Pałkowate

Pałkowate
	; Pałka drobna
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	wiechlinowce
Rodzina	pałkowate
	Nazwa systematyczna
	Typhaceae Juss.; Gen. Pl.: 25. 4 Aug 1789
	Multimedia w Wikimedia Commons

Pałkowate (Typhaceae Juss.) – rodzina roślin jednoliściennych. Należą tu helo- i hydrofity prawie wszystkich stref klimatycznych, przy czym w zależności od ujęcia systematycznego takson ten obejmuje dwa rodzaje (pałka Typha i jeżogłówka Sparganium) lub jeden (jeżogłówka wyłączana jest jako osobna rodzina jeżogłowkowatych Sparganiaceae). Niezależnie od ujęcia zaliczane tu rośliny mają kłącza, z których wyrastają wzniesione lub unoszące się w wodzie łodygi. Liście są równowąskie, z nerwacją równoległą. Kwiaty drobne, wiatropylne, zebrane w gęste kwiatostany. Oba zaliczane tu rodzaje spotykane są na całym świecie, głównie na półkuli północnej i nie mają istotnego znaczenia ekonomicznego. Tylko lokalnie rośliny z rodzaju pałka wykorzystuje się jako jadalne, liście używane są do wyrobu mat i plecionek, niektóre kultywary są uprawiane.

Morfologia

Łodyga: Rośliny zielne o łodygach wzniesionych wyrastających z pełzającego, okrytego łuskami kłącza. Kłącze rozgałęziające się sympodialnie. Po powstaniu pędu nadziemnego z pąka znajdującego się w jego kącie kontynuowany jest wzrost kłącza. Zwykle tylko z pierwszego pąka wyrasta łodyga zwieńczona organami generatywnymi, poza tym w ciągu danego sezonu, jeśli powstają organy nadziemne, to są to tylko kępy liści. Łodyga może się rozgałęziać lub jest nierozgałęziona.

Liście: Zwykle tylko odziomkowe, ułożone skrętolegle dwurzędowo. Pochwy liściowe w przypadku pędów wegetatywnych tworzą fałszywą łodygę, a u roślin z łodygą zwieńczoną kwiatostanami – otulają ją. Blaszka liściowa z miękiszem gąbczastym, jest płaska, wklęsła lub wypukła, czasem z wypukłym nerwem środkowym po stronie odosiowej. Blaszki równowąskie lub wąskolancetowate, unerwione równolegle, wzniesione lub pływające.

Kwiaty: Bardzo drobne, jednopłciowe, zebrane w gęste, kwiatostany na szczycie łodygi. U pałki kwiatostany są cylindryczne i powstają na szczycie nierozgałęzionej łodygi. U jeżogłówki są kuliste i powstają nierzadko na rozgałęzionej łodydze. W każdym wypadku w górnej części znajdują się kwiatostany męskie, w dolnej żeńskie. Okwiat zredukowany, składa się z jednego lub kilku niepozornych listków, u pałek zmodyfikowanych do postaci włosków. Pręciki są trzy (rzadziej 1 do 8). Główki osadzone są na nitkach nasadą. W kwiatach żeńskich słupek jest pojedynczy i powstaje z jednego, rzadko 2–3 owocolistków. Znamiona pojedyncze lub trzy. Górna zalążnia zawiera pojedynczy zalążek.

Owoce: Drobne niełupki, u jeżogłówki wodosiewne, u pałki wiatrosiewne.

Systematyka

Pozycja rodziny według systemu APG V z 2026

Klad okrytonasienne, klad jednoliścienne (monocots), rząd wiechlinowce (Poales), rodzina pałkowate (Typhaceae). Rodzina stanowi grupę siostrzaną dla rodziny bromeliowatych Bromeliaceae, wraz z którymi tworzy klad bazalny rzędu wiechlinowców.

←

	pałkowate Typhaceae

	bromeliowate Bromeliaceae

Rapateaceae

turniowate Thurniaceae

	sitowate Juncaceae

	ciborowate Cyperaceae

majakowate Mayacaceae

niedotrawowate Eriocaulaceae

łuczydłowate Xyridaceae

rześciowate Restionaceae

biczycowate Flagellariaceae

	Ecdeiocoleaceae

	żuanwiliowate Joinvilleaceae

wiechlinowate Poaceae

Do rodziny zaliczane są dwa rodzaje:

Typha L. – pałka
Sparganium L. – jeżogłówka

Pozycja w systemie Reveala (1994-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa jednoliścienne (Liliopsida Brongn.), podklasa komelinowe (Commelinidae Takht.), nadrząd Typhanae Thorne ex Reveal, rząd pałkowce (Typhales Dumort.), rodzina pałkowate (Typhaceae Juss.), podrodzina Typhoideae Link, plemię Typheae Dumort., rodzaj pałka (Typha L.).

Do rodziny należy tylko jeden rodzaj (taksonem obejmującym zarówno rodzaj pałka, jak i jeżogłówka jest w systemie Reveala rząd pałkowców Typhales):

pałka Typha L.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2016-10-25] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Poales, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2014-10-24] (ang.).
↑ Michael G. Simpson: Plant Systematics. Amsterdam, Boston, London: Elsevier, 2010, s. 231. ISBN 978-0-12-374380-0.
1 2 3 4 Klaus Kubitzki, H. Huber: Flowering Plants. Monocotyledons: Alismatanae and Commelinanae (except Gramineae). Springer Science & Business Media, 1998, s. 457-459. ISBN 3-540-64061-4.
↑ James W. Byng (i inni). Large‐scale nuclear and plastid phylogenomic analyses inform an updated Angiosperm Phylogeny Group classification: APG V. „Journal of Systematics and Evolution”. 64 (5), s. 845–874, 2026-09-17. DOI: 10.1111/jse.70096.
↑ James W. Byng, Rogier van Vugt, Ehoarn Bidault, Mark W. Chase, Maarten J.M. Christenhusz: Angiosperm Phylogeny Poster APG V. APG V (2026), supplementary information. [dostęp 2026-10-06].
↑ Crescent Bloom: Typhaceae. The Compleat Botanica. [dostęp 2009-06-13]. (ang.).

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] 1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2016-10-25] (ang.).

[mobot.org_-_Poales-3] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Poales, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2014-10-24] (ang.).

[simpson-4] Michael G. Simpson: Plant Systematics. Amsterdam, Boston, London: Elsevier, 2010, s. 231. ISBN 978-0-12-374380-0.

[kubitzki-5] 1 2 3 4 Klaus Kubitzki, H. Huber: Flowering Plants. Monocotyledons: Alismatanae and Commelinanae (except Gramineae). Springer Science & Business Media, 1998, s. 457-459. ISBN 3-540-64061-4.

[APGV-6] James W. Byng (i inni). Large‐scale nuclear and plastid phylogenomic analyses inform an updated Angiosperm Phylogeny Group classification: APG V. „Journal of Systematics and Evolution”. 64 (5), s. 845–874, 2026-09-17. DOI: 10.1111/jse.70096.

[APPV-7] James W. Byng, Rogier van Vugt, Ehoarn Bidault, Mark W. Chase, Maarten J.M. Christenhusz: Angiosperm Phylogeny Poster APG V. APG V (2026), supplementary information. [dostęp 2026-10-06].

[8] Crescent Bloom: Typhaceae. The Compleat Botanica. [dostęp 2009-06-13]. (ang.).