et paléoenvironnement. „Geodiversitas”. 19 (4), s. 804, 1997. (ang.).

[ni&qiu-44] X.-j. Ni & Z.-d. Qiu. Tupaiine tree shrews (Scandentia, Mammalia) from the Yuanmou Lufengpithecus locality of Yunnan, China. „Swiss Journal of Palaeontology”. 131 (1), s. 56, 2012. DOI: 10.1007/s13358-011-0029-0. (ang.).