Twardziczka

Twardziczka
	; Escallonia rubra var. macrantha
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	twardziczkowce
Rodzina	twardziczkowate
Rodzaj	Twardziczka
	Nazwa systematyczna
	Escallonia Mutis ex Linnaeus f.; Suppl. 21, 156. Apr 1782
	Typ nomenklatoryczny
	E. myrtilloides Linnaeus f.
Synonimy
	Blakwellia Gaertn.; Palladia Lam.; Stereoxylon Ruiz & Pav.; Vigieria Vell.;
	Blakwellia Gaertn.; Palladia Lam.; Stereoxylon Ruiz & Pav.; Vigieria Vell.;
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Twardziczka, eskalonia, szkarłatnik, żywistka (Escallonia) – rodzaj roślin z rodziny twardziczkowatych Escalloniaceae. Obejmuje 41 gatunków. Rośliny te występują w Ameryce Południowej i Środkowej – na obszarach górskich od Kostaryki po Ziemię Ognistą, poza tym w północnej Argentynie, Urugwaju, Paragwaju i południowej Brazylii. Najbardziej zróżnicowane są w Chile, gdzie występuje ok. 25 gatunków. Zasiedlają różne siedliska, rosnąc w zaroślach, na urwiskach skalnych i łagodnych stokach oraz nad strumieniami.

Różne gatunki i ich mieszańce uprawiane są jako rośliny ozdobne. Ze względu na odporność na wiatr są często sadzone m.in. na wybrzeżach Europy Zachodniej. Na wielu obszarach dziczeją i jako gatunki introdukowane występują także poza uprawami na Wyspach Brytyjskich, we Francji, Hiszpanii, Nowej Zelandii i na Hawajach.

Nazwa naukowa rodzaju upamiętnia hiszpańskiego lekarza i podróżnika po Ameryce Południowej z XVIII wieku – Antonia Escallóna y Flórez.

Morfologia

Pokrój: Drzewa do 12 m wysokości i krzewy. Pędy są nagie, pokryte włoskami i gruczołami, czasami żywicznymi.
Liście: Skrętoległe, rzadko okółkowe, zimozielone lub rzadko też sezonowe. Bez ogonka i przylistków. Blaszki liściowe nagie lub ogruczolone, często błyszczące z wierzchu i na brzegu kolczaste, kształtu jajowatego lub eliptycznego lub podłużne.
Kwiaty: Obupłciowe, zebrane w szczytowe grona, wiechy lub rozwijające się pojedynczo. Działek tworzących dzwonkowaty kielich jest 5. Płatki korony, także w liczbie 5 są wolne lub zrośnięte, zielonkawe, białe, różowe lub czerwone. Pręcików jest 5. Zalążnia jest górna, dolna lub wpół dolna, z przylegającym hypancjum. Zbudowana jest z 2–3 owocolistków tworzących osobne komory. Szyjka słupka jest jedna, zwieńczona główkowatym lub rozwidlonym znamieniem.
Owoce: Torebki z przegrodami zawierające liczne nasiona.

Systematyka

Pozycja systematyczna

Rodzaj roślin z rodziny twardziczkowatych Escalloniaceae z podrodziny Escallonioideae. W dawniejszych systemach klasyfikacyjnych (np. w Cronquista z 1981) zwykle włączany do szeroko ujmowanych agrestowatych Grossulariaceae.

Wykaz gatunków

Escallonia alpina Poepp. ex DC.
Escallonia angustifolia C.Presl
Escallonia bifida Link & Otto
Escallonia × bracteata Phil.
Escallonia callcottiae Hook. & Arn.
Escallonia carmelitana Meyen
Escallonia chlorophylla Cham. & Schltdl.
Escallonia cordobensis (Kuntze) Hosseus
Escallonia × demissa Eastw.
Escallonia discolor Vent.
Escallonia farinacea A.St.-Hil.
Escallonia florida Poepp. ex DC.
Escallonia gayana Acevedo & Kausel
Escallonia harrisii F.Zapata & Villarroel
Escallonia herrerae Mattf.
Escallonia hispida (Vell.) Sleumer
Escallonia hypoglauca Herzog
Escallonia illinita C.Presl
Escallonia laevis (Vell.) Sleumer
Escallonia ledifolia Sleumer
Escallonia × lepidota Killip
Escallonia leucantha Remy
Escallonia megapotamica Spreng.
Escallonia micrantha Mattf.
Escallonia millegrana Griseb.
Escallonia × mollis Phil.
Escallonia myrtilloides L.f.
Escallonia myrtoides Bertero ex DC.
Escallonia obtusissima A.St.-Hil.
Escallonia paniculata (Ruiz & Pav.) Schult.
Escallonia pendula (Ruiz & Pav.) Pers.
Escallonia petrophila Rambo & Sleumer
Escallonia piurensis Mattf.
Escallonia polifolia Hook.
Escallonia × promaucana Phil.
Escallonia pulverulenta (Ruiz & Pav.) Pers.
Escallonia × rebecae Kausel
Escallonia resinosa (Ruiz & Pav.) Pers.
Escallonia reticulata Sleumer
Escallonia revoluta (Ruiz & Pav.) Pers.
Escallonia × rigida Phil.
Escallonia rosea Griseb.
Escallonia rubra (Ruiz & Pav.) Pers.
Escallonia salicifolia Mattf.
Escallonia schreiteri Sleumer
Escallonia serrata Sm.
Escallonia × skottsbergii Acevedo & Kausel
Escallonia tucumanensis Hosseus
Escallonia virgata (Ruiz & Pav.) Pers.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-11-18] (ang.).
1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-11-18] (ang.).
↑ Escallonia. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2021-11-18].
1 2 3 4 Escallonia Mutis ex L.f.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-11-18].
↑ Nazwa polska według Józef Rostafiński: Słownik polskich imion rodzajów oraz wyższych skupień roślin, poprzedzony historyczną rozprawą o źródłach. Kraków: Akademia Umiejętności, 1900, s. 269.
1 2 3 4 5 6 7 Carmen Ulloa Ulloa, Peter Møller Jørgensen: Escallonia Mutis ex L.f.. [w:] Andes Trees [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2021-11-18].
↑ Karl Reiche: Flora of Chile. Vol. 3. eFloras.org. [dostęp 2021-11-18].
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Volume I. Trees and shrubs. London: MacMillan, 2002, s. 226. ISBN 0-333-73003-8.
↑ David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 796-797, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
↑ Flora Iberica. Plantas vasculares de la Penínsular Ibérica e Islas Baleares, S. Castroviejo i inni (red.), t. 5: Ebernaceae–Saxifragaceae, Madrid: Real Jardín Botánico, CSIC, 2003, s. 94 .
↑ Genus Escallonia Mutis ex L. f.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2021-11-18].
↑ Cronquist A. 1981. An Integrated System of Classification of Flowering Plants. Columbia University Press, New York, s. 558-561.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-11-18] (ang.).

[apweb-2] 1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-11-18] (ang.).

[ing-3] Escallonia. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2021-11-18].

[powo-4] 1 2 3 4 Escallonia Mutis ex L.f.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-11-18].

[ros-5] Nazwa polska według Józef Rostafiński: Słownik polskich imion rodzajów oraz wyższych skupień roślin, poprzedzony historyczną rozprawą o źródłach. Kraków: Akademia Umiejętności, 1900, s. 269.

[trees-6] 1 2 3 4 5 6 7 Carmen Ulloa Ulloa, Peter Møller Jørgensen: Escallonia Mutis ex L.f.. [w:] Andes Trees [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2021-11-18].

[chile-7] Karl Reiche: Flora of Chile. Vol. 3. eFloras.org. [dostęp 2021-11-18].

[philipstree-8] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Volume I. Trees and shrubs. London: MacMillan, 2002, s. 226. ISBN 0-333-73003-8.

[mabb-9] David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 796-797, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[10] Flora Iberica. Plantas vasculares de la Penínsular Ibérica e Islas Baleares, S. Castroviejo i inni (red.), t. 5: Ebernaceae–Saxifragaceae, Madrid: Real Jardín Botánico, CSIC, 2003, s. 94 .

[grin-11] Genus Escallonia Mutis ex L. f.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2021-11-18].

[12] Cronquist A. 1981. An Integrated System of Classification of Flowering Plants. Columbia University Press, New York, s. 558-561.